नरेन्द्र मोदीको कथित अमृतकालमा नेपाली विद्यार्थीको हत्या

भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले भन्ने गरेको कथित ‘अमृतकाल’ चलिरहेको समयमा भारतीय भूमिमा एकजना नेपाली विद्यार्थीले अनाहकमा ज्यान गुमाउनुप¥यो । भारतीय राज्य ओडिशाको भुवनेश्वरस्थित कलिङ्गा इन्स्टिच्युट अफ इन्डस्ट्रियल टेक्नोलोजी (KIIT) मा शङ्कास्पद परिस्थितिमा नेपाली विद्यार्थी प्रकृति लम्सालको हालै भएको दुःखद मृत्युले आक्रोश निम्त्याएको छ र भारतमा नेपाली विद्यार्थीहरूको सुरक्षाको बारेमा गम्भीर चिन्ता बढाएको छ । उनको मृत्यु वरपरको परिस्थिति, विश्वविद्यालयको प्रतिक्रिया र त्यसपछि नेपाली विद्यार्थीहरूमाथि भएको दुव्र्यवहारले नेपाली र भारतीय दुवै अधिकारीहरूबाट गहन अनुसन्धान र तत्काल हस्तक्षेपको माग गरेको छ ।

न्यायिक अनुसन्धानको माग
शैक्षिक संस्थामा भएको उक्त दुर्घटनाको प्रारम्भिक रिपोर्टले लापरबाही र सम्भावित गल्तीलाई औँल्याउँछ । ओडिशा प्रहरीले यसलाई आत्महत्याको घटना भनेको छ तर धेरै प्रश्नहरू अनुत्तरित छन् । नेपाली नागरिक र विद्यार्थी समुदायले निष्पक्ष र पारदर्शी अनुसन्धान सुनिश्चित गर्न घटनाको न्यायिक अनुसन्धानको माग गरिरहेका छन् । उचित अनुसन्धान नभएमा भविष्यमा यस्तै घटनाहरू हुन सक्ने हुँदा थप नेपाली विद्यार्थीहरूको ज्यान जोखिममा पर्नेछ ।
प्रकृति लम्सालको मृत्युको त्रासदीपूर्ण घटनाले केआईआईटी विश्वविद्यालयमा नेपाली विद्यार्थीहरूमाथि भएको गम्भीर दुव्र्यवहारलाई उजागर गरेका छन् । दुई महिला कर्मचारीले नेपाली विद्यार्थीहरूसँग दुव्र्यवहार गरिरहेको भिडिओ भाइरल भएको छ । यस्तो व्यवहार अस्वीकार्य छ । यसले अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीहरूको लागि सुरक्षित र समावेशी वातावरण प्रदान गर्ने विश्वविद्यालयको प्रतिबद्धतामाथि प्रश्न उठाउँछ । जिम्मेवार व्यक्तिहरूमाथि तुरुन्तै कारबाही गरिनुपर्छ र विश्वविद्यालय प्रशासनलाई जवाफदेही बनाउनुपर्छ । नेपाली विद्यार्थीहरूमाथि दुव्र्यवहार र निष्कासन यस घटनाको सबैभन्दा विचलित पार्ने पक्ष केआईआईटी विश्वविद्यालयले परिस्थितिलाई कसरी सम्हाल्यो भन्ने हो । नेपाली विद्यार्थीहरूलाई सहयोग र सुरक्षा प्रदान गर्नुको सट्टा विश्वविद्यालय प्रशासनले विद्यार्थीहरूलाई उनीहरूको होस्टेलबाट निष्कासन गरेर अझ कठोर व्यवहार देखायो । सङ्कटको समयमा विद्यार्थीहरूलाई उनीहरूको आवासबाट निकाल्नु अन्यायपूर्ण मात्र होइन, मानव अधिकारको घोर उल्लङ्घन पनि हो । विद्यार्थीहरूलाई दुव्र्यवहार र अपमान गर्नुको साथै विश्वविद्यालयका अधिकारीहरूले नेपालको बारेमा अपमानजनक टिप्पणीहरू गरेका छन् । केही कर्मचारीहरूले नेपालको जीडीपीलाई भारतको जीडीपीसँग तुलना गरेर नेपाली विद्यार्थीहरूलाई हेपेका थिए । यस्ता अभिव्यक्तिहरूले सार्वभौम राष्ट्र र यसका जनताको मर्यादालाई बेवास्ता गर्ने सङ्कीर्णतालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ ।
विद्यार्थीहरूलाई निष्काशन गर्ने कार्यको हरेक तहमा निन्दा गरिनुपर्छ । विश्वविद्यालयहरू सिक्ने, सहिष्णुता र सुरक्षाको ठाउँ बन्नुपर्छ । विद्यार्थीहरूलाई बाहिरी व्यक्तिको रूपमा व्यवहार गरिने र उनीहरूको मौलिक अधिकारबाट वञ्चित गरिने ठाउँ होइन ।

नेपाल सरकार र दूतावासको भूमिका
नेपाल सरकारले यस विषयमा चासो राख्नुपर्छ । प्रकृति लम्साललाई न्याय सुनिश्चित गर्न र विदेशमा अध्ययनरत नेपाली विद्यार्थीहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नुपर्छ । भारतस्थित नेपाली दूतावासले विद्यार्थीहरूको सुरक्षाको अनुगमन गर्न र उनीहरू भेदभाव तथा हिंसाको सिकार नहुने कुरा सुनिश्चित गर्न सक्रिय भूमिका खेल्नुपर्छ ।
नेपालले आफ्ना नागरिकहरूको सुरक्षाको सम्बन्धमा भारतसँग बलियो कूटनीतिक छलफल स्थापना गर्नुपर्छ । यदि यस्ता घटनाहरू नियन्त्रण नगरी जारी रहे भने, नेपाली विद्यार्थी र उनीहरूका परिवारहरूले भारतीय शैक्षिक संस्थाहरूमाथिको विश्वास गुमाउनेछन् ।

भारतको जिम्मेवारी र नेपाललाई सम्मान
यदि भारतले नेपालसँगको आफ्नो सम्बन्धलाई महत्व दिन्छ भने उसले जिम्मेवारीपूर्वक काम गर्नुपर्छ र प्रकृतिकोे न्याय सुनिश्चित गर्नुपर्छ । नेपाल भूगोल र अर्थतन्त्रको हिसाबले सानो देश हुनसक्छ । तर, यसको राष्ट्रिय गौरव र सार्वभौमिकता अन्य कुनै पनि राष्ट्र जत्तिकै महत्वपूर्ण छ । देशहरूबिचको साँचो मित्रता शोषण र पूर्वाग्रहमा होइन, पारस्परिक सम्मानमा आधारित हुन्छ ।
भारतीयहरू प्रायः नेपाल र भारतबिचको विशेष सम्बन्धको बारेमा कुरा गर्छन्, ‘रोटी–बेटी’ (रोटी र छोरी) सम्बन्धको अवधारणालाई उल्लेख गर्छन् । यद्यपि, यस घटनामा नेपाली विद्यार्थीहरूलाई गरिएको व्यवहार यस भावनाको विपरीत छ । यदि भारतीय अधिकारी र संस्थाहरूले नेपाली विद्यार्थीहरूलाई अनुचित व्यवहार जारी राखे भने यसले दुई देशबिचको ऐतिहासिक सम्बन्धलाई हानि पु¥याउनेछ ।

अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीको सुरक्षाका लागि बलियो नीतिको माग
यस घटनाले भारतीय विश्वविद्यालयहरूले अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीहरूको सुरक्षाका लागि बलियो नीति लागु गर्नुपर्ने तत्काल आवश्यकतालाई प्रकाश पारेको छ । आफूले आफैलाई कथित ‘विश्व गुरु’ भएको घोषणा गर्ने भारतले सबै पृष्ठभूमिका विद्यार्थीहरूका लागि आफ्ना संस्थाहरू सुरक्षित भएको सुनिश्चित गर्न नसक्नु लाजमर्दो भएको छ । भेदभाव, उत्पीडन र लापरबाहीको मुद्दालाई कडा नीति र कानुनी कारबाहीद्वारा सम्बोधन गरिनुपर्छ । भारत सरकारले केआईआईटी विश्वविद्यालयको कुव्यवस्थापनविरुद्ध कारबाही गर्नुपर्छ । नेपाली विद्यार्थीहरूको निष्कासन र यस सङ्कटको असंवेदनशील व्यवस्थापनले जवाफदेहिताको गम्भीर अभावलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ जुन बेवास्ता गर्न सकिँदैन । कमजोर सुरक्षा व्यवस्था भएका विश्वविद्यालयहरूको बहिष्कार गर्नुपर्छ । परिस्थितिमा सुधार भएन भने नेपाली विद्यार्थीहरूले भारतीय विश्वविद्यालयहरूमा अध्ययन गर्नेबारे पुनर्विचार गर्नुपर्छ । उच्च शिक्षा हासिल गर्दा कुनै पनि विद्यार्थीले आफ्नो सुरक्षाको लागि डराउनुपर्दैन । नेपाली विद्यार्थीहरूले भारतीय संस्थाहरूको शुल्क र वित्तमा महत्वपूर्ण योगदान पु¥याउँछन् । नेपाली विद्यार्थीहरूको उपस्थितिलाई कम आकलन गर्नुहुँदैन, यसको कदर गरिनुपर्छ ।

न्यायको लागि सामूहिक आह्वान
प्रकृति लम्सालको दुःखद मृत्यु र केआईआईटी विश्वविद्यालयमा नेपाली विद्यार्थीमाथि भएको दुव्र्यवहार पृथक घटनामात्र होइन, तत्काल ध्यान दिनुपर्ने बृहत् मुद्दाहरूलाई पनि प्रतिबिम्बित गर्छ ।
१. सत्य बाहिर ल्याउन र जिम्मेवारहरूलाई सजाय दिन न्यायिक अनुसन्धान गरिनुपर्छ ।
२. नेपाली विद्यार्थीहरूमाथि गरिएको दुव्र्यवहार र निष्कासनको निन्दा गरिनुपर्छ र विश्वविद्यालयका अधिकारीहरूलाई जवाफदेही बनाउनुपर्छ ।
३. नेपाल सरकार र दूतावासले विदेशमा रहेका नेपाली विद्यार्थीहरूको सुरक्षाको लागि सक्रिय कदम चाल्नुपर्छ ।
४. भारत सरकार र विश्वविद्यालयहरूले अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीहरूको लागि सुरक्षित वातावरण सुनिश्चित गर्नुपर्छ र कुनै पनि भेदभावविरुद्ध कडा कारबाही गर्नुपर्छ ।
नेपाली जनता प्रकृति लम्सालको लागि मात्र नभई विदेशी संस्थाहरूमा भेदभाव र उत्पीडनको सामना गरेका सबै नेपाली विद्यार्थीहरूको लागि न्यायको माग गर्छन् । विद्यार्थीहरूको मर्यादा, अधिकार र सुरक्षा सधैँ प्राथमिकतामा हुनुपर्छ । यो घटनाले नेपाल र भारत दुवैलाई यस्ता घटनाहरू फेरि कहिल्यै नदोहोरियोस् भनेर सुनिश्चित गर्न चेतावनीको रूपमा काम गर्नुपर्छ र न्यायको जित हुनुपर्छ ।