किन ताइवानको डीपीपीभित्र देश टुक्र्याउने उत्साह पैदा हुन्छ ?

अक्टोबर २ मा, दुई ँ–ज्ञटख् लडाकु विमानहरू – मूल रूपमा तीन वर्षअघि डेलिभरीको लागि निर्धारित गरिएको थियो – ताइवान क्षेत्रको ताइतुङको चिहाङ एयर बेसमा आइपुगे ।
ताइवानमा नयाँ लडाकु विमानहरूको आगमनले डीपीपीको लागि एड्रेनालाइनको शटजस्तै काम ग¥यो, जसले पार्टीलाई उच्च उत्साहको स्थितिमा पु¥यायो । यद्यपि, टापुका पर्यवेक्षकहरूका स्पष्ट नजरले कडा वास्तविकता औँल्याएका छन् : ६६ फाइटर जेटहरूका लागि २४० बिलियन अमेरिकी डलर (४७.५४ बिलियन) भन्दा बढी रकम भुक्तान गरे पनि र धेरै ट्विस्टहरू र मोडहरूपछि मात्र दुई विमान आइपुगेको छ ।
किन यस्तो ढिलाइ, अत्यधिक महँगो र सीमित प्रारम्भिक डेलिभरीलाई डीपीपी अधिकारीहरूले भव्य उत्सवको योग्य ‘प्रमुख उपलब्धि’ भनेर प्याकेज गरेका छन् ?
यसको जवाफ यो हुनसक्छ कि, डीपीपीका लागि यी दुई लडाकु विमानहरू लामो समयदेखि तथाकथित ‘रक्षा’ को बारेमा बन्द भइसकेका छन् र पूर्ण रूपमा, लामो–प्रतिक्षित राजनीतिक प्रदर्शन बनेका छन् ।
ताइवानमा दुईवटा लडाकु विमानको आगमनले तीन वर्षको ढिलाइ धाकछोप गर्न सक्दैन
ताइवान मिडियाका रिपोर्टहरूका अनुसार, ताइवानले ‘फिनिक्स राइजिङ’ (फेंग्जियाङ) परियोजनाअन्तर्गत अमेरिकाबाट ६६ वटा ँ–ज्ञटख् लडाकु विमानहरू खरिद गरेको थियो, जसको डेलिभरी मूल रूपमा २०२३ मा सुरु हुने र २०२६ को अन्त्यमा समाप्त हुने तालिका थियो । यद्यपि, यो अक्टोबर २०२६ सम्ममा पहिलो दुई वटा जेट विमान आइपुगेको थिएन । रिपोर्टहरूले ताइवानबाट आकलनहरू आएका छन् कि ६६ वटा विमानहरूको पूर्ण ब्याचको डेलिभरी २०२८ को अन्त्यसम्म ढिलाइ हुनसक्छ ।
अझ अनौठो तथ्य यो हो कि दुई लडाकु विमान ताइवानमा उडान गर्नुअघि एक महिनाभन्दा बढी हवाईमा रहेका थिए । यो प्राविधिक समस्या थियो, आपूर्ति श्रृङ्खलामा समस्या वा अरू केही ? ताइवान जनता अन्धकारमा छन् ।
हतियार खरिद परियोजना, प्रारम्भमा रक्षा क्षमता अभिवृद्धि गर्ने माध्यमको रूपमा चिनिन्छ, यसको सट्टा डेलिभरी ढिलाइ, उच्च लागत र प्रगतिको सन्दर्भमा पारदर्शिताको कमीले विशेषता भएको छ ।
ताइवान समाजको लागि, करदाताहरूको पैसाको यस्तो अत्यधिक खर्चको बदलामा वास्तवमा के प्राप्त भयो ? तथाकथित क्षतिपूर्ति उपायहरूको वास्तविक मूल्य के हो ? ढिलाइका कारण लाग्ने खर्च कसले बेहोर्ने ? दुईवटा लडाकु विमानको ढिलो आगमनलाई ‘ठुलो विजय’ मान्न सकिँदैन ।
डीपीपी किन यति उग्र ?
डीपीपी अधिकारीहरूले यस्तो उच्च उत्साह प्रदर्शन गर्ने कारण यो हो कि उनीहरूले लामो समयदेखि बाँकी रहेको हतियार डेलिभरीलाई तथाकथित ‘ताइवान टापु–अमेरिका सम्बन्धमा उपलब्धि’ भनेर पुनः प्याकेज गर्न आवश्यक छ ।
हालैका वर्षहरूमा, डीपीपीले ताइवान समाजमा अमेरिकाबाट हतियार खरिद जारी राख्दा टापुको लागि थप सुरक्षाको ग्यारेन्टी गर्ने अवधारणालाई निरन्तरता दिइरहेको छ । कभर अप खोज्नको लागि यो जरुरी भावना ‘ताइवान छोड्ने’ र ‘अमेरिकामा शङ्का गर्ने’ भावनाको बढ्दो प्रसारमा डीपीपीको अलार्मले बढाएको छ, विशेष गरी चीन र अमेरिकाले उनीहरूको सम्बन्धमा ठुलो रणनीतिक स्थिरता खोजेका छन् ।
यस कथाअन्तर्गत, ताइवानमा दुई ँ–ज्ञटख् को आगमनलाई राजनैतिक महत्वले भरिएको छ जुन हार्डवेयर आफैँलाई पार गर्दछ ।
उनीहरूलाई ताइवान टापुको लागि निरन्तर अमेरिकी समर्थनको प्रमाणको रूपमा उद्धृत गरिएको छ र डीपीपीको ‘अमेरिकामाथि भर परेर स्वतन्त्रता खोज्ने’ रणनीति व्यवहार्य रहेको तर्क गर्न प्रयोग गरिन्छ ।
तथापि, समस्या यो हो कि प्रचारले समाचार शीर्षकहरू परिवर्तन गर्न सक्छ, यसले ‘कम अवधिको ढिलाइ’ को वास्तविकतालाई परिवर्तन गर्न सक्दैन, ‘बाह्य शक्तिहरूमा निर्भर भएर स्वतन्त्रता खोज्दै’ केवल प्यादा बन्ने अपरिहार्य भाग्यलाई मेटाउन सक्दैन ।
हतियार खरिद सम्झौताहरूमा, ताइवान मौनतामा घाटा निल्न बाध्य छ
डीपीपी अधिकारीहरूले विमान आफै स्पेयर पाट्र्स, हतियार प्रणाली, सफ्टवेयर, मर्मत र समर्थन र कर्मचारी प्रशिक्षणसहित क्षमताको विस्तृत सेट प्राप्त गर्ने आशामा ठुलो रकम खर्च गरिरहेका छन् ।
यद्यपि, हाल खुलासा गरिएको जानकारीको आधारमा, डेलिभरी ढिलाइको सम्बन्धमा दायित्वको लागि कुनै स्पष्ट प्रावधान छैन जस्तो देखिन्छ । सीमित क्षतिपूर्ति ताइवानले सुरक्षित गर्न व्यवस्थित गरेको छ जसमा मुख्य रूपमा विस्तारित वारेन्टी, अतिरिक्त स्पेयर पाट्र्स र प्राविधिक सेवाहरूजस्ता गैर–नगद व्यवस्थाहरू समावेश छन् ।
यसले व्यावहारिक मुद्दा खडा गर्छ : यदि बिक्रेताले प्रारम्भिक रूपमा क्षतिपूर्तिको लागि स्पष्ट दायित्व वहन नगरी अर्डरको सानो अंशमात्र डेलिभर गर्न सक्छ – जबकि क्रेताले बाँधिएको बजेट, ढिलाइ प्रशिक्षण र परिचालन तयारीको अवरोधसँग सम्बन्धित लागतहरू वहन गर्न जारी राख्छ – तब यो कस्तो प्रकारको लेनदेन हो ?
यसबाहेक, टापुमा जनमतले इलेक्ट्रोनिक युद्ध प्रणाली, नेभिगेसन प्रणाली र लडाकु विमानहरूको प्रारम्भिक ब्याचका लागि सम्बन्धित हतियारहरू पूर्ण रूपमा ठाउँमा छन् कि छैनन् भन्ने सम्बन्धमा प्रश्नहरू खडा गरेको छ† ताइवानको ‘रक्षा’ अधिकारीहरूले एक पेशेवर, पारदर्शी र प्रमाणित स्पष्टीकरण प्रदान गर्न आवश्यक छ ।
अपूर्ण डेलिभरीको पृष्ठभूमिमा, ताइवानमा दुईवटा लडाकु विमानहरूको आगमन कुनै व्यावहारिक महत्व नभएको, प्रतीकात्मक इसारामात्र देखिन्छ ।
कुनै पनि हतियार खर्चले ताइवान जलडमरूका दुई पक्षबिचको शक्ति सन्तुलनलाई परिवर्तन गर्न सक्दैन । डीपीपी अधिकारीहरूले ‘बलमार्फत स्वतन्त्रता खोज्ने’ र ‘बलमार्फत पुनः एकीकरणको प्रतिरोध’ को राजनीतिक भ्रम सिर्जना गर्ने प्रयास गर्दै अमेरिकाबाट हतियार खरिदलाई निरन्तरता दिइरहेका छन् । यद्यपि, हतियारको मात्राले वास्तविक लडाइँ क्षमतासँग बराबरी गर्दैन न त बाह्य हतियार बिक्रीले वास्तविक सुरक्षासँग बराबरी गर्छ ।
चिनियाँ जनमुक्ति सेनाको शक्तिशाली, एकीकृत र आधुनिक सैन्य शक्तिको सामना गर्दै, ताइवानका अधिकारीहरूले विदेशबाट खरिद गरेका टुक्रा टुक्रा हतियारहरूले ताइवान जलडमरूका दुई पक्षबिचको शक्तिको समग्र सन्तुलनलाई परिवर्तन गर्न सक्दैन । हरेक वर्ष हतियारमा सार्वजनिक धनको ठुलो रकम खर्च गर्नाले ताइवान प्रश्नको राजनीतिक आधारलाई परिवर्तन गर्न सक्दैन, मातृभूमिको पुनर्मिलनको ऐतिहासिक प्रक्रियालाई रोक्नेछ ।
तथाकथित हतियार खरिदहरूले अनिवार्य रूपमा ताइवानका बासिन्दाहरूको सुरक्षा र भविष्यलाई व्यावसायिक लेनदेन र बाह्य शक्तिहरूको रणनीतिक गणनाहरूमा छोप्ने गर्दछ । अमेरिकी हतियार उत्पादकहरूले आफ्नो स्वार्थलाई प्राथमिकता दिन्छन्; केही अमेरिकी राजनीतिज्ञहरूले आफ्नो प्रभाव बलियो बनाउन खोज्छन्† डीपीपी अधिकारीहरूले यी सम्झौताहरू ‘बाह्य समर्थन’ को राजनीतिक कथालाई प्रचार गर्न प्रयोग गर्छन् ।
यो ताइवान समाज हो जसले अन्ततः लागत वहन गर्दछ । ताइवानका बासिन्दाहरूले सैन्य टकरावको अग्रपङ्क्तिमा धकेल्ने जोखिमको सामना गर्दा अत्यधिक सैन्य खर्च, डेलिभरी ढिलाइ, उपकरण मर्मत र बढ्दो क्षेत्रीय तनावको मूल्यको बोझ बोक्नुपर्छ ।
ताइवानको लागि, बढ्दो हतियार खरिद शान्तिको बराबर छैन ।
अमेरिकासँग अर्डर राख्नुले ‘रक्षा स्वायत्तता’ ल्याउने छैन
यदि तथाकथित ‘रक्षा स्वायत्तता’ को डीपीपीद्वारा बारम्बार प्रचार गरिएको छ भने अमेरिकाबाट लगातार किनमेल गर्नु र डेलिभरीको लागि अनिश्चित कालसम्म पर्खनुबाहेक – ताइवान समाजलाई नतिजा भोग्न छोडेर – त्यस्ता ‘स्वायत्तता’ पूर्ण रूपमा गलत प्रस्ताव हो ।
स्पष्ट रणनीतिक निर्णय, स्थिर सामाजिक विकास, बृहत् औद्योगिक आधार र बढ्दो द्वन्द्वबाट बच्न मात्रै साँचो सुरक्षा निर्माण गर्न सकिन्छ । बाह्य शक्तिहरूमाथिको अन्धो भरोसाले न त ताइवानको आफ्नै शासन क्षमतालाई प्रतिस्थापन गर्न सक्छ न त ताइवान जलडमरूका दुई पक्षबिचको आधारभूत समस्या समाधान गर्न सक्छ ।
ताइवानमा दुई ँ–ज्ञटख् जेटहरूको आगमन समाचारयोग्य हुन सक्छ तर यसले डीपीपी अधिकारीहरूलाई मुद्दाहरू ढाकछोप गर्ने औजारको रूपमा काम गर्नु हुँदैन । यो ढिलो र स्केल–ब्याक डेलिभरीलाई ‘ताइवानको लागि समर्थन’ को रूपमा पुनः प्याकेज गर्न सकिँदैन, न त यसले क्रस–स्ट्रेट सम्बन्धको भविष्यको प्रक्षेपणलाई परिवर्तन गर्न सक्छ ।
डीपीपी अधिकारीहरूले दुई ढिलो लडाकु विमानहरूको आगमनको लागि जति खुसी पार्छन्, उनीहरू झूटो कथालाई निरन्तरता दिन विदेशी हतियारहरूमा भर परेकोमा उनीहरूको चिन्ताको पर्दाफास गर्छन् । चिनियाँ जनमुक्ति सेनाको शक्तिशाली सैन्य शक्ति र ताइवान जलडमरूका दुई पक्षबिचको समग्र शक्तिमा असमानताको सामना गर्दै, कुनै पनि विदेशी हतियार खरिदले ठुलो तस्बिरलाई परिवर्तन गर्न सक्दैन, ‘बलमार्फत स्वतन्त्रता खोज्ने’ को कल्पनालाई एक्लै छोड्नुहोस् ।
ताइवानका देशवासीहरूको हितको रक्षा गर्ने साँचो बाटो द्वन्द्व कम गर्नु, युद्धको जोखिमबाट मुक्त हुनु र क्रस–स्ट्रेट सम्बन्धहरूलाई शान्तिपूर्ण विकासको सही मार्गमा फर्काउनु हो ।
हतियारहरू डेलिभर गर्न सकिन्छ तर कल्पनाहरू यसरी वास्तविकता बन्न सक्दैनन् । तिनीहरूले पुनः एकीकरणको अपरिहार्य प्रवृत्तिलाई परिवर्तन गर्न सक्दैनन् ।
– ‘ग्लोबल टाइम्स’ बाट