सिन्चियाङको स्मरणीय भ्रमण

चीनको पश्चिमी भागमा रहेको सिन्चियाङ उइगुर स्वायत्त क्षेत्र पुरातन सिल्क रूटमा व्यापार र सांस्कृतिक सम्बन्धको सबैभन्दा महत्वपूर्ण स्थान थियो । यो अब चीन–पाकिस्तान आर्थिक करिडोरलगायत मध्य एसिया र मध्य पूर्वका देशहरूसँग चीनलाई जोड्ने बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभको लागि महत्वपूर्ण मार्गको रूपमा सेवा गरिरहेको छ ।
चीनको संस्कृति तथा पर्यटन मन्त्रालयले सिन्चियाङमा आयोजना गरेको तीन साता लामो पुरातात्विक भ्रमण कार्यक्रम साँच्चिकै मनमोहक थियो र २१ देशका अन्य प्रतिनिधिहरूसँग भारतको प्रतिनिधित्व गर्ने सौभाग्य पाएकी छु । सिन्चियाङ, जुन यसको संस्कृति र समाजको सन्दर्भमा कम अन्वेषण गरिएको र बुझिएको छ, मैले अहिलेसम्म पाएको चीनका अन्य सबै प्रान्तहरूभन्दा फरक छ ।
यस क्षेत्रको प्राकृतिक सौन्दर्य, वनस्पति र जीवजन्तु, फलफुल र बाली, हरियाली, जातीय र जातीय विविधता र यसले धेरै वर्षको अवधिमा संरक्षित गरेको बलियो संस्कृति र इतिहाससहित विभिन्न स्रोतहरूमा धनी छ । सिन्चियाङको वर्तमान अवस्थालाई बुझ्दा धेरै पक्षहरू आउँछन् र यस क्षेत्रमा के भइरहेको छ भन्ने कुरालाई विभिन्न दृष्टिकोणले हेरिनुपर्छ ।

सुरुमा चीनमा भइरहेको आर्थिक वृद्धिको बुझाइ हुनुपर्छ, जसमा सिन्चियाङ पनि समावेश छ । पहाड, बेसिन र मरुभूमिले घेरिएको भए तापनि सिन्चियाङले चीनका पेइचिङ, साङ्घाई, चोङकिङ, शेन्जेन, इत्यादिजस्ता मेट्रो सहरहरूमा हेर्ने अपेक्षा गर्ने हरेक उन्नत पूर्वाधार सुविधाहरूको गर्व गर्दछ । क्षेत्रीय राजधानी उरुम्ची, गगनचुम्बी भवनहरू, ठुला महलहरू, फराकिला सडकहरू र फ्लाईओभरहरू, मेट्रो र बस स्टेसनहरू, बैङ्कहरू, विश्वविद्यालयहरू र म्याकडोनाल्ड्स, केएफसी र बर्गर किङ्गजस्ता बहुराष्ट्रिय फास्ट–फुड चेनहरूसहित विभिन्न प्रकारका आधुनिक सुविधाहरू छन् ।
चीनका धेरै विकसित सहरहरू जस्तै साङ्घाई र पेइचिङसँग तुलना गर्दा, यस सहरमा बस्नको लागत उल्लेखनीयरूपमा बढी भए पनि उचित छ । खाद्यान्न र सार्वजनिक यातायातमा कम पैसा खर्च गरेर कुनै पनि गुणस्तरको त्याग नगरी यो सम्भव छ । सहरमा त्यहाँ धेरै ठूला सार्वजनिक पार्कहरू छन् जहाँ मानिसहरू आराम गर्न र सहरका दृश्यहरूको मज्जा लिन जान सक्छन् ।

दिनको समयमा सडकहरू अन्वेषण गर्दा, हान, उइगुर, हुइ, काजाक, किर्गिज जातीय समूहहरू र थपजस्ता विविध जातीय पृष्ठभूमिका स्थानीयहरू भेट्न सकिन्छ । चीनका अन्य सहरको तुलनामा यस सहरमा धेरै विदेशीहरू नदेखिएकोले स्थानीयहरू भिडको बिचमा विदेशी अनुहार हेर्न उत्सुक देखिन्छन् । धेरै अवसरहरूमा, उरुम्ची वा काशगरको सडकहरूमा भ्रमण अन्वेषण गर्दा, मलाई धेरै स्थानीयहरूले मेरो राष्ट्रियताको बारेमा सोधेका थिए वा तिनीहरू आफँैले अनुमान गरे कि म भारतीय हुँ ।
बलिउडको प्रभाव त्यहाँ बलियो भएकोले म भारतबाट आएको थाहा पाएपछि उनीहरूको उत्साह दोब्बर भएको देखेँ र धेरैजसोले शाहरूख खान र आमिर खानलाई बलिउड फिल्ममार्फत चिनेका थिए । मैले सडकमा भेटेका केटाकेटीहरू मसँग र मेरो साथमा रहेका साथीहरू खुसीसाथ सेल्फी खिचिरहेका थिए ।

त्यहाँका ठाउँहरूमा घुम्न र स्थानीयहरूसँग कुराकानी गर्न धेरै सुविधाजनक थियो, किनकि भाषा मेरो लागि बाधा थिएन । उरुम्चीको रात्रि जीवन पनि धेरै स्ट्रिट फूड खानको लागि र क्लवहरू र पबहरू घुम्नको लागि उत्तिकै उत्साहजनक छ, जुन राति अबेरसम्म चल्ने गर्छन् । मैले सडकमा केही भारतीय मेडिकल विद्यार्थीहरूलाई सडकमा खाना खान आइरहेको भेटेँ । उनीहरूले मलाई भने कि उनीहरू बैँगलोर, दिल्ली र जयपुरबाट आएका छन् र उरुम्चीको सिन्चियाङ मेडिकल युनिभर्सिटीबाट मेडिकल अध्ययन गरिरहेका छन् ।
सिन्चियाङले उल्लेखनीय प्राकृतिक सौन्दर्य प्रदर्शन गरिरहेको छ र एक अचम्मको र विस्मयकारी भूभागको निम्ति गर्व गर्दछ । सिन्चियाङको भौगोलिक स्थानले यसलाई आफ्नो सौन्दर्य प्रदर्शन गर्ने हरेक पक्षमा मन पराएको छ । सिन्चियाङको उत्तरी क्षेत्र अल्ताई पर्वतहरूले घेरिएको छ, तिनीहरूको हिउँले भरिएका चुचुराहरू, मध्य भागतर्फ सर्दै, परिदृश्य तियानशान पर्वतहरूद्वारा परिभाषित गरिएको छ, हिउँले ढाकिएका शिखरहरूले पनि सजिएको छ, साथै तुर्पन बेसिन, जसले चीनको समुद्री सतहभन्दा तलको सबैभन्दा तल्लो बिन्दुको भएको अभिलेख राख्छ ।
युरेसियाको सबैभन्दा सुख्खा क्षेत्र भनेर चिनिने तारिम बेसिन र ताक्लामाकान मरुभूमिको साथ सिन्चियाङको दक्षिणी भागमा कुनलुन पर्वतहरू दृश्यहरूमा प्रभुत्व जमाउँछन् । मैले तियानशान पर्वत र स्वर्गीय ताल, टुर्पान सहर, ऐतिहासिक सहर जिओहे, हजारौँ बुद्ध गुफाहरू र पुरातन रेशम मार्गका प्रमुख सहरहरूमध्ये एकको रूपमा महत्व राखेको ऐतिहासिक सहर काशगरको भ्रमण गर्ने सुअवसर पाएको छु ।
म विशेषगरी पुरानो सहर जियाओहे (लगभग २००० वर्ष पुरानो) र हजारौँ वर्षअघिका हजारौँ बुद्ध गुफाहरूका चित्रहरू तिनीहरूको मौलिक अवस्थामा देखेर छक्क परेँ । हजारौँ बुद्ध गुफाहरू भारत र चीनको सिन्चियाङ उइगुर स्वायत्त क्षेत्रबिचको धर्म आदानप्रदानको अर्को प्रमाण हो, जसले पुरातन रेशम मार्गमा मानिसहरूसँगको सम्बन्धलाई बलियो प्रमाणित गरेको छ ।

आज, बुद्ध धर्मको प्रभाव सम्पूर्ण चीनमा देख्न सकिन्छ । यी गन्तव्यहरूमध्ये प्रत्येकले महत्वपूर्ण प्रभाव पारेको छ, तिनीहरूको उल्लेखनीय प्राकृतिक परिदृश्यहरू र तिनीहरूभित्र प्रकट भएका स्थायी ऐतिहासिक घटनाहरू समावेश गर्दै यी साइटहरूले निरन्तररूपमा यस क्षेत्रको जीवन्त संस्कृतिलाई मूर्त रूप दिइरहेका छन् जबकि एकै साथ यसको मौलिक प्राकृतिक वातावरणको संरक्षण गर्दै, जुन विदेशी संसारमा कम अन्वेषण र बुझिएको छ ।
चाङजी सहरमा रहेको चीनको प्रसिद्ध दूध र दुग्ध उत्पादन कारखाना, सियाचुनको भ्रमण, कारखाना कसरी काम गर्छ र उत्पादन कसरी हुन्छ भनेर हेर्नको लागि एक धेरै अन्तरदृष्टि सिकाउने अनुभव थियो । ठूलो मात्रामा कारखाना सञ्चालन र उत्पादनको कुरा गर्दा चीनसँग वास्तवमै उन्नत प्रविधि छ । अर्को रोचक ठाउँ चाङजी राष्ट्रिय कृषि र प्रविधि पार्क हो । पार्कमा जैविक तरकारीहरू उब्जाउन धेरै हरितगृहहरू छन् । पार्क क्षेत्र ठुलो छ, एक ठुलो फूल बगैँचा र वरपरमा उब्जिएका अन्य धेरै कृषि उत्पादनहरू रहेका छन् ।
हामीले चाङजी र तुर्पनका क्षेत्रहरूमा धेरै अङ्गुर र कपास खेतहरू पनि भेट्यौँ । सबैभन्दा लोकप्रिय वन्यजन्तु कस्तुरी सिन्चियाङको भू–भागमा पाइन्छ । सिन्चियाङले आफ्नो जमिनमा केही उत्कृष्ट गुणस्तरका फलफुलहरू (जस्तै : अनार, विभिन्न प्रकारका अङ्गुर र तरबूज, स्याउ आदि) उत्पादन गर्छ । टुर्पानमा स्याउका रूखहरू देखेको यो मेरो पहिलोपटक थियो र रूखबाट सिधै स्याउ टिप्न र प्रत्येक टोकाइमा मिठासको आनन्द लिन पाउँदा म धेरै खुसी भएकी थिएँ ।
सिन्चियाङ, समृद्ध ऐतिहासिक सम्पदा भएको क्षेत्र, सहस्राब्दीको अवधिमा फस्टाएको धेरै कला, रीतिरिवाज र परम्परा, नृत्य प्रदर्शन र सङ्गीत रचनाहरूको खेती र अभिव्यक्तिको लागि एक प्रमुख केन्द्रको रूपमा सेवा गर्दछ । ऐतिहासिक रेशम मार्गले जोडिएका सिन्जियाङ र अन्य विभिन्न देशको भाषा, कला र संस्कृतिबिचको अन्तरसांस्कृतिक सम्बन्धलाई सिन्चियाङका जनताको दैनिक जीवनमा सजिलै देख्न सकिन्छ । सितार, सरोद, सारङ्गी र दिलरुबाजस्ता परम्परागत भारतीय समकक्षहरूसँग मिल्दोजुल्दो धेरै तार बजाउने वाद्ययन्त्रहरू सडकमा देख्न सकिन्छ वा स्थानीयहरूले बजाइरहेको देखिन्छ ।
सिन्चियाङका मानिसहरू पनि भारतीयहरूजस्तै गाउन र नाच्न मन पराउँछन् र तिनीहरूको आफ्नै नृत्य र गायन शैली छ, जुन यस क्षेत्रका उइगुर, काजाक र उज्बेक समूहहरूबिचको भिन्नता छ र तिनीहरूसँगै प्रदर्शन गर्न रमाइलो छ । अन्तर्राष्ट्रिय बजारको खोजी गर्दा, हामीले फुर्सदको समय बिताउने स्थानीयहरूको ठूलो भिड भेट्यौँ र खुसीसाथ जोडीहरूमा नाच्दै, सङ्गीत र मनोरञ्जनमा साँझ बिताइरहेका थिए ।
भारतीय कढाई कलाको क्षेत्रमा, प्राकृतिक संसारबाट प्रेरणा लिने तुलनात्मक विशेषताहरू देख्न सक्छौँ, पक्षीजन्य जीवहरू, पुष्प आकृतिहरू र मण्डला ढाँचाहरूको विविध एरे समावेश गर्दछ । क्षेत्रीय उइगुर भाषाको सम्बन्धमा, त्यहाँ विशिष्ट लेक्सिकल वस्तुहरू छन् जुन उर्दू भाषासँग ओभरल्याप प्रदर्शन गर्दछ । साथै यी दुवै भाषिक प्रणालीहरू टर्की भाषाको प्रभावको अधीनमा छन् ।
दृष्टान्तको रूपमा, यो ध्यान दिन लायक छ कि उइगुर र उर्दू दुबै भाषाहरूमा प्याजलाई सङ्केत गर्ने शब्द ‘पियाज’ हो, जबकि बादामको लागि पदनाम ‘बदाम’ हो, र पुस्तकको लागि शब्द ‘किताब’ हो । सिन्चियाङमा सांस्कृतिक समानताको अस्तित्वले सांस्कृतिक आदानप्रदानलाई सहज बनाउन र समसामयिक बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभको कार्यान्वयनको लागि महत्वपूर्ण मार्गको रूपमा सेवा गर्न आफ्नो महत्व प्रदर्शित गरेको छ ।
सिन्चियाङले पर्याप्त वृद्धि सम्भावनाको साथ धेरै क्षेत्रहरूमा महत्वपूर्ण र द्रुत विकासको अनुभव गरिरहेको छ । यस क्षेत्रको सौन्दर्य अपिल, सिन्चियाङका बासिन्दाहरूको विनम्रता र परोपकारले मेरो भावनात्मक अवस्थालाई गहिरो प्रभाव पारेको छ । चीनका अन्य क्षेत्रहरूको विपरीत, सिन्चियाङले सांस्कृतिक विविधता र अन्तरसांस्कृतिक अन्तरसम्बन्धको उल्लेखनीय विशेषता प्रदर्शन गर्दछ । यो विशेषताले सिन्चियाङसँग मेरो परिस्कृत समझ र सम्बन्धलाई सहज बनायो, किनकि प्राचीन रेशम मार्गमा ऐतिहासिक सम्बन्धका कारण यसले भारतसँग धेरै सांस्कृतिक समानताहरू साझा गर्दछ ।
(लेखिका भारतीय संस्कृति अध्येता हुन् ।)

स्रोत : ‘चाइना डेली’ बाट
अनुवाद : आरोही