राजन
हरेक वर्ष चिनियाँ राष्ट्रिय जनकाङ्ग्रेसको वार्षिक सम्मेलनअघि केही मानिसहरू भन्ने गर्छन्, “राष्ट्रिय जनकाङ्ग्रेस भनेको रबर स्टाम्पमात्र हो, यसले जनताको प्रतिनिधित्व गर्दैन ।” यस्ता आलोचना विशेषगरी पश्चिमा देशहरूबाट आउने गरेको छ । केही आलोचना त पश्चिमी हावाबाट निकै प्रभावित हुन्छन् । त्यस्ता आलोचकहरू प्रायः पश्चिमी मापदण्डअनुसार चीनको विश्लेषण गर्छन् । त्यस्तो आलोचना पूर्वाग्रही हुने गरेको छ । हजारौँ वर्षको इतिहास र संस्कृति बोकेको चीनलाई पश्चिमा मूल्य–मान्यताअनुसार चलाउनुपर्छ भन्ने तर्क उपयुक्त छैन ।
‘प्रजातन्त्र’ अर्थात ‘डेमोक्रेसी’ ग्रीक भाषाबाट आएको हो । यसको सामान्य अर्थ जनताको शासन हो । तर, पश्चिमा राष्ट्रले जुन नीति लिएका छन्, त्यही नै प्रजातन्त्र हो भनेर अर्थ लगाउन मिल्दैन । पश्चिमी राष्ट्रले पछ्याएको नीति भन्नाले बहुदलीय प्रणाली हो, त्यो कर्पोरेट मोडल, पुँजी, शक्तिशाली व्यक्ति, वित्तीयतन्त्रजस्ता तत्वले चलाउने सरकार हो ।
प्रजातन्त्रका थुप्रै मोडेलहरू छन् । विभिन्न तरिकाबाट जनताले सरकार चुन्न सक्छन् । असल प्रजातन्त्रको मूल मर्म नै प्रभावकारी ढङ्गले जनताको सेवा गर्नु हो । पश्चिमा र उसका नजिकका मित्रराष्ट्रमा जनताको भाग्य उद्यमी र व्यवसायीहरूको स्वार्थको सेवा गर्नसक्नुमा निर्भर हुन्छ । कर्पोरेट समूहको स्वार्थ नतोड्ने सुनिश्चितता सरकारले गरेको हुन्छ । संरा अमेरिकालाई पश्चिमा प्रजातन्त्रको राम्रो नमुनाको रूपमा लिइन्छ । तर, अमेरिकी प्रजातन्त्रअन्तर्गत निहित स्वार्थ बोकेका व्यक्तिहरूले जनताको जीवनसँग खेलिरहेका हुन्छन् । बन्दुक बोक्न पाउने कानुनले गर्दा थुप्रै निर्दोष जनता र स्कूले केटाकेटीले ज्यान गुमाउनुपरेको छ । सर्वसाधारण जनताले बन्दुक संस्कृतिको विरोध गर्दागर्दै पनि हतियार उद्योगका मालिकहरूले अमेरिकी संसद्मा बन्दुक नियन्त्रण गर्ने ऐनलाई नै रोकेका छन् । यसरी सीमित व्यक्तिको स्वार्थमा सरकारले बन्दुक कारखानालाई संरक्षण दिइरहेको छ ।
चीन यस्तो प्रजातन्त्रलाई अङ्गीकार गर्नसक्दैन । चिनियाँ जनताले जनताको सेवा गर्ने प्रणालीको विकास गर्न ठूलो सङ्घर्ष गरिसकेका छन् । ठूलो बलिदानपछि चिनियाँ जनताले स्वतन्त्रताकोे लक्ष्य हासिल गरेका हुन् । तिनीहरूको जीवन र जीविकोपार्जनमा ठूलो परिवर्तन ल्याएकोले यो प्रणाली तिनीहरूको मौलिक प्रणाली हो । साँच्चै नै यो प्रणाली ‘जनताको हो र जनताको लागि’ भएको छ ।
चिनियाँहरूले आफ्नै माटो सुहाउँदो चिनियाँ विशेषतायुक्त समाजवादी प्रजातन्त्रको परिकल्पना गरेका छन् । चिनियाँ विशेषतायुक्त समाजवादको महत्वपूर्ण पक्ष भनेको चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको नेतृत्व हो, जुन जनवादी गणतन्त्र चीनको संविधानमा स्पष्ट लेखिएको छ । पार्टीले गरेको नेतृत्वको ऐतिहासिक छनोटलाई चीन र चिनियाँ जनताले सही मानेका छन् । यो छनोट युद्धको समयमा मात्र भएको थिएन । सन् १९४९ मा सुरू भएको नयाँ जनवादी चीनको प्रादुर्भाव जस्तो कठिन कार्यमा र आधुनिक समाजवादको लागि सन् १९७८ देखि सुधार तथा खुलापन नीतिको कार्यान्वयनको लागि समेत पार्टीको नेतृत्व सही भएको देखाउँछ । झण्डै एक शताब्दी लामो नेतृत्वमा चिनियाँ जनतालाई शक्तिशाली बनाउन पार्टीले ठूलो भूमिका खेलेको छ ।
८ करोड ९० लाख सदस्य भएको चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी संसारकै सबभन्दा ठूलो पार्टी हो । यस पार्टीले आफ्नो कठिन सङ्घर्षको समत्रि चिनियाँ जनतासँगको सम्बन्धलाई कहिल्यै नछुट्टिने गरी बलियो बनाएको छ । चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको शक्ति भनेको यसका अनुशासित सेना र एकताबद्ध पार्टी सदस्यहरू नै हुन् । पार्टीको अर्को शक्तिको स्रोत भनेको शक्तिशाली नेतृत्व पनि हो । फरक–फरक ऐतिहासिक परिस्थितिमा पार्टी कार्यकर्ताहरूले देशको निम्ति देखाएका समर्पण भावको कारणले चिनियाँ जनता चिनियाँ विशेषतायुक्त समाजवाद निर्माणको घडीमा चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले जनताको चाहनाबमोजिम काम गर्नेमा निश्चिन्त छन्  ।
चिनियाँ विशेषतायुक्त समाजवादको युग भनेको चीनको सामाजिक विकासको नयाँचरणले वर्तमानलाई भविष्यसँग जोडेको महत्वपूर्ण समय हो । त्यसैको माध्यमबाट पार्टीले महत्वपूर्ण नेतृत्वदायी भूमिका खेलिरहेको छ । पार्टीले सधैँ शक्तिशाली नेतृत्व निर्माणमा जोड दिइरहेको छ । देङ सियाओ पिङले भनेका थिए, “केन्द्रिकृत नेतृत्वको गुण नै चिनियाँ कम्युष्टि पार्टीको मुख्य विशेषता हो ।” चीन र चिनियाँ जनता यस्तो नेतृत्व चाहन्छन् । चिकपा राष्ट्र र जनताको लागि गरिएको ऐतिहासिक योगदानसँग मात्र जोडिएको छैन, चिनियाँ विशेषतायुक्त समाजवाद निर्माणको लागि आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्न लामो सङ्घर्ष गरेको नेतृत्वको क्षमता र दक्षतासँग पनि जोडिएको छ ।
वैज्ञानिक विचारको मार्गनिर्देशनमा पार्टीले नयाँ भावनाका साथ अग्रणी भूमिका खेलिरहेको छ । चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङले “चिकपाको मूल उद्देश्य नै जनताको जीवनस्तरलाई माथि उठाउनु हो” भनेका थिए । परिवर्तित समयमा लक्षित गरिबी निवारण गर्न बृहत्रूपमा चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले एउटा ठोस उपाय पहिल्याउन लागिपरिरहेको छ ।
चिकपाको संस्थागत प्रणाली प्रजातान्त्रिक केन्द्रियताको सिद्धान्तसँग जोडिएको छ, जसले पार्टी सदस्यको लागि प्रजातन्त्रको प्रत्याभूति गरिएको छ र पार्र्टी गतिविधिको प्रभावकारितामा विशेष ध्यान दिइएको छ । पार्टीको ऐक्यबद्धता र एकतालाई द¥हो गरी सुरक्षा गरिएको हुन्छ । पार्टीको विधानमा स्पष्ट लेखिएको छ, पार्टी सदस्यले पार्टी सङ्गठनलाई शिरोधार्य गर्नुपर्छ । तल्लो निकाय माथिल्लो निकायप्रति उत्तरदायी हुनुपर्छ । सबै पार्टी सङ्गठन र पार्टी सदस्यले केन्द्रीय कमिटीको आदेश मान्नुपर्छ । यसले स्वसुशासन र शुद्धीकरणको अपेक्षा गरेको हुन्छ । पार्टीको नेतृत्व रानी माहुरीजस्तै हुनुपर्छ, नत्र यो अविश्वसनीय हुनेछ ।
चिनियाँ जनताले बलियो आर्थिक अवस्था र राम्रो जीविकोपार्जन चाहेको बेला चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले ४ दशकअघि सुधारको नीति ल्याएको थियो । त्यसपछिको घटनाक्रमले असमानता बढ्दै गयो, वातवारणीय क्षति तीव्र बन्नुका साथै आर्थिक वृद्धिमा नकारात्मक सहउत्पादन हुन थालेपछि जनताको आवाजलाई प्रभावकारी ढङ्गले सम्बोधन गरिएको छ । ‘सि चिङफिङसँग चिकपा’ अभियानले अति गरिबीलाई निर्मूल गर्दै सम्पूर्ण चिनियाँहरूको जीवनस्तरलाई उकास्ने कुरामा विशेष जोड दिएको छ ।
चीनले पश्चिमको भन्दा फरक किसिमको विभिन्न प्रकारका विकास मोडेलहरूको प्रयोग गरिरहेको छ । चीनले ल्याएको ‘एक क्षेत्र एक मार्ग’ र ‘मानवताको लागि साझा भविष्य’ जस्ता परियोजनाले विश्व शान्ति र समृद्धिलाई योगदान दिने नै छ । यसले के देखाउँछ भने चीनको प्रजातन्त्रले चिनियाँ जनताको मात्र होइन बाँकी विश्वका जनताको भलाइको निम्ति पनि काम गर्नेछ । यति नै बेला मानव जीवनको प्रगतिको लागि क्षेत्रीय र विश्वव्यापी विकासलाई सहज बनाउँदै गर्दा स्थानीय संस्कृति र फरक फरक विचारलाई पनि सम्मान गर्नेछ ।