यस पटक, पुटिनको आणविक चेतावनी असामान्य छ

गएको बिहीबार रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले आणविक हतियारको विषयलाई टेबुलमा राखेका थिए । उनले युक्रेनमा लड्न सेना पठाएमा पश्चिमी देशहरूले आणविक युद्ध भड्काउने खतरा रहेको चेतावनी दिए । “पश्चिमी राष्ट्रहरूले बुझ्नुपर्छ कि हामीसँग पनि हतियारहरू छन् जसले तिनीहरूको भूमिमा लक्ष्यहरू प्रहार गर्नसक्छ । यी सबैले आणविक हतियारको प्रयोग र सभ्यताको विनाशसँगको द्वन्द्वलाई साँच्चिकै धम्की दिन्छ,” पुटिनले भने । पश्चिमा राजनीतिज्ञहरूले नाजी जर्मनीका एडोल्फ हिटलर र फ्रान्सका नेपोलियन बोनापार्टको नियति सम्झनुपर्छ भन्ने पनि पुटिनले सुझाव दिए ।
पुटिनले यसअघि धेरैपटक आणविक हतियार प्रयोग गर्ने सम्भावनालाई उल्लेख गरेका छन् वा सङ्केत गरेका छन्, तर यस पटकको जस्तो प्रत्यक्ष र कठोररूपमा कहिल्यै भनेका थिएनन् । उनको मनसाय स्पष्टरूपमा सम्पूर्ण पश्चिमलाई चेतावनी पठाउने हो । युक्रेनमा सेना पठाउन अस्वीकार नगर्नेबारे फ्रान्सेली राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोँको अघिल्लो कथनले सनसनी पैदा गरेको थियो र अन्य प्रमुख पश्चिमी देशका नेताहरूले तुरुन्तै भने कि उनीहरू यस्तो कदमलाई समर्थन गर्दैनन् । यद्यपि, म्याक्रोँको टिप्पणीले पश्चिम र रूसबिचको बढ्दो तनावको रेखा पार गरिसकेको छ, जसलाई मस्कोले हल्कारूपमा लिएको छैन । तसर्थ, पुटिनले सिधै आणविक हतियारहरू टेबलमा राखेर ठुलो कदम चालेका छन्, यदि पश्चिमले सेना पठाउने साहस गरेमा उसले आणविक हतियार प्रयोग गर्ने आँट गर्नेछ ।
अवश्य पनि, पुटिनले धम्की मात्र दिइरहेका थिए तर आणविक धम्की जारी गर्नु अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा गम्भीर विषय हो । सबै देशहरूले आणविक आक्रमणबाट पूर्ण सुरक्षा सुनिश्चित गर्न आवश्यक छ । आणविक हतियारहरू प्रयोग गर्ने धम्कीदेखि तिनीहरूको प्रयोगको लागि रणनीतिक तयारी र अन्ततः आणविक आक्रमण सुरु गर्ने यस लामो अनुक्रममा प्रत्येक चरण मामुली कुरा होइन । म्याक्रोँको टिप्पणीले पुटिनलाई कत्तिको आक्रोशित बनाएको छ भन्ने स्पष्ट छ ।
युक्रेनमा द्वन्द्वले पहिले नै एउटा ढाँचा बनाएको छः अमेरिका र पश्चिमले युक्रेनलाई सैन्य सहायता प्रदान गर्दछ तर रुसको माटोमा आक्रमण गर्दैन । स्पष्ट छ कि रूसको बदलामा केवल परम्परागत हतियारहरू प्रयोग गरेर नाटो सेनाहरू प्रत्यक्षरूपमा लडाइँमा संलग्न हुँदैनन् । हाल स्थिति लगभग सन्तुलित छ, रुसले थोरै फाइदा पाएको छ । युक्रेनमा पश्चिमी हतियार आपूर्तिको तीव्रता घट्दै गएको देखिन्छ र युक्रेनको सानो जनसङ्ख्या र सीमित सैन्य स्रोतहरूको साथ रूसले बिस्तारै आफ्नो फाइदा विस्तार गर्न सक्छ ।
यदि पश्चिमी सेनाहरू प्रत्यक्षरूपमा लडाइँमा संलग्न भए, युक्रेनको अवस्था फेरिनेछ । अत्याधुनिक हतियारसहित नाटो देशका सेनाको सहभागिताले रुसी अग्रपङ्क्तिमा ठुलो प्रभाव पार्नेछ र पुटिनले असफल हुने जोखिमको सामना गर्नुपर्नेछ । तसर्थ, पुटिनले म्याक्रोँले छलफल गरेअनुसार पश्चिमी देशहरूले सेना पठाउने सम्भावनालाई कहिल्यै स्वीकार गर्दैनन् । आणविक हतियारको मुद्दा उठाएर, पुटिनको लक्ष्य भनेको म्याक्रोँ र नाटो देशका नेताहरूलाई त्यस दिशामा अघि बढ्न जारी राख्नबाट रोक्नु हो ।
पुटिनको ‘आक्रोश’ ले केही प्रभाव पारेको देखिन्छ । अमेरिकी विदेश विभागका प्रवक्ताले पुटिनको टिप्पणीलाई ‘गैरजिम्मेवार’ भनी आलोचना गरे । तर, पश्चिमा तर्फबाट थप उक्साहट भएको छैन । म्याक्रोँले तुरुन्तै पुटिनलाई कडा प्रतिक्रिया दिएनन्, केवल रुस–युक्रेन द्वन्द्वमा उनको टिप्पणीलाई सावधानीपूर्वक सोचिएको थियो । यो सम्भव छैन कि पश्चिमी नेताहरूले पुटिनको चेतावनीलाई आक्रामकरूपमा प्रतिक्रिया दिनेछन्, किनकि तिनीहरू स्थितिलाई अझ बढाउन चाहँदैनन् ।
प्रश्न रहन्छ, के पुटिनले वास्तवमा आणविक हतियार प्रयोग गर्ने साहस गर्नेछन् ? यो गम्भीर प्रश्न हो । सामान्यतया, जबसम्म रूसले परम्परागत माध्यमबाट युक्रेनमा आफ्नो लक्ष्य हासिल गर्न सक्छ वा राजनीतिक गरिमा कायम गर्नसक्छ, पुटिनले आणविक हतियार प्रयोग गर्दैनन् भन्ने विश्वास गर्छन् । तर, यदि रुसले युक्रेनमा हार बेहोरेको छ र त्यसले पहिले नै कब्जा गरिसकेका चार पूर्वी क्षेत्रहरू पुनः कब्जा हुने जोखिममा छन् र पुटिन सरकार घरेलुरूपमा कमजोर भएमा आणविक हतियार प्रयोग गर्ने प्रश्न थप खुला हुनसक्छ ।
पश्चिमी देशहरूले पुटिनलाई असफल हुन र पद त्याग गर्न बाध्य पार्ने जुवा खेल्ने हिम्मत गर्दैनन् र उनले आणविक हतियारको आधारभूत लाभलाई त्याग्न र पश्चिमले व्यवस्था गरेको भाग्यलाई स्वीकार गर्ने आशा गर्दैनन् । तसर्थ, संयमको वकालत गर्दै पश्चिममा सधैँ आवाज उठेको छ । अर्कोतर्फ, आणविक हतियारको प्रयोग एक आधारभूत जोखिम हुनेछ, ठुलो अनिश्चितता सिर्जना गर्नेछ ।
पुटिनका लागि हतियार प्रयोग गर्नुको सट्टा मुख्य मुद्दाहरूमा पश्चिमलाई सम्झौता गर्न वा संयम देखाउन बाध्य पार्दै आणविक प्रतिरोध कायम गर्नु राम्रो हुन्छ । एक पटक आणविक हतियारहरू प्रयोग गरिसकेपछि स्थिति बढ्नेछ र क्रेमलिनले अब के हुन्छ भन्नेमा नियन्त्रण गुमाउने सम्भावना छ ।
(लेखक चिनियाँ वरिष्ठ सञ्चारकर्मी हुन् ।)
– ग्लोबल टाइम्सबाट
अनुवाद : प्रकाश