विश्वविरुद्ध ट्रम्पको भन्सार करका तीन लक्ष्य

अमेरिकाविरुद्ध भन्सार कर लगाएको बदला लिन विश्वविरुद्ध विभिन्न मात्रामा भन्सार कर लगाउने ट्रम्पको निर्णयले विश्व अर्थतन्त्रको केन्द्रमै भुइँचालो गएको छ । उनी खुला र पारदर्शी व्यापार पुनः स्थापना गर्न चाहन्छु भन्छन् । त्यसले अमेरिकी कम्पनीहरूलाई लाभ हुने कुरा गर्छन् । तर, यसको विपरीत उनले भेगीयतालाई तीव्र पार्ने र विश्वलाई विभिन्न व्यापारिक गुटहरूमा विभाजित गर्ने सम्भावना छ । त्यो स्थितिमा उनी कम्तीमा तीन अप्रकट स्वार्थसिद्ध गर्ने दिशामा जान सक्नेछन् । यिनै तीन लक्ष्यका कारण उनको पछिल्लो नीति आएको हो ।
पहिलो लक्ष्य अमेरिकाको आपूर्ति शृङ्खला सम्प्रभुतालाई सबल पार्नु हो । यसले गर्दा अन्य देशले पाएको सहुलियत हटेर जानेछ । सहुलियत हटाउनका लागि मात्र हटाइने छैन । बरु सके सामरिक योजनाका लागि हटाइनेछ । यसले कुनै ठुलो युद्धतर्फ सङ्केत गर्छ । दुई सम्भावित शत्रु चीन र इरान हुन् । यीमध्ये कुनै एउटा देशविरुद्ध प्रत्यक्ष मुठभेड भएका खण्डमा विश्व अर्थतन्त्र भताभुङ्ग हुनेछ । त्यसैले ट्रम्पले अमेरिकाको हितमा अर्थव्यवस्थालाई अमेरिकाभित्र तान्ने कामलाई प्राथमिकता दिन चाहेको देखिन्छ । यसले गर्दा दुस्परिणाम घटाउन सकिने सोचिएको हुनुपर्छ ।
दोस्रो लक्ष्य पहिलोकै विस्तार हो । अमेरिका प्रत्येक देशलाई तिनका दुईपक्षीय सम्बन्धहरू पुनः परिभाषित गर्न उक्साउँदै छ । त्यो बेला अमेरिकाले केही सहुलियत लिएर ती देशलाई लगाइने भन्सार कर घटाउने प्रस्ताव राख्न सक्छ । यसो गरेर ती देशलाई केही हदसम्म चीनबाट टाढा राख्ने र चीनलाई हटाई अमेरिकालाई मुख्य व्यापारिक साझेदार कायम गर्ने हुन सक्छ । यसका साथै अमेरिकाले प्रविधिमा पहुँच दिने र सैन्य सम्झौताहरू गर्ने प्रस्ताव पनि राख्न सक्छ । यी सबैको लक्ष्य एउटै हुनेछ – चीनको विदेश व्यापार छिन्नभिन्न पार्दै उसलाई कमजोर बनाउने ।
अन्तिममा तेस्रो लक्ष्य हुनेछ – उदाउँदो विश्व व्यवस्थालाई आफूअनुकूल ढाल्ने । यसको लागि अमेरिकाले वर्तमान व्यवस्थालाई जतिसक्दो छिटो चिहानमा पु¥याउनुपर्नेछ । यसको लागि विश्व अर्थव्यवस्थाको केन्द्रलाई नै धक्का दिनुपर्छ । विश्वका सबै देशविरुद्ध भन्सार कर लगाएर ट्रम्पले भर्खरै त्यो धक्का दिए । आपूर्ति शृङ्खलामा सार्वभौम भएर र चीनलाई विश्वका धेरै देशको प्रमुख व्यापार साझेदारको स्थानबाट विस्थापित गरेर अमेरिकालाई विश्वमा ठुलो सहुलियत प्राप्त हुनेछ । त्यो मौकाका फाइदा अमेरिकाले कसरी उठाउला भनी अहिले नै भनिहाल्नु हतार हुनसक्छ । तर, के निश्चित छ भने अमेरिकाले चीनसँगको आफ्नो व्यवस्थागत दुश्मनी साँध्नेछ ।
ट्रम्पको विश्वव्यापी व्यापार युद्धले नचाहेरै पनि भेगीयतालाई तीव्र पा¥यो र विश्वलाई विभिन्न व्यापारिक गुटमा विभाजित ग¥यो भने उनले सोचे जस्तो शक्तिको खेल नखेलेर अर्कै परिणाम पनि निस्किन सक्छ । अमेरिकाले ‘किल्लाबन्द अमेरिका’ (फोट्र्रेस अमेरिका) को नीति लागू गरेर त्यो मौकाबाट फाइदा लिन सक्छ । पश्चिमी गोलाद्र्धमा एकछत्र अमेरिकी आधिपत्य पुनः स्थापना गर्नुलाई ‘किल्लाबन्द अमेरिका’ भनिएको छ । पश्चिमी गोलाद्र्धका मुलुकहरूको स्रोतसाधन र बजारमा अग्रतापूर्ण पहुँच पाएको खण्डमा अमेरिका सामरिक हिसाबले आत्मनिर्भर बन्नेछ ।
त्यस्तो स्थितिमा आफूले तयारी गरिरहेको ठुलो युद्धमा पराजित भएर पूर्वी गोलाद्र्धबाट अमेरिका बाहिर खेदियो अथवा विश्वको त्यो भाग अमेरिकाले व्यवस्थापन गर्न नसक्ने गरी बिथोलियो र बेकार भयो नै भने पनि अमेरिका बाँच्ने र हरिलोभरिलो हुन सक्नेछ । त्यो स्थितिमा अमेरिका आफ्नै घर फर्केर सन् १९२० को दशकको जस्तो एक्लिने नीतिमा रमाउन सक्छ । स्पष्ट हुनुपर्ने कुरा के भने अमेरिकाले आफुखुसी पूर्वी गोलाद्र्ध परित्याग गर्नेछैन । बरु परिस्थितिले बाध्य पारेर फर्किनुपरेछ भने मात्र फर्किने योजना बनाउन सक्छ ।
समग्रमा ट्रम्पको विश्वविरुद्ध व्यापार युद्ध एउटा इतिहास मोड्ने घटना हो । परिणाम जे आए पनि यसले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा दीर्घकालीन छाप छोड्नेछ । तर, परिणाम के होला भनी किटेर भन्नु हतार हुनेछ । कति यकिनसाथ भन्न सकिन्छ भने ट्रम्पको दिमागमा एउटा बृहत् योजना छ । उनका सम्भावित तीन लक्ष्य साकार नहुन सक्छन्, त्यो अर्कै कुरा हो । जे होस्, भूमण्डलीकरणको पुरानो युग समाप्त भएको छ । तर, त्यसको ठाउँमा कस्तो व्यवस्था आउला ? हेर्न बाँकी छ ।
(लेखक एन्ड्रयू कोरिब्को अमेरिकी मूलका राजनीतिक विश्लेषक हुन् । उनी मस्कोमा बस्छन् । खासगरी अफ्रिका र युरेसियामा अमेरिकी रणनीतिका साथै चीनको एक भेग एक मार्ग अनि नयाँ रेशम मार्गको विश्वदृष्टि तथा बहुपक्षीय हाइब्रीड युद्धकलामा कोरिब्कोको विशेष दखल छ ।)

स्रोत : लेखकको सबस्टाक
अनुवाद : सम्यक