गम्भीर विचार गरौँ : प्रशान्त क्षेत्र चीन र अमेरिकाको लागि पर्याप्त ठुलो छ

नयाँ वर्ष नजिकिँदै गर्दा हामी सबैका लागि र चीन–अमेरिका सम्बन्धको नयाँ यात्रा सुरु हुन लागेको छ । नवनिर्वाचित राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ह्वाइट हाउसमा फर्किँदै छन् र चीन–अमेरिका सम्बन्ध एक सङ्क्रमणकालीन अवधिमा प्रवेश गरेको छ जुन विश्वले चासो र अपेक्षा दुवैलाई नजिकबाट हेरेको छ ।
नोभेम्बरमा चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङले पेरुको लिमामा अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनसँग भेट्दा सारा विश्वले बाइडेन प्रशासनको बाँकी दिनहरूमा कसरी दुई देशले आफ्नो सम्बन्धलाई अगाडि बढाउने र दोस्रो ट्रम्प कार्यकालमा संरा अमेरिकाको कार्य कसरी अघि बढ्ला र चीनले कसरी अगाडि बढ्ने भन्ने सङ्केत खोजेको थियो ।

इतिहास ऐना हो
चीन र अमेरिकाबिचको सम्बन्ध समग्रमा स्थिर छ तर खतरा बढ्दै गएको छ, किनकि धेरै चिनियाँविरोधीहरूलाई वाशिङ्गटनमा प्रमुख नेतृत्वको भूमिका दिइएको छ । आगामी प्रशासनमा त्यो झन् बढ्ने देखिन्छ ।
लिमामा राष्ट्रपति बाइडेनसँगको भेटमा राष्ट्रपति सीले दुई देशले आफ्नो सम्बन्धको सिलसिलाबाट निकाल्नुपर्ने सातवटा अनुभव र प्रेरणाहरू सूचीबद्ध गरे ः देशहरूले एकअर्काप्रति सही रणनीतिक धारणा अपनाउने, कार्यसँग शब्द मिलाउने, एकअर्कालाई समान व्यवहार गर्ने । त्यस्तै, रातो रेखा र सर्वोपरि सिद्धान्तलाई चुनौती दिने गतिविधि नगर्ने, थप संवाद र सहकार्य गर्ने, जनताको अपेक्षालाई सम्बोधन गर्ने र प्रमुखको जिम्मेवारी वहन गर्ने ।
यी विगतका अनुभव र पाठहरूको सारांश हो । एउटा पुरानो चिनियाँ भनाइअनुसार, “ऐनाबाट हामी आफैँको बारेमा सिक्छौँ; विगतबाट हामी भविष्यको बारेमा सिक्छौँ ।” इतिहास ऐना हो । चीन–अमेरिका सम्बन्धको विगतले असहमतिलाई समेटेर साझा आधार खोज्ने हो भने चीन र अमेरिका एकअर्का र सारा विश्वका लागि प्लस हुनसक्छन् भनी प्रमाणित गरेको छ ।
दुई देशहरूले संयुक्तरूपमा आतङ्कवादको सामना गर्न र विश्वलाई पश्चिमी अफ्रिकामा इबोलाको फैलावट रोक्न र विश्वव्यापी जलवायु कार्यलाई अगाडि बढाउन विश्वव्यापी वित्तीय सङ्कटलाई दिशानिर्देश गर्न मद्दत गर्ने ठुलो उपलब्धि हासिल गरेका छन् । टेपेस्ट्रीमा सुनको धागोजस्तै, यी प्रयासहरूले दुई देशबिचको मित्रता र सहयोगको उत्कृष्ट पक्षहरूमा योगदान पु¥याउने छ, जसले विश्वलाई राम्रो ठाउँ बनाउने छ ।
दुश्मनीले दुवै पक्षलाई कसरी हानि पु¥याउन सक्छ भन्ने कुराको इतिहासले काम गर्दछ । विवादित मामिलामा एकै बिन्दुमा नपुगी चीनविरुद्ध अमेरिकी अतिरिक्त कर युद्ध सही होइन । तथ्याङ्कले देखाएको छ, यसले अमेरिकी मुद्रास्फीतिलाई बढावा दियो र अमेरिकी उपभोक्ताहरूलाई बिलमा फसाउन बाध्य बनायो ।
चीन–अमेरिका सम्बन्ध स्थिर, स्वस्थ र दिगो हुने चीनको लक्ष्य, आपसी सम्मान, शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व र विजयी सहयोगको सिद्धान्तका रूपमा चीनको सार्वभौमसत्ता, सुरक्षाको दृढतापूर्वक रक्षा गर्ने आफ्नो अडानलाई राष्ट्राध्यक्ष सीले लिमा बैठकमा दोहो¥याउनुभयो । उहाँले दुई जनताबिचको परम्परागत मित्रतालाई अगाडि बढाउने इच्छा व्यक्त गर्नुभयो । चीनको सन्देश स्पष्ट छ : अमेरिकामा जुनसुकै राजनीतिक दलले नेतृत्व लियोस्, चीनको अमेरिकी नीति निरन्तर र तत्कालीन स्वार्थभन्दा माथि रहनेछ ।
देशहरूबिच असहमति र प्रतिस्पर्धा हुनु स्वाभाविक हो । तिनीहरूलाई कसरी व्यवस्थित गर्ने र द्विपक्षीय सम्बन्धलाई पारस्परिक सफलताको लागि कसरी अघि बढाउने भन्ने मुख्य कुरा हो । एकले अर्कोलाई वशमा राख्नु गलत बाटो हो ।
इन्डोनेसियाको बाली साझा बुझाइदेखि सान फ्रान्सिस्को दर्शन र अनुभवको लिमा समीक्षासम्म, चीनले अमेरिकासँगको आफ्नो सम्बन्धलाई अस्वीकृतिबाट जोगाउन असल विश्वासका साथ काम गरिरहेको छ ।
यसको विपरीत, अमेरिकी सरकारले आफ्नो राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिमा चीनलाई ‘अमेरिकाको सबैभन्दा परिणाममुखी भूराजनीतिक चुनौती’ नाम दिएको छ । विभिन्न बहाना उद्धृत गर्दै चिनियाँ कम्पनी र व्यक्तिहरूमाथि धेरै प्रतिबन्ध र प्रतिबन्धहरू थप्पड लगाएको छ ।
अमेरिकी अधिकारीहरूले बारम्बार भनेका छन् कि अमेरिका–चीन सम्बन्ध विश्वमा सबैभन्दा जटिल र परिणामात्मक सम्बन्ध हो । तसर्थ, सम्बन्धलाई सही मार्गमा राख्न दुवै पक्षले एउटै दिशामा काम गर्नुपर्छ । त्यही बाटोमा अमेरिकाले चीनसँग भेट्न बाँकी छ ।
पृथ्वीमा तापक्रम बढ्दैै जाँदा र द्वन्द्वको खतरा बढ्दै जाँदा अगाडिको यात्रा लामो र उथलपुथल हुनेछ । परिवर्तन र अराजकताको यो संसारमा चीन र अमेरिकाका लागि सहयोग नै उत्कृष्ट बाटो हो । हार्वर्ड केनेडी स्कूलका प्रोफेसर ग्राहम एलिसनले एकपटक दुई देशहरूलाई ‘अविभाज्य, संयुक्त राजनीतिक जुम्ल्याहा’ भनेर वर्णन गरे । उनले एउटाले अर्काको घाँटी थिचे भने दुवैले एकै समयमा आत्महत्या गर्ने बताए । एन्टोनी ब्लिन्केन र जेक सुलिवान, दुई शीर्ष अमेरिकी कूटनीतिज्ञहरूले पनि स्वीकार गरे कि दुई देशहरू एउटै ग्रहमा छन् र शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व प्राप्त गर्ने बाटो खोज्न ‘सँगै काम’ गर्नुपर्छ ।
कहिलेकाहीँ राम्रो स्थितिबाट अगाडि बढ्नको लागि पछाडि हेर्नु आवश्यक छ । लिमा बैठकमा राष्ट्रपति सीको सन्देश कुनै पनि अमेरिकी प्रशासनका लागि महत्वपूर्ण छ । भूमध्य रेखाको लगभग आधा लम्बाइमा फैलिएको यो चीन र अमेरिकाको लागि शान्तिपूर्णरूपमा बस्नको लागि पर्याप्त छ । अमेरिकाले यो गम्भीरतापूर्वक सोच्नुपर्छ र आफ्नो हित र विश्वको हितको लागि छनोट गर्नुपर्छ ।
(लेखक सिन्ह्वा समाचार एजेन्सी, ग्लोबल टाइम्स, चाइना डेली, सीजीटीएन आदिका लागि नियमितरूपमा लेख्ने अन्तर्राष्ट्रिय मामिलामा टिप्पणीकार हुनुहुन्छ ।)

अनुवाद :आरोही