अमेरिकाको ‘चीन कार्ड’ रोगको लागि कुनै उपचार छैन

सिन्ह्वाको टिप्पणी

पेइचिङ (सिन्ह्वा) । अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले आफ्नो स्टेट अफ द युनियन सम्बोधनमा चीनको बारेमा छोटो टिप्पणी गरे तापनि टकरावको अन्तर्निहित स्वर अस्पष्ट छ ।
“उनी चीनसँग प्रतिस्पर्धा गर्न चाहन्छन्, तर द्वन्द्व होइन” भन्ने आरोप लगाउँदै बाइडेनले संयुक्त राज्य अमेरिकालाई २१ औँ शताब्दीको चीन वा अरू कसैसँगको प्रतिस्पर्धा जित्नको लागि ‘बलियो स्थितिमा’ भनी वर्णन गरे ।
यो बयानबाजी वास्तवमा, अमेरिकी राज्य सचिव एन्टोनी ब्लिन्केनको स्पष्ट दाबी प्रतिध्वनित गर्दछ कि यदि तपाईँ अन्तर्राष्ट्रिय प्रणालीमा टेबलमा हुनुहुन्न भने तपाईँ मेनुमा हुनुहुनेछ । यसले चीनका लागि अमेरिकी राजदूत निकोलस बर्नसको अकूटनीतिक घोषणाको पछाडिको मानसिकताको पनि गन्ध आउँछ कि हामी यस्तो संसारमा बस्न चाहँदैनौँ जहाँ चिनियाँहरूको प्रभुत्व छ ।
प्रमुख अमेरिकी राजनीतिज्ञहरूका यस्ता अस्पष्ट कथनहरूले उत्कृष्टताको गहिरो भावना र विश्वव्यापी प्रभुत्व गुमाउने निरन्तर त्रासलाई धोका दिन्छ, जुन चीनलाई ‘दीर्घकालीन रणनीतिक प्रतिस्पर्धी’ भनेर ब्रान्ड गर्ने वाशिङ्गटनको दुष्प्रयासले बलियो बनाइरहेको छ ।
चीनलाई नियन्त्रणमा राख्ने वाशिङ्गटनका चालहरू बाक्लो र द्रुतरूपमा आउँदै छन् । राष्ट्रिय सुरक्षाको बहानामा, यसले चिनियाँ ब्याट्री विशाल ऋब्त्ी लाई मरीन कोप्र्स बेसबाट हटाएको छ, अमेरिकी बन्दरगाहहरूमा चीन निर्मित ‘जासुस क्रेन’ प्रतिस्थापन गर्न अरबौँ लगानी गर्ने योजना घोषणा गरेको छ । १,००० भन्दा बढी चिनियाँ कम्पनीहरूलाई विभिन्न प्रतिबन्धहरूको सूचीमा राखेको छ र बायोटेक तथा एआईजस्ता उन्नत टेक्नोलोजीहरूमा निर्यात नियन्त्रणहरू लागू गरिएका छन् ।
तैपनि, अमेरिकी राजनीतिज्ञहरूले यो बुझ्नु आवश्यक छ कि ‘चीन कार्ड’ खेल्दा अमेरिकाको आन्तरिक समस्यालाई कहिल्यै हल्लाउन सक्दैन । पार्टीगत कलह, राजनीतिक ध्रुवीकरण, लोकप्रियतावाद, जातिवाद, बढ्दो राष्ट्रिय ऋण र बन्दुक हिंसालगायतका यसका घरेलु चुनौतीहरू चीनबाट होइन, अमेरिका भित्रबाट आएका हुन् र त्यसरी नै समाधान गर्न सकिन्छ ।
ब्रुुकिङ्स इन्स्टिच्युटका वरिष्ठ फेलो रायन हसले लेखेका छन्, “घरेलु विभाजनलाई जित्नको लागि आधारको रूपमा चीनको बाह्य खतरालाई बहाना बनाउने कुनै पनि प्रयास सफल हुने सम्भावना छैन र यसले घर र विदेशमा अमेरिकी हितलाई हानि पु¥याउने सम्भावना छ ।”
चीनलाई ‘काल्पनिक शत्रु’ को रूपमा अगाडि सार्दा तनाव बढ्ने खतरा हुन्छ र चीनसँग द्वन्द्वको जोखिम बढ्छ । यसले रचनात्मक संलग्नता र पारस्परिक समझदारीतर्फको प्रयासलाई पनि कमजोर बनाउँछ र दुई प्रमुख देशहरूबीचको स्वस्थ र स्थिर सम्बन्धलाई बढावा दिन आवश्यक विश्वासलाई घटाउँछ ।
चीनको रणनीतिक उद्देश्य पारदर्शी र स्पष्ट छ । यसको संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थानान्तरण गर्ने कुनै उद्देश्य छैन र आफ्नो सामाजिक आर्थिक विकासमा स्थिर प्रगति गर्न प्रतिबद्ध छ ।
यसैबिच चीनले विश्वका लागि थप सार्वजनिक वस्तुहरू उपलब्ध गराउने र अरूमाथि आफ्नो इच्छा नथोपी शान्ति र विकासको प्रवद्र्धन गर्ने लक्ष्य राखेको छ । यो दृष्टिकोण, एकपक्षीय प्रभुत्वको ठाउँमा सहयोग र पारस्परिक लाभलाई जोड दिँदै अमेरिकी आधिपत्यवादी बदमासीको विपरीत छ ।
विश्वव्यापी अनिश्चितताको सामना गर्दै संयुक्त राज्य अमेरिका र चीनले फरक दृष्टिकोण अपनाएका छन् । अमेरिकाले अन्य देशको विकासलाई सीमित गर्ने र त्यसलाई रोक्ने प्रयास गर्दै स्वार्थी व्यवहार अपनाएको छ । यसको विपरीत, चीनले आपसी लाभ र सहयोगलाई प्राथमिकता दिने र सबै जनताको साझा भविष्य निर्माण गर्ने विश्वव्यापी समुदायको निर्माणलाई समर्थन गर्दै आफ्नै विकासलाई प्रवद्र्धन गर्ने छनोट गरेको छ ।
अन्ततः भिन्न मार्गहरूले विश्वले गर्नुपर्ने महत्वपूर्ण छनोटको प्रतिनिधित्व गर्दछः प्रतिस्पर्धाको आडमा एकपक्षीयतालाई प्राथमिकता दिने वा पारस्परिक सहयोग र सामूहिक समृद्धिलाई अँगाल्ने ?
पहिलो छनोटले वाशिङ्गटनको आधिपत्यवादी सोचलाई बढावा दिनु हो भन्दा कुनै फरक नपर्ला ।