सम्पदा पुनः निर्माणमा भक्तपुरले देखाएको नमुना – ख्वप मोडल

सर्वप्रथम, नवनिर्मित भव्य लक्ष्मीनरसिंह मन्दिरको उद्घाटन समारोहको यस ऐतिहासिक अवसरमा, मन्दिर पुनःनिर्माण प्राविधिक समितिको संयोजकको हैसियतमा यहाँहरूमाझ केही विचार राख्ने अवसर प्रदान गर्नुभएकोमा आयोजकप्रति हार्दिक धन्यवाद व्यक्त गर्दछु । साथै, सांस्कृतिक नगरी भक्तपुरको मुटुमा अवस्थित यति महत्वपूर्ण मन्दिरको पुनःनिर्माण कार्य सम्पन्न भएको अवसरमा हामी भक्तपुरवासीलगायत सम्पदा प्रेमी तथा सरोकारवाला सबैलाई हार्दिक बधाई ज्ञापन गर्दछु ।
आज हामी सबै यो मन्दिर पुनःनिर्माण प्रक्रियाको हिस्सा बन्न पाउँदा गर्वको अनुभूति गरिरहेका छौँ । यसका लागि, मन्दिर पुनःनिर्माण प्राविधिक समितिको तर्फबाट म संयोजक सुजन माक, सचिव आर्किटेक्ट रामगोविन्द श्रेष्ठ, ई. सुनिल दुवाल, संरक्षण वास्तुविद् सरिता धुख्वा, प्रमिला सिल्पकार, रबिता सिल्पकार, ई. अमित प्रजापति, ई. ससिन प्रजापति र स. ई. रुकेश त्वायनाबासुको तर्फबाट यस मन्दिर पुनःनिर्माणमा प्राविधिक योगदान गर्ने अवसर प्रदान गर्नुभएकोमा भक्तपुर नगरपालिकाप्रति हार्दिक धन्यवाद ज्ञापन गर्दछु ।
मन्दिर पुनःनिर्माणसम्बन्धी प्राविधिक कार्यको प्रारम्भदेखि हालसम्म निरन्तर मार्गदर्शन गर्दै हामी प्राविधिक टोलीलाई उत्साह र प्रेरणा प्रदान गर्नुभएकोमा भक्तपुर नगरपालिका प्रमुख सुनिल प्रजापति, उप–प्रमुख आर्किटेक्ट रजनी जोशी तथा सम्पूर्ण जनप्रतिनिधिहरूलाई म हार्दिक धन्यवाद व्यक्त गर्दछु ।
त्यस्तै, प्रारम्भिक अभिलेखीकरणदेखि निर्माणको सम्पूर्ण चरणसम्म सहयोग पु¥याउनुभएका भक्तपुर नगरपालिकाको सम्पदा शाखा, ख्वप इन्जिनियरिङ कलेज र ख्वप कलेज अफ इन्जिनियरिङका शिक्षक, विद्यार्थी तथा प्राविधिक मित्रहरूलाई विशेष धन्यवाद दिन चाहन्छु ।
हाम्रो प्राविधिक समितिको पहिलो कदम ऐतिहासिक तथ्य, अभिलेख, प्रमाणहरू सङ्कलन गर्नु रहेको थियो । त्यसका लागि हामीले ऐतिहासिक दस्तावेज, तस्बिरहरू र मौखिक इतिहासको अध्ययन गरेका थियौँ । यस कार्यमा सहयोग पु¥याउनु हुने सम्पूर्णमा हामी धन्यवाद ज्ञापन गर्न चाहन्छौँ । विशेषगरी, दिवङ्गत सुरेन्द्र जोशी र उहाँको परिवारप्रति हामी हार्दिक कृतज्ञता प्रकट गर्दछौँ । उहाँले भक्तपुर विकास आयोजनाका क्रममा तयार पार्नुभएको यस मन्दिरको प्रस्तावित नक्सा र अनुसन्धानले यस मन्दिर पुनःनिर्माणको निम्ति प्रारम्भिक दिशानिर्देश गरेको थियो ।
हामीसँग यस लक्ष्मीनरसिंह मन्दिरको पुरानो संरचनाबारे सीमित जानकारीमात्र रहेकाले, हामीले विष्णुका अवतारहरू समेटिएका सम्भावित मन्दिरहरू, जस्तै – चाँगुनारायण, पनौती, चार नारायण आदिको तुलनात्मक अध्ययन ग¥यौँ । यी अध्ययनहरूमा प्रा. डा. पुरुषोत्तमलोचन श्रेष्ठले निकै ठुलो सहयोग गर्नुभयो । आजको यस अवसरमा, उहाँप्रति हामी हार्दिक कृतज्ञता प्रकट गर्न चाहन्छौँ ।
त्यस्तै, यस कार्यमा साथ दिनुभएका अन्य सम्पूर्ण इतिहासविद्, संरक्षणविद्, संस्कृतिविद् एवम् अन्य विज्ञहरूप्रति पनि हामी आभार व्यक्त गर्दछौँ ।
मन्दिर पुनःनिर्माणको यो यात्रामा हामीले हाम्रा स्थानीय कालीगडहरूबाट गहिरो ज्ञान प्राप्त गर्ने अवसर पायौँ । विश्वविद्यालयका आधुनिक कक्षाकोठामा सिक्न नपाइने कतिपय कुरा उहाँहरूको जीवन्त अनुभव र परम्परागत ज्ञानबाट सिक्न पायौँ । पुस्तकमा पढ्न नपाइने ज्ञानका कुरा हाम्रा अवाल (डकर्मी), सिकर्मी, ल्होकर्मी, अदी कलाकारहरूको सीपमा पायौँ । उहाँहरूको हातको काम र अनुभवबाट हामीले धेरै कुरा सिक्न पायौँ ।
उहाँहरू केवल श्रमिक मात्र होइन, उहाँहरू नै हाम्रा पुर्खाहरूको वास्तुकला र इन्जिनियरिङको साँचो वाहक हुनुहुन्छ – जसले पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको ज्ञान र सीपको संरक्षण गर्दै आउनुभएको छ । आजको यस महत्वपूर्ण अवसरमा, हाम्रो सांस्कृतिक पहिचानका यस्ता मौन संरक्षकहरूप्रति हामी गहिरो कृतज्ञता प्रकट गर्दछौँ । जसको कलाको सहयोगले यो मन्दिरको पुनः निर्माण सम्भव भयो – पहिलेजस्तै गौरवशाली, सायद अझ सुन्दर रूपमा पनि ।
यो मन्दिर पुनःनिर्माण योजना इमानदार राजनैतिक नेतृत्व, प्राज्ञिक अनुसन्धान, प्राविधिक अभ्यास, ऐतिहासिक ज्ञान, कालीगडहरूको सीप र स्थानीय सहभागिताले एउटा थप नमुना पुनःनिर्माण योजना बन्न सफल भएको छ । सम्पदा पुनःनिर्माणमा भक्तपुरले देखाएको नमुना – ख्वप मोडल ।
अन्त्यमा, यहाँ एक महत्वपूर्ण पक्ष स्मरण गर्न चाहन्छु – भक्तपुर नगरपालिकाको तात्कालीन नेतृत्वले ख्वप इन्जिनियरिङ कलेजमार्फत वि.सं. २०६२ सालबाट ME in Earthquake Engineering र वि.सं. २०६३ सालबाट MSc in Urban Design and Conservation कार्यक्रमको थालनी गर्नुभएको थियो । यिनै कार्यक्रमहरूबाट तयार भएका प्राविधिक जनशक्ति आज यस पुनःनिर्माणमा संलग्न भएका छन् । नेपालमै पहिलोपटक सुरु गरिएका यी कार्यक्रमहरू भक्तपुरको दूरदृष्टिको उदाहरण हुन् । यो उपलब्धि कुनै संयोग होइन – यो योजनाबद्ध प्रयासको परिणाम हो । भक्तपुरको नेतृत्व र नेतृत्वको यस्तै दूरदृष्टिलाई हृदयदेखि धन्यवाद दिन्छु ।
(लक्ष्मीनरसिंह मन्दिर उद्घाटन कार्यक्रममा मन्दिर पुनर्निर्माण प्राविधिक समितिको तर्फबाट संयोजक ई. सुजन माकद्वारा व्यक्त मन्तव्य)