हार–हारबाट कसरी बच्ने ? साँचो बहुपक्षवादले जवाफ दिन्छ

सिन्ह्वाको टिप्पणी

पेइचिङ, फेब्रुअरी १७ (सिन्ह्वा) । भर्खरै जारी गरिएको म्युनिख सुरक्षा प्रतिवेदन २०२४ मा पश्चिमले ‘हार–हार गतिशीलता’ को आगमनको बारेमा चिन्ता व्यक्त गरेको छ जहाँ धेरै सरकारहरूले विश्वव्यापी सहयोगको पूर्ण लाभहरूमा ध्यान केन्द्रित गरिरहेका छैनन् ।
यस्ता चिन्ताहरू गम्भीररूपमा विचार गर्न योग्य छन् । तर, विश्वमा हार–हारको अवस्थालाई उक्साउनको लागि पश्चिमले आफ्नो भूमिकाबारे पुनर्विचार गर्न जरुरी छ ।
पश्चिमले अनिश्चितता र असहजताको सामना गरेको यो पहिलोपटक होइन । युक्रेन सङ्कट र गाजा सङ्कटलगायतका द्वन्द्वको विस्फोट र त्यसका पछिल्ला असरहरूले पश्चिमलाई वर्षौंदेखि अस्थिर बनाएको छ । यस्तो असहजताले भर्खरैका धेरै म्युनिख सुरक्षा सम्मेलनहरूलाई निराशावादको रङ्गले रङ्गाएको छ ।
वास्तवमा, विश्व शान्तिलाई खलबल्याउने अस्थिरता र शत्रुताको प्रकोपको लागि पश्चिम मुख्यरूपमा जिम्मेवार छ । औपनिवेशिकता, हस्तक्षेपवाद र भूराजनीतिक चालबाजीका ऐतिहासिक विरासतहरूले विश्वभरका क्षेत्रहरू र सभ्यताहरूमा अमिट दागहरू छोडेका छन्, गुनासोहरू बढाउँदै र हिंसा र अस्थिरतालाई निरन्तरता दिइरहेका छन् ।
प्रतिवेदनले विश्वव्यापी मामिलामा शून्य योग मानसिकताको विचलित वृद्धिलाई सही रूपमा उल्लेख गरिएको छ । यद्यपि, उदारवादी विचार र प्रजातान्त्रिक सिद्धान्तहरूप्रति आफ्नो वाचाको बाबजुद पश्चिमले विकासहरूमा बाधा पु¥याउने र विभाजनलाई निरन्तरता दिने शीतयुद्धको मानसिकताको बन्धनले गम्भीररूपमा बाँधेको छ भन्ने कुरा स्वीकार गर्नु महत्वपूर्ण छ ।
दशकौँको भूराजनीतिक प्रतिद्वन्द्वी र वैचारिक द्वन्द्वबाट उत्पन्न शीतयुद्धको मानसिकताले पश्चिमी नीति र रणनीतिक सोचमा बलियो प्रभाव पारेको छ । ‘हामीविरुद्ध तिनीहरू’ को विभाजनकारी मानसिकता, खेमा राजनीति र शून्य–योग खेलहरूद्वारा परिभाषित, मित्र र शत्रु, सहयोगी र प्रतिद्वन्द्वीको धारणालाई आकार दिन जारी छ ।
प्रतिवेदनमा लेखकहरूले एक विचलित प्रवृत्ति पनि देखेः देशहरूले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको सामूहिक हितलाई प्राथमिकता दिनुको सट्टा सापेक्षिकरूपमा आफ्नो सफलतालाई बढ्दोरूपमा परिभाषित गर्दै छन् ।
मानवजातिको साझा भविष्यसहितको समुदाय निर्माण गर्ने चीनको प्रतिबद्धता कथित खतराहरूको सामना गर्ने र आफ्नो प्रभुत्व जोगाउने पश्चिमाहरूको व्यस्तताको विपरीत छ ।
चीनको बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) र बीआरआईको समानान्तरमा पश्चिमी योजनाहरूको श्रृङ्खलालाई विचार गर्दा, तथ्य आफै स्पष्ट छ ।
जी सेभेन समूहको ग्लोबल इन्फ्रास्ट्रक्चर र इन्भेस्टमेन्टका लागि साझेदारी होस् वा वाशिङटनको ‘बिल्ड ब्याक बेटर वल्र्ड’ योजना होस् वा युरोपेली सङ्घद्वारा ग्लोबल गेटवे इनिसिएटिभ, पश्चिमी ब्रान्ड निर्माण अभ्यास हो, रोयटरको टिप्पणीमा, केवल विकासोन्मुख देशहरूसँगको सम्बन्ध सुधार्ने उद्देश्यले उनीहरूलाई चीनको हातमा पर्न नदिन ।
यो कुनै आश्चर्यको कुरा होइन कि बीआरआईप्रतिको पश्चिमको प्रतिक्रिया अस्पष्ट छ र ग्लोबल साउथप्रति थोरै उत्साहमात्र देखिएको छ ।
यस वर्षको सुरक्षा मूल्याङ्कनमा ग्लोबल साउथलाई विशेष ध्यान दिइएको छ । गत वर्षदेखि म्युनिख सुरक्षा सम्मेलनले विश्वव्यापी दक्षिणी देशहरूमा बढी जोड दिएको छ । एक योगदान तत्व युक्रेनको निम्ति पश्चिमको दृष्टिकोणको निम्ति ग्लोबल साउथप्रतिको कमजोर समर्थनको मानक हो ।
यसरी प्रतिवेदनमा केही कथनहरू ग्लोबल साउथको कारणलाई च्याम्पियनजस्तो देखिन सक्छ, तर मौलिकरूपमा, तिनीहरू अझै खेमा राजनीतिको पश्चिमी परम्पराले कडारूपमा बाँधिएका छन् ।
वर्तमान गतिरोधलाई पार गर्नको लागि कि सरकारहरू उनीहरूले अरूको तुलनामा कम कमाउँदै छन् भन्ने चिन्ता बढ्दै गएको छ, प्रतिवेदनले यस्तो समाधान प्रस्ताव गरेको छ – राजनीतिकरूपमा समान विचारधारा भएका राज्यहरूलाई पारस्परिक लाभहरू पु¥याउन ट्रान्सएट्लान्टिक (आन्ध्र महासागर वारपार) साझेदारहरू र समान विचारधाराका राज्यहरूले रक्षा र प्रतिरोधमा लगानी गर्नुपर्छ, उनीहरूले खोजीमा प्रतिबन्ध लगाउनुपर्छ ।
खेमाको द्वन्द्वको यो हठले देखाउँछ कि पश्चिमी संसार नै हार–हारको अवस्थाको वास्तविक निर्माता हो ।
विश्वव्यापी परिप्रेक्ष्यमा, चीन वास्तविक बहुपक्षीयतामा अडिग रहेको छ र सहयोग र यसले पारस्परिक लाभलाई प्राथमिकता दिने अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको लागि नयाँ प्रतिमान विकास गरेको छ ।
मानव जातिको साझा भविष्यसहितको समुदाय निर्माण, बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ, ग्लोबल डेभलपमेन्ट इनिसिएटिभ, ग्लोबल सेक्युरिटी इनिसिएटिभ र ग्लोबल सिभिलाइजेसन इनिसिएटिभलगायत हालका वर्षहरूमा चीनका प्रस्तावहरूले विश्वव्यापी चुनौतीहरूको निष्पक्ष समाधानमा योगदान पु¥याएका छन् ।
पश्चिमाहरूले हार–हारको अवस्थाबाट बच्न राजनीतिकरूपमा समान विचारधारा साथीहरू बनाउन खोजेको छ, तर चीन दृढतापूर्वक उभिएको साँचो बहुपक्षीयवाद अझ सफल र प्रेरणादायी साबित भइरहेको छ ।