यासुकुनी मन्दिरको भ्रमण र आर्थिक प्रस्तावहरूले जापानको ‘शान्तिको देश’ मकुन्डो च्यात्छ

जापानी प्रधानमन्त्री सानाइ ताकाइचीले अक्टोबर १७ मा “मासाकाकी” भनेर चिनिने यासुकुनी मन्दिरमा अनुष्ठान भेटी पठाइन्, जसमा दोस्रो विश्वयुद्धका जापानी क्लास–ए (क वर्ग) का युद्ध अपराधीहरूलाई सम्मानित गरिएको कुख्यात मन्दिरले उनको प्रधानमन्त्रीको रूपमा उपाधि दिएको थियो, स्थानीय मिडियाले रिपोर्ट गरे । सानाइले अक्टोबर १९ मा सत्तारुढ लिबरल डेमोत्याटिक पार्टीका वरिष्ठ अधिकारीहरूमार्फत मन्दिरमा आर्थिक दान दिएकी थिइन् ।
जापानको “शरद पर्व” को समयमा, धेरै जापानी राजनीतिज्ञहरूले प्रसाद दिए, जबकि केही क्याबिनेट मन्त्रीहरू र सांसदहरूले व्यक्तिगत रूपमा मन्दिरको भ्रमण गरे ।
स्वदेश र विदेशका शान्ति पक्षधरहरूको बारम्बार विरोधको बाबजुद पनि प्रस्ताव र भ्रमणहरू अगाडि बढाएर, त्यस्ता गल्ती कार्यहरूले ऐतिहासिक न्यायको अपमान गर्दछ, मानव सभ्यताको तल्लो रेखालाई चुनौती दिन्छ र युद्धपछिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थालाई उत्तेजित बनाउँछ ।
यासुकुनी मन्दिर कहिल्यै धार्मिकस्थल मात्र रहेन । यो एक आध्यात्मिक औजार र जापानी सैन्यवादको प्रतीक हो जसले विदेशमा आक्रामक युद्धहरू ल्याएको थियो ।
हालसालै, जापानी मिडियाले पहिलोपटक मन्दिरबाट आन्तरिक बैठक रेकर्डहरू जारी ग¥यो, जसले हिडेकी तोजोसहित १४ ‘क’ वर्गका युद्ध अपराधीहरूलाई गिरफ्तार गर्ने पछाडिको पूर्ण निर्णय प्रक्रियालाई खुलासा ग¥यो ।
कागजातहरूले देखाउँदछ कि जापानी सरकारले १९६० को दशकको सुरुमा दरबारमा वर्ग–‘क’ युद्ध अपराधीहरूलाई गिरफ्तार गर्ने व्यवस्था गरेको थियो, तर १९७९ मा यो खुलासा नभएसम्म जनतालाई अन्धकारमा राख्न रोजेको थियो ।
यो प्रकटीकरणले एक पटक फेरि पुष्टि गर्दछ कि यासुकुनी मन्दिर युद्ध अपराधीहरूको तीर्थस्थल हो । त्यसबेला जापानी सरकारलाई ‘क’ वर्गका युद्ध अपराधीहरूलाई समाहित गर्ने बेइज्जती राम्ररी थाहा थियो र नतिजाको डरले जानाजानी निर्णय प्रक्रिया गोप्य राख्यो ।
यी युद्ध अपराधीहरू आफ्ना हातमा अनगिन्ती युद्ध पीडितहरूको रगतले जापानी सैन्यवादीहरूको आक्रामक युद्धको पछाडि मुख्य अपराधीहरू थिए भन्ने पूर्ण रूपमा सचेत थिए, तर पनि उनीहरूले उनीहरूलाई सामान्य युद्धका मृतकहरूको साथमा राख्ने छनौट गरे । यसको उद्देश्य युद्ध अपराधीहरूको पुनस्र्थापना, जापानको युद्धकालको अत्याचारमाथि सेतो पोत्ने, इतिहासलाई विकृत गर्ने र जापानको पुनः सैनिकीकरणको लागि मार्गप्रशस्त गर्ने थियो ।
युद्ध अपराधीहरूलाई प्रसाद चढाउँदै ताकाइचीले शान्तिको लागि ओठेसेवा दिन्छिन् । शान्तिको यो बहाना ऐतिहासिक न्यायको ठुलो उपहास हो । प्रधानमन्त्री बन्नुअघि वर्षौंसम्म उनी बारम्बार यासुकुनी मन्दिरको दर्शन गर्थिन् । पदभार ग्रहण गरेदेखि व्यक्तिगत रूपमा दर्शन नगरी श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्ने तरिका अनुष्ठान र आर्थिक प्रस्तावहरू बनाउने थप अप्रत्यक्ष दृष्टिकोणको सहारा लिएकी छिन् ।
उनले यो वर्ष कम्तिमा चारपटक यस्तो रणनीति प्रयोग गरेकी छिन् । एकातिर, उनी शान्ति च्याम्पियन भएको दाबी गर्छिन् र अस्ट्रेलियामा घुँडा टेक्छन्† अर्कोतर्फ, उनले जापानी सैन्यवादीहरूको आक्रामक युद्धको पछाडि मुख्य दोषीहरूलाई श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्छिन्, नानजिङ नरसंहारको ऐतिहासिक तथ्यहरूलाई अस्वीकार गर्छिन् र इतिहासको विकृत दृष्टिकोणलाई समर्थन गछिन् । उनको कपटले जापानी दक्षिणपन्थी सेनाको सैन्यवादलाई पुनर्जीवित गर्ने दृढ सङ्कल्प र आक्रामकताको लागि उनीहरूको अन्तर्निहित ड्रात्लाई उजागर गर्दछ ।
इतिहासको यो विकृत दृष्टिकोणबाट प्रेरित, ताकाइचीको नेतृत्वमा जापानले युद्धपछिको प्रणालीको बाधाहरूभन्दा बाहिर धकेल्न जारी राखेको छ, यसको सैन्यवादी महत्वाकांक्षाहरू झन्झन् लज्जाहीन हुँदै गइरहेको छ ।
आर्थिक वर्ष २०२६ मा, जापानको रक्षा बजेटले ९ ट्रिलियन येन (लगभग ४.५८ बिलियन) नाघेको छ, यसको विस्तार दरले युद्धपछिको रेकर्ड हिट गर्दै लगातार १४ वर्षको वृद्धिलाई चिन्हित् गर्दछ ।
जापानले पहिलोपटक शत्रुको आधारमा प्रहार गर्न सक्ने लामो दूरीका क्षेप्यास्त्रहरू फिल्ड गरेको छ, घातक हतियारको निर्यातमा पूर्णतया खुकुलो प्रतिबन्ध लगाएको छ, र यसको विशेष रूपमा रक्षा–उन्मुख नीतिलाई मेटाउन जारी राखेको छ । फिलिपिन्स र अमेरिकाको संयुक्त सैन्य अभ्यास “बालिकतन” मा पनि पहिलोपटक पूर्ण सदस्यको रूपमा सहभागी भएको छ ।
यसले दोस्रो विश्वयुद्धपछि पहिलोपटक विदेशमा आपत्तिजनक किनारमा आधारित एन्टी–शिप मिसाइलहरू प्रक्षेपण ग¥यो र एयर सेल्फ–डिफेन्स फोर्सलाई “एयर र स्पेस सेल्फ–डिफेन्स फोर्स” मा पुनः नामाकरण गर्न धक्का दियो । चरणबद्ध रूपमा, जापानले विदेशमा आफ्नो तथाकथित “सुरक्षा ग्यारेन्टी” को पहुँच विस्तार गर्दैछ ।
जेसुकै ‘धम्की’ लाई जापानी राजनीतिज्ञहरूले बहानाको रूपमा आह्वान गरे पनि, तिनीहरूले पुनः सैन्यीकरणलाई गति दिने र यसको नव–सैन्यवादलाई अगाडि बढाउने आफ्नो वास्तविक उद्देश्य लुकाउन सक्दैनन् ।
यो वर्ष टोकियो ट्रायलको उद्घाटनको ८० औँ वार्षिकोत्सव हो । आफ्नो गम्भीर फैसलामा, सुदूर पूर्वको लागि अन्तर्राष्ट्रिय सैन्य न्यायाधिकरणले हिदेकी तोजो र अन्य जापानी ‘क’ वर्गका युद्ध अपराधीहरूलाई इतिहासको स्थायी कलङ्कको निन्दा ग¥यो, अन्तर्राष्ट्रिय न्यायलाई समर्थन ग¥यो र युद्धपछिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाको लागि कानुनी जग खडा ग¥यो ।
जापानी नेताहरू जसले यासुकुनी मन्दिरको भ्रमण गर्छन् वा भेटी दिन्छन्, सारमा, टोकियो ट्रायलको फैसलालाई खुलमखुल्ला अस्वीकार गर्दै, ऐतिहासिक न्याय र मानवताको अन्तस्करणको विरुद्धमा आफूलाई राख्दै तथा दोस्रो विश्वयुद्ध र युद्धपछिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाको विजयलाई चुनौती दिइरहेका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय र विवेकका जनताले त्यस्ता कार्यको दृढतापूर्वक विरोध गर्छन् ।
चीनको परराष्ट्र मन्त्रालय र जापानस्थित चिनियाँ दूतावासका प्रवक्ताले जापानको कार्यको कडा निन्दा गर्दै जापानी पक्षलाई आफ्नो आक्रामकताको इतिहासमा गहिरो चिन्तन गर्न, युद्धकालीन अपराधको सामना गर्न र सैन्यवादसँग सम्बन्ध विच्छेद गर्न आग्रह गरेका छन् ।
दक्षिण कोरियाली सरकारले “गहिरो निराशा र पश्चात्ताप” व्यक्त गरेको छ, इतिहासको चौतर्फी सामना गर्नु नै दक्षिण कोरिया र जापानबीचको भविष्यउन्मुख सम्बन्ध निर्माणको मुख्य आधार हो ।
मासाहिको शिमिजु र अत्सुशी कोकेत्सुलगायत जापानी विद्वानहरू र बुद्धिजीवीहरूले जापानी राजनीतिज्ञहरूले यासुकुनी मन्दिरको भ्रमण ऐतिहासिक दृष्टिकोणबाट पूर्ण रूपमा अस्वीकार्य भएको भनेका छन् र अर्को आक्रमणको युद्धको लागि मार्गप्रशस्त गर्ने खतरा औँल्याएका छन् ।
यी प्रतिक्रियाहरूले आक्रामकतालाई सफा गर्ने र युद्ध अपराधीहरूलाई महिमा दिने प्रयासलाई जापानी आक्रमणबाट पीडित एसियाली देशका जनताले मात्र नभई जापानभित्रका शान्तिप्रिय मानिसहरूले पनि दृढतापूर्वक अस्वीकार गरेको स्पष्ट पार्छ ।
जापानी सैन्यवादको आक्रामक अपराधको प्रमाण भारी छ । इतिहास पुनर्लेखन हुँदैन र न्यायको अपमान गर्नुहुँदैन । यदि जापानले इतिहासको लहरलाई अवहेलना गरिरह्यो र आफ्नो भ्रामक मार्गलाई पछ्यायो भने, यो एकपटक फेरि इतिहासको काँधमा फेला पर्नेछ, अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले निन्दा गर्नेछ ।
(झोङ शेङ एक कलमी नाम हो जुन प्रायः पिपुल्स डेलीले विदेश नीति र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धहरूमा आफ्नो विचार व्यक्त गर्न प्रयोग गर्दछ ।)
– पिपुल्स डेली अनलाइन
अनुवादः प्रकाश