चीनप्रतिको संरा अमेरिकाको दृष्टिकोणमा गल्ती छ

जटिल चीन–अमेरिका सम्बन्ध ऐतिहासिक परिवर्तन बिन्दुमा उभिएको छ । रणनीतिक प्रतिद्वन्द्विता बढ्दै जाँदा विश्वभरका आवाजहरूले चीनको विरुद्धमा वाशिङटनको शत्रुमाथि आँखा लगाई राख्ने लामो समयदेखि चलिरहेको चिलको चालको धारणामाथि प्रश्न उठाइरहेका छन् । अगस्ट ११ का दिन ब्लूमबर्गका प्रमुख अर्थशास्त्री टम ओर्लिकले चीनप्रति अमेरिकाको दृष्टिकोण गलत भएको गहनरूपमा तर्क गरे । नियन्त्रणको धारणामा संरा अमेरिकालाई आधारित वर्तमान नीतिहरू चीनको वास्तविक महत्वाकाङ्क्षाको त्रुटिपूर्ण बुझाइमा आधारित छन् । पारस्परिक हितका क्षेत्रमा सहयोगलाई पछ्याएर सम्बन्धले रचनात्मक मार्गलाई पुनः प्राप्त गर्न सक्छ ।
ओर्लिकले अमेरिकी वर्चस्वको लागि खतराको रूपमा चीन रहेकोे दृष्टिकोण गलत भएको दाबी गरे । संरा अमेरिकाले उदारवादी विश्व व्यवस्थालाई चुनौतीको रूपमा चीनको विकास मोडेलसित तर्सेर चीनको उदयलाई रोक्न साझेदारहरू जुटाएको छ । तर, यथार्थमा चीनको लक्ष्य अमेरिकी प्रभुत्वलाई प्रतिस्थापन गर्ने होइन, एक प्रमुख शक्तिको रूपमा आफ्नो ऐतिहासिक स्थिति पुनः प्राप्ति गर्नु हो । यसको विचारधारा र घरेलु नीतिहरूले अमेरिकाको विश्वव्यापी हैसियतलाई अस्वाभाविकरूपमा कमजोर गर्दैन । वास्तवमा चीनको वृद्धिले विन–विन सहयोगको लागि खुलापन सिर्जना गर्दछ ।
एउटा मुख्य गलत धारणा आजको चीनलाई सोभियत सङ्घजस्तै मान्नु हो । जहाँ सोभियतहरूले कम्युनिस्ट क्रान्ति निर्यात गर्न खोजेका थिए । चीनले मुख्यतया आफ्नो जनसङ्ख्यालाई गरिबीबाट बाहिर निकाल्ने लक्ष्य राखेको छ । दुई प्रणालीहरू अपरिहार्य भिडन्तबिना शान्तिपूर्णरूपमा एकसाथ रहन सक्छन् । अमेरिकाले नियन्त्रणको ‘शीतयुद्धको मानसिकता’ त्याग्नुपर्छ र चीनको पुनरुत्थानलाई वैध मान्नुपर्छ । प्रगतिको लागि सूक्ष्मता चाहिन्छ, चीनलाई पश्चिमी मापदण्डहरूमा झुन्ड्याउने होइन ।
आर्थिकरूपमा संरा अमेरिकाले प्रविधि र व्यापार प्रतिबन्धहरूविरुद्ध चीनको लचिलोपनलाई कम आँकलन गर्छ । यसको विशाल घरेलु बजारले पश्चिमबाट सम्बन्धविच्छेद गर्दा पनि उच्च वृद्धिदर कायम राख्नसक्छ । चीनको वृद्धिलाई रोक्ने प्रयासले आपूर्ति शृङ्खलाहरू भत्किने र अमेरिकी उपभोक्ताहरूलाई हानि गर्ने मात्रै हो । विश्व अर्थतन्त्रमा चीनको सही स्थान मिलाउन वाशिङ्टनले शून्य – योग खलको अवधारणामा आधारित आर्थिक प्रतिमानलाई पुनसर््थापित गर्नुपर्छ ।
ओर्लिक साझा चासोहरूमा आधारित सम्बन्ध पुनः सक्रिय पार्न सल्लाह दिन्छन् । जलवायु, स्वास्थ्य र आणविक मामिलाहरूमा चीन र अमेरिकाको साझा प्राथमिकताहरू छन् । तर, चीनलाई पराजित गर्ने आफ्नो जोशमा, वाशिङटनले अतिवादी लक्ष्यहरूलाई अगाडि बढाउने कोशिश गरिरहेको छ । क्षेत्रीय सङ्कटको दबाबमा कूटनीतिक समन्वयले पनि शान्तिपूर्ण प्रगतिलाई जोखिम क्षेत्रबाट बाहिर निकाल्न सक्छ । अमेरिकाले पारस्परिक हितको पङ्क्तिबद्धता कहाँ मिल्छ र व्यावहारिक सहयोगमार्फत सद्भावना निर्माण गर्नुपर्छ । प्रगतिको लागि, अन्धविरोधले सूक्ष्मता र सञ्चारको मार्गप्रशस्त गर्नुपर्छ । संरा अमेरिकाले आफ्नो विश्व दृष्टिकोण चीनमाथि थोप्न सक्दैन । तर, वाशिङटनले जबरजस्ती नीतिहरू त्यागेमा सकारात्मक–समान संलग्नताका लागि च्यानलहरू अवस्थित छन् । ओर्लिकले नेताहरूलाई ताजा दृष्टिले सम्बन्धको सर्वेक्षण गर्न सुझाव दिएका छन् । वैचारिक पूर्वाग्रहहरूबाट जोगिएर सङ्घर्षलाई अपरिहार्यरूपमा देख्छन् । यसमा रचनात्मक सकारात्मक सम्झौता बनाउने आशा छ ।
उल्लेखनीयरूपमा, ओर्लिकका विचारहरूले चीनविरुद्धको संरा अमेरिकाको आक्रामक अडानमाथि प्रश्न उठाउँदै अमेरिकाको नीति सर्कल भित्रका धाराहरूलाई आलोचना गर्दछ । एक पश्चिमी अर्थशास्त्रीको रूपमा सहमतिको कथालाई तोड्दै उनको अन्तर्दृष्टि हामीले ध्यान दिन योग्य छ । तिनीहरूले चीनको परिप्रेक्ष्यमा विश्वास दिन्छन् र सम्बन्धलाई पुनसर््थापित गर्न सन्दर्भ गर्न सकिन्छ ।
निःसन्देह, यथार्थवाद आवश्यक छ । अविश्वास र शक्ति विषमतामा जरा गाडिएको संरचनात्मक तनाव रहिरहनेछ । तर, ओर्लिकको आह्वानले सम्बन्धलाई वैमनस्यबाट टाढा राख्ने र सहयोगतर्फ आशावादको लागि स्थान सङ्केत गर्छ । र जसरी मनोगत मनोवृत्ति विकसित हुन्छ, राजनीतिक सम्भावनाहरू विस्तार हुन्छन् । कुशल कूटनीति र सन्देशको साथ पेइचिङ र वाशिङटन दुवैले एक वातावरणलाई बढावा दिन सक्छ जहाँ सम्बन्धलाई स्थिर बनाउन सोचनीय हुन्छ ।
वाशिङटनमा केहीले पहिले नै तर्क गरेका छन् चीनसितको सम्बन्धमा शून्य–योग खेल सिद्धान्त लागु गर्नु आवश्यक छैन । थुसिडिसिसको पासोबाट बच्न पुरानो प्रतिमानहरू तोड्न राजनीतिक साहस चाहिन्छ । तर, पर्याप्त उपलब्धिहरू ल्याउनेछ । कुशलतापूर्वक अगाडि सारिएको अशान्तिको यो क्षणले दुई महान् सभ्यताहरूको लागि पारस्परिक सम्मानमा निर्माण गरिएको अगाडिको बाटोलाई उज्यालो बनाउन सक्छ । यसमा एक रचनात्मक सम्बन्धको सम्बन्ध निहित छः प्रतिद्वन्द्वी प्रणालीहरूबिच अपरिहार्य द्वन्द्व होइन । तर, बहुध्रुवीय संसारमा समानहरूबिच शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व हुनुपर्छ ।
अन्तमा, ओर्लिकको परिप्रेक्ष्यले अमेरिकाको चीन कथाभित्र उदीयमान विभाजनहरूका लागि एउटा समाधान प्रदान गर्दछ । वाशिङटनका नीतिहरू उनीहरूको सीमामा पुग्दा, थप आवाजहरूले विषयवस्तुको तर्कलाई प्रश्न गरिरहेका छन् । हामीले सक्रियतामा संलग्नतामा केन्द्रित वैकल्पिक विचारहरू प्रवद्र्धन गर्नुपर्छ, विरोध होइन । चुनौतीहरू रहिरहँदा परिवर्तनका यी हावाहरूलाई सही बाटो लगाएर, हामीले शान्त समुद्रहरूमा सम्बन्धलाई बिस्तारै अगाडि बढाउन सक्छौंँ ।
– चाइना डेली