यात्रा संस्मरण विश्व सम्पदा सूचीमा सूचिकृत अस्ट्रेलियाका जेल – १

लक्ष्मण जोशी
तीनपटक अस्ट्रेलिया जाँदा पनि घुम्ने चाँजो नमिलेको तास्मेनिया जाने अवसर पछिल्लोपटक मिल्यो । अगस्त २०१९ मा श्रीमती, छोरा, बुहारी र नातिसहित एक पारिवारिक कार्यक्रममा सहभागी हुन त्यहाँ जाँदा बेलायतबाट अस्ट्रेलिया जेलसार गर्दा राखिएका विश्व सम्पदा सूचीमा सूचिकृत दुई जेलको भ्रमण पनि ग¥यौँ ।
भिक्टोरियाको मेलबर्नबाट तास्मेनियामा हवाईजहाज र पानीजहाजबाट जान सकिन्छ । तर, हामी आन्तरिक उडानबाट गएका थियौँ । मेलबर्न विमानस्थलमा आवश्यक शुल्क तिरेर धेरै दिनसम्म कार पार्किङ गर्ने सुविधा छ । कार पार्किङ गर्ने ठाउँ पाउन खोज्नुप¥यो किनभने त्यहाँ हजारौँ कार पार्किङ गरिराखेका थिए । पछि कार भेट्टाउन गा¥हो होला भनेर मोबाइलबाट फोटो खिचेर राख्यौँ –’H’ को क्षेत्र ।
हवाईजहाजको टिकट पहिले नै बुकिङ गरेकोले सामानको तौल, सुरक्षा जाँच आदि प्रक्रिया पूरा गरी विमान चढ्यौँ । एक घण्टाको यात्रा गरी तास्मेनियाको राजधानी होबार्ट विमानस्थलमा ओल्र्यौं । अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा खाना, चिया आदि दिइन्थ्यो तर आन्तरिक उडानमा पानी किनेरमात्र पाइने रहेछ । होबार्ट विमानस्थलमै भाडाको कार लिनको लागि प्रक्रिया पु¥याउन केही समय लाग्यो । कारको नम्बर दिएपछि खोजेर भेट्टायौँ । त्यहाँ भाडामा दिने त्यस्ता कारहरू दर्जनौँ थिए । हामीले लिएको कारको केही ठाउँमा कोरकार परेको देख्यौँ, पछि झमेला नहोस् भनेर सम्बन्धित मान्छेलाई बोलाएर देखायौँ । त्यसपछि होबार्टको सडकमा कारबाट बाहिरको दृश्यावलोकन गर्दै पहिले नै बुकिङ गरेको भिलामा पुग्यौँ । होटलमा बस्नुभन्दा परिवार जाँदा भिला (छुट्टाछुट्टै घरहरू भएको) सस्तो पर्नेरहेछ । कार र भिलाको भाडा दैनिक १००–१०० डलर पर्दोरहेछ ।
भिलामा दुई सुत्ने कोठा, बैठक, भान्छा र शौचालय एक–एकवटा भएको सानो घर सुविधाजनक लाग्यो । भान्छामा पकाउने र खाने भाँडाकुँडा, फ्रिज, चिया बनाउने सामग्री थिए भने शौचालयमा साबुन, रुमाल, तातो र चिसो पानीको व्यवस्था, बैठकमा एउटा टेलिभिजन, सोफा, कफि टेबल, मेच–टेबल, भुइँमा कार्पेट बिछ्याइएको, कोठाहरूमा खाट, कोठा या ओछ्यान तताउने बन्दोबस्त थियो ।
पुगेको दिन सामानहरू ठाउँमा राखेर आराम ग¥यौँ । बेलुका बजार घुम्दै नेपालीको पसल खोजेर ‘डाँफे’ रेष्टुराँमा खाना खायौँ ।
भोलिपल्ट होबार्टको प्रसिद्ध पहाड १,२७० मिटर अग्लो वेलिङटन घुम्यौँ । यो तास्मेनियाको ५१ औँ अग्लो पहाड रहेछ । फर्केर विश्व सम्पदा सूचीमा सूचिकृत क्यास्केड जेल हेर्न गयौँ ।
विश्व सम्पदामा गर्व
विश्व घुमेर पनि भक्तपुरको दरबार क्षेत्रको भ्रमण गरिएन भने आधा विश्वमात्र घुमेको ठहरिनेछ भनी पत्रकार र लेखक एडवार्ड अलेक्जेन्डर पावेल (सन् १८७०–१९५७) ले यतिविघ्न प्रशंसा गरेको अद्वितीय सम्पदा क्षेत्रमा दिनहुँझँै पुगेको भक्तपुरवासी भए पनि विदेशका सम्पदा अवलोकन गर्ने हुटहुटी लाग्नु स्वाभाविक छ । नेपालकै सबभन्दा अग्लो पाँचतले मन्दिरको भव्यता, स्वर्णद्वार र ५५ झ्याल दरबारको सुन्दरता, दत्तात्रय मन्दिरको वास्तुशैली र मयूर झ्याल हेरेर हामी अघाएका छैनौँ । त्यस्तै काठमाडौं र ललितपुरका समेत मूर्त र अमूर्त उत्कृष्ट र अद्वितीय वास्तुकला, काष्ठकला, प्रस्तरकला, धातुकलालगायतका ऐतिहासिक, पुरातात्विक, सांस्कृतिक सम्पदाहरू हेरेर नेपालीहरू गर्व गरिरहेका छन् । ती सम्पदाहरूले हाम्रो सभ्यता र संस्कृतिलाई उजागर गरिरहेका छन् । यसर्थ ‘पुर्खाले सिर्जेको सम्पत्ति–हाम्रो कला र संस्कृति’ भन्ने भक्तपुर नपाको नारा कालजयी छ भन्दा अतिशयोक्ति हुँदैन ।
नेपालले आप्mनो मौलिक सम्पदामा गर्व गरेझैँ विश्वका सबै देशले आ–आप्mना सम्पदामा गर्व गर्नु स्वाभाविक छ । सबै सम्पदाका आ–आप्mना गुण र लक्षण हुन्छन् । तर, सम्पदाको ऐतिहासिक, पुरातात्विक, सांस्कृतिक महत्व हुन्छ । त्यसैलाई जगेर्ना गर्न संयुक्त राष्ट्र सङ्घको शैक्षिक, वैज्ञानिक, सांस्कृतिक सङ्गठन (युनेस्को) ले विश्व सम्पदामा सूचिकृत गर्दछ । विश्व सम्पदामा सूचिकृत सम्पदाहरू तत् देशको राष्ट्रिय सम्पदामात्र नभई विश्वकै सम्पदाको रूपमा लिइन्छ ।
युनेस्कोले सम्पदाहरूलाई तीन वर्गमा वर्गीकरण गरेको छ –
१. प्राकृतिक (नेपालको चितवन र सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज)
२. सांस्कृतिक (काठमाडौँ उपत्यकाका तीन दरबार क्षेत्र, चाँगुनारायणजस्ता मानव निर्मित)
३. मिश्रित (प्राकृतिक र सांस्कृतिक दुवै भएको)

चित्र १ – अस्ट्रेलियाका प्रदेशहरू

चित्र २ – बेलायतबाट अमेरिका टाढा छ, अस्ट्रेलिया झन् धेरै टाढा छ ।

आएरलान्ड भाषा, साहित्य, सङ्गीत, कला, पाक विधि, परम्पराजस्ता संस्कृतिमा धनी र प्रसिद्ध छ । यहाँ झन्डै ११ हजार वर्ष पहिलेदेखि मानव अस्तित्वमा रहेको प्रमाण भेटिएको छ ।