संरा अमेरिकाको घरेलु राजनीति चीन–अमेरिका सम्बन्धको भविष्यका लागि अनिश्चितताको सबैभन्दा ठूलो स्रोत हो

चीन–अमेरिका सम्बन्धको दिशा यस सम्बन्धलाई सहज, स्थिरता र पुनःस्थापना गर्ने प्रयासको सन्दर्भमा स्पष्ट भइसकेको छ । हामी आशा गर्छौँ कि यो पतन रोकिनेछ र स्थिर हुनेछ, पछि हट्ने वा थप स्खलन हुनेछैन । चीन–अमेरिका सम्बन्ध स्थिर हुँदै जानु विश्वको साझा अपेक्षा पनि हो ।
यो नयाँ बिन्दुमा उभिनु दुबै पक्षको संयुक्त प्रयासको परिणाम हो । यद्यपि, सम्बन्ध पुनःथापित गर्न र थप स्खलन रोक्न दुवै पक्षले अझै धेरै विशिष्ट र विस्तृत काम गर्न बाँकी छ । साथै तिनीहरूले पनि धेरै अनिश्चित कारकहरूलाई सम्बोधन गर्न आवश्यक छ ।
हामी विश्वास गर्छौँ कि भविष्य चीन र संरा अमेरिका दुबैको निर्णय लिने, नेतृत्व र दूरदर्शिता अवलोकन गर्नको लागि महत्वपूर्ण समय हुनेछ । यस बिन्दुमा विगतको अनुभव र अमेरिकी राजनीतिको वास्तविकताको आधारमा वाशिङटनले अझ जटिल राजनीतिक वातावरण र महत्वपूर्ण अनिश्चितताको चुनौती सामना गरिरहेको छ ।
एक वर्षअघि मात्रै चीन र संरा अमेरिकाका नेताहरू इन्डोनेसियाको बालीमा दुईपक्षीय सम्बन्धलाई नियन्त्रणभन्दा बाहिर नियन्त्रित गर्ने सहमतिमा पुगेका थिए । तर, त्यसयता अमेरिकाले चीनलाई घेराबन्दी गर्ने प्रयासलाई रोकेको छैन, बरु चीन–अमेरिका सम्बन्ध फेरि एकपटक नियन्त्रणबाहिर हुने खतरनाक बिन्दुमा पुगेको छ । सम्बन्ध सुधार भएको बारे शङ्काहरू मुख्यतया धेरै तथ्यहरूमा आधारित छन् जसले सङ्केत गर्दछ कि वर्तमान अमेरिकी नेता (राष्ट्रपति जो बाइडेन) सँग विगतमा जस्तै संरा अमेरिकामा विभिन्न स्वार्थ समूहहरूलाई एकीकृत गर्ने नेतृत्व क्षमता छैन । उनको यस्तो चाहना भए पनि अमेरिकाको वर्तमान राजनीतिक वातावरण र सञ्चालन संयन्त्रले उनको क्षमतालाई सीमित पारेको छ । उनी विभिन्न दलहरूको बाधाबाट उम्कन सक्ने छैनन् र उनका शब्दहरूमा विश्वास गर्न सकिन्छ कि छैन भन्ने कुरा उनले अमेरिकी काङ्ग्रेसबाट पूर्ण समर्थन प्राप्त गर्न सक्छ कि सक्दैनन् भन्नेमा भर पर्छ ।
पक्षपातपूर्ण राजनीतिक सङ्घर्षको प्रभावका कारण वाशिङटनले कहिलेकाहीँ आफूले चाहेको काम गर्न सक्दैन र स्वार्थ परित्याग गरेर पनि सम्झौता गर्नुपर्छ, जसले गर्दा स्थापित नीतिहरूमा विकृति र विसङ्गति आउने हुन्छ, जुन असामान्य होइन ।
संरा अमेरिका अहिले तनावपूर्ण र नाजुक पूर्वनिर्वाचन अवधिमा छ र काङ्ग्रेसमा रिपब्लिकन र डेमोक्रेटिक पार्टीका उम्मेदवारहरूले चीनसँग सम्बन्धित मुद्दाहरूमा दबाब दिने गरेका छन् । तिनीहरूले चीनलाई दबाउन र समावेश गर्न उपायहरू प्रस्तुत गर्न जारी राख्न सक्छन् । सरकारी विभागहरूले अझै पनि चीनलाई प्रमुख प्रतिस्पर्धीको रूपमा हेर्ने नीतिहरू लागू गरिरहेका छन् । यो अझै स्पष्ट छैन कि तगाराहरू कहाँ कहाँ लागु देखापर्ने छन् । यसले बाइडेन प्रशासनको प्रतिस्पर्धाको प्रस्तावित व्यवस्थापनको लागि कठिनाइहरू खडा गर्नेछ ।
संरा अमेरिकाका दुई शासक पार्टीहरू चीनप्रतिको आफ्नो नीतिमा एकदमै एकरूप छन् । यसबाहेक, नीतिहरू जनमतबाट आएका हुन् वा काङ्ग्रेसबाट, यो अहिले चीन–अमेरिका सम्बन्धमा भएका दुई ठूला सुधारहरूभन्दा फरक अवस्था हो, एउटा सन् १९७० को दशकपछिको र अर्को सन् २००१ मा भएको ९/११ घटनापछिको । चीन–अमेरिका सम्बन्धको भविष्य यस्तो अस्थिर राजनीतिक वातावरणमा अगाडि बढ्न सक्दैन ।
अर्को अनिश्चितता अर्को वर्षको अमेरिकी चुनाव हो । यदि नयाँ राष्ट्रपतिले पदभार ग्रहण गर्छ भने, के उसले बाइडेनद्वारा स्थापित चीन नीति जारी राख्छ या राख्दैन ? विशेषगरी, यदि डोनाल्ड ट्रम्प ह्वाइटहाउसको ओभल अफिसमा फर्के भने, के उनीद्वारा यी सहमतिहरू उल्टाइने छैन ?
चीनलाई मुख्य प्रतिस्पर्धीको रूपमा हेर्ने नीति बनाउन र प्रवद्र्धन गर्न वाशिङटनलाई गा¥हो नहुन सक्छ तर प्रवद्र्धन प्रक्रियाको क्रममा रेखा तान्न, कहाँ रोकिने र यस्तो फराकिलो लक्ष्यमा आधारित सहयोगलाई बढावा दिन धेरै गा¥हो छ । यो एक यस्तो कार्य हो जसको लागि सटीक निर्णय, समन्वय र नेतृत्व चाहिन्छ ।
यही कारणले गर्दा ट्रम्पले चीनविरुद्ध व्यापार युद्ध सुरु गरेदेखि अमेरिकी सरकारले बारम्बार त्यसो गर्ने भनेको छ तर वास्तविकता भने उल्टो भएको छ । नियत सही भए तापनि अपर्याप्त क्षमता हुनु हो ।
हालै, प्रख्यात अमेरिकी विद्वान जोसेफ न्येले चीन–अमेरिका सम्बन्धलाई वर्णन गर्न ‘प्रतिस्पर्धी सहअस्तित्व’ नामक नयाँ शब्द प्रयोग गरेका छन् । हामी मद्दत गर्न सक्दैनौँ तर अमेरिकी विद्वानहरूको नयाँ र नवीन विचारहरू ल्याउने क्षमताको प्रशंसा गर्छौँ । तर, यो नयाँ अवधारणाले प्रतिस्पर्धा र सहअस्तित्व बिचको अन्तरविरोध र द्वन्द्वलाई लुकाउन सक्दैन । अमेरिकाले हाल चीनविरुद्ध लिएका विभिन्न प्रतिस्पर्धात्मक उपायहरू लागु हुँदा सहअस्तित्व कसरी हासिल गर्न सकिन्छ ? तसर्थ, यो कथन आफैँले अनिश्चिततालाई सङ्केत गर्दछ ।
अन्ततः यी सबै अमेरिकी राजनीतिसँग सम्बन्धित छन् । यदि अमेरिकी घरेलु राजनीति अनिश्चितरूपमा चलिरह्यो भने भविष्यको चीन–अमेरिका सम्बन्धको अनिश्चितता सामान्य बन्न सक्छ । हामीसँग उत्तम दिशातर्फ लाग्नुबाहेक अर्को विकल्प छैन, तर एकै समयमा, हामी सम्भावित सङ्कटहरूको लागि पनि तयार रहनुपर्छ ।

ग्लोबल टाइम्स