भर्खरै :

चिनियाँ अर्थतन्त्रबारे झूटा प्रचार गर्नेेहरू अन्ततः गलत साबित हुनेछन्

  • मंसिर ७, २०८३
  • ली जुनछियाङ
  • विचार
चिनियाँ अर्थतन्त्रबारे झूटा प्रचार गर्नेेहरू अन्ततः गलत साबित हुनेछन्

संयुक्त राज्य अमेरिका र पश्चिमा देशका सञ्चारमाध्यमहरू जो सार्वजनिक रूपमा चीनको अर्थतन्त्रको बारेमा कुरा गर्छन् – तिनीहरू वास्तवमा के गरिरहेका छन् ?
यो वर्षभरि केही विदेशी सञ्चारमाध्यम र संस्थाहरूले बारम्बार चीनको अर्थतन्त्रलाई लक्षित गरेका छन् । कहिलेकाहीँ तिनीहरूले तथाकथित ‘डिफ्लेशनरी ट्रयाप’ खेल्छन्, चीनको आर्थिक वृद्धि दिगो छ भनी दाबी गर्दै; अन्य समयमा, तिनीहरूले ‘चाइना शक २.०’ को प्रचार गर्छन्, दाबी गर्छन् कि चिनियाँ उत्पादनले विश्वव्यापी उद्योगहरूलाई खतरामा पारेको छ । तिनीहरू चीनको अर्थतन्त्रको पतनबारे विशिष्ट कथाहरू बारम्बार बदलिरहन्छन्, निराशावादी निष्कर्ष स्थिर रहन्छ – मानौँ यो सबै एकैसाथ लिपिबद्ध गरिएको थियो ।
यी तर्कहरूको पछाडि आफ्नो स्वार्थ र राजनीतिक लाभको आफ्नै हिसाब लुकेको छ : विश्वासलाई कमजोर पार्न ‘चीन पतन’ कथाको भूत प्रयोग गरेर र प्रतिबन्ध र नियन्त्रणलाई औचित्य साबित गर्न ‘चीन खतरा’ कथाको व्यापक प्रचार गर्दछ ।
यद्यपि, वास्तविकता यो हो कि चीनको आर्थिक विकासको गतिलाई वार्ता गर्न खोज्नेहरूले कहिल्यै निर्धारण गरेका छैनन् र हुनेछैनन् ।
निराशावादी कथाहरू – पूर्वनिर्धारित जवाफको साथ एक धाँधली प्रश्न
चिनियाँ अर्थतन्त्रमा गिरावट आउने अनुमान गर्नु कुनै नौलो कुरा होइन । २००१ मा फिर्ता, पश्चिमका केही व्यक्तिहरूले ‘चीन पतन’ सिद्धान्त अगाडि ल्याएका थिए, भविष्यवाणी गर्दै कि विश्व व्यापार सङ्गठनमा चीनको प्रवेशजस्ता कारकहरू २०११ सम्ममा यसको ‘पतन’ हुनेछन् । अपेक्षा गरेअनुसार, भविष्यवाणी गरिएको पतन कहिल्यै साकार भएन ।
२०१६ मा, विदेशमा केही पर्यवेक्षकहरूले चिनियाँ अर्थतन्त्रको लागि ‘हार्ड ल्यान्डिङ’ ‘लगभग अपरिहार्य’ भएको दाबी गरे । २०२३ मा, वाल स्ट्रीट जर्नलले घोषणा ग¥यो कि “चीनको ४० वर्षको बूम सकियो ।” यस वर्ष, ‘डिफ्लेशनरी ट्रयाप’ र ‘चीन शक २.०’ देखि ‘चिनियाँ आर्थिक सङ्कटको फैलावट’ सम्मको कथाहरूको नयाँ परेड देखा परेको छ ।
दशकौँदेखि, विदेशबाट आएका आवाजहरूले चिनियाँ अर्थतन्त्रको पतनको भविष्यवाणी गर्दै आएका छन्, पटक–पटक गलत साबित भइरहेका छन् । यस वर्ष उभिएका निराशावादी कथाहरू सामान्यतया केही वर्गहरूमा पर्छन् ।
एउटा दृष्टिकोणले अतिसामान्यीकरण, अस्थायी कठिनाइहरूलाई समग्र सङ्कटमा परिणत गर्ने समावेश गर्दछ । अक्टोबरमा, वाशिङटन पोस्टले रियल इस्टेटको मूल्यमा छोटो अवधिको उतारचढाव र चीनको आर्थिक सम्भावनाको अनावश्यक अस्पष्ट चित्र चित्रण गर्न नरम उपभोक्ता विश्वासजस्ता पृथक सूचकहरूलाई कब्जा गर्यो । यो तर्कले समग्र अर्थतन्त्रको अन्तर्निहित जटिलतालाई बेवास्ता गर्छ र यसको निष्कर्ष छानबिनमा टुट्छ ।
अर्को कार्यनीतिमा बहसका सर्तहरू परिवर्तन गर्ने, बजारमा प्रतिस्पर्धात्मक फाइदाहरूलाई बाँकी विश्वका लागि खतराको रूपमा रिफ्रेम गर्ने समावेश छ । जब चिनियाँ नवीकरणीय–ऊर्जा सवारी साधनहरूले विश्वव्यापी लोकप्रियता हासिल गरे, आलोचकहरूले ‘अधिक क्षमता’ भनेर चिच्याए† चीनको उत्पादन क्षेत्रको प्रतिस्पर्धात्मकता बढ्दै जाँदा, तिनीहरूले ‘चाइना शक २.०’ को भूतलाई आह्वान गरे किनभने प्राविधिक प्रगति र दक्षतामा प्राप्त लाभहरू बजार प्रतिस्पर्धाको लागि आधारभूत हुन्छन्, किन चिनियाँ उद्यमहरूले ती हासिल गर्दा तिनीहरू अचानक जोखिमहरूका रूपमा पुनः प्रस्तुत हुन्छन् जुनविरुद्ध सुरक्षित हुनुपर्छ ?
अरूहरू तथ्यहरू हेर्नुअघि नै आफ्नो निष्कर्षमा पुग्छन्† चीनको अर्थतन्त्रको विकास जतिसुकै होस्, तिनीहरूले विनाश र उदासीको एउटै धुन गाइरहन्छन् । यदि आर्थिक वृद्धि सुस्त हुन्छ भने, तिनीहरूले विकास मोडेल अस्थिर छ भनेर दाबी गर्छन्† यदि वृद्धि स्थिर रह्यो भने, तिनीहरू तर्क गर्छन् कि यो नीति प्रोत्साहनमा अत्यधिक निर्भर छ । जब निर्यात दबाबको सामना गर्दछ, तिनीहरूले ‘मेड इन चाइना’ को प्रतिस्पर्धात्मकतामाथि प्रश्न उठाउँछन्† जब निर्यात कार्यसम्पादन बलियो हुन्छ, तिनीहरूले यसको श्रेय अत्यधिक क्षमता र कमजोर घरेलु मागलाई दिन्छन्, परिदृश्य जस्तोसुकै भए पनि, तिनीहरू सधैँ नकारात्मक निष्कर्षमा पुग्न व्यवस्थित गर्छन् ।
यसरी, आर्थिक विश्लेषण एक पूर्वनिर्धारित जवाफको साथ एक धाँधली प्रश्न बन्छ, जस्तै कि सिरका सेवा गर्ने बहानाको लागि मात्र पकौडाको थाल तयार गर्नु, जबकि पकौडाहरू आफैँ पूर्ण रूपमा खाली रहन्छन् । यद्यपि, यसले यी आलोचकहरूलाई बकवास र आधारहीन आरोपहरू लगाउनबाट रोक्दैन ।
चीनको अर्थतन्त्रको मुद्दा बनाउने – एक जटिल एजेन्डा
अमेरिका र पश्चिमका केही व्यक्तिहरूले बारम्बार चीनको अर्थतन्त्रको मुद्दा बनाउँछन्, यो विषयलाई नजिकबाट निरीक्षण गर्दा, अझ जटिल एजेन्डा प्रकट हुन्छ ।
यस वर्षको मार्चमा, अमेरिकी व्यापार प्रतिनिधिको कार्यालयले उत्पादन क्षेत्रमा तथाकथित ‘संरचनात्मक अतिरिक्त क्षमता’ लाई उद्धृत गर्दै चीनलगायत धेरै अर्थतन्त्रहरूमा ‘खण्ड ३०१ अनुसन्धान’ सुरु ग¥यो । उल्लेखित उद्देश्य : अमेरिकी औद्योगिक आधारको सुरक्षा गर्न र निर्माणको ‘पुनः प्राप्ति’ लाई प्रोत्साहित गर्न । यो स्पष्ट छ कि यो विद्यमान यथास्थिति जोगाउने प्रयास हो जसले अमेरिकाको आफ्नै स्थापित स्वार्थलाई समर्थन गर्दछ ।
विगतमा, केही विकसित राष्ट्रहरूका कम्पनीहरूले उच्च–अन्त उत्पादनमा एक प्रमुख स्थान राखेका थिए, जबकि चीनले मुख्य रूपमा श्रमको विश्वव्यापी औद्योगिक विभाजनको मध्यदेखि निम्न अन्तमा स्थान ओगटेको थियो । तथापि, आज चिनियाँ नयाँ–शक्तिका सवारी साधनहरू विश्व बजारमा पुगेका छन् र देशले मेसिनरी, उपकरण र सञ्चार प्रविधिमा निरन्तर सफलता हासिल गरिरहेको छ र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा प्रमुख खेलाडीहरूको रूपमा उभिएका चिनियाँ उद्यमहरूको सङ्ख्या बढिरहेको छ ।
केक उस्तै रहेको छ, तर यसलाई साझा गर्ने व्यक्तिहरू परिवर्तन भएका छन् र जसले पहिले सबैभन्दा ठुलो भागको आनन्द उठाएका थिए उनीहरू स्वाभाविक रूपमा असहज महसुस गरिरहेका छन् ।
तैपनि, के चिनियाँ उद्यमहरूको प्रतिस्पर्धात्मकता स्वतः ‘अनुचित प्रतिस्पर्धा’ मान्छ ? के उपभोक्ताहरूमाझ चिनियाँ सामानको लोकप्रियताले ‘अधिक क्षमता’ लाई जनाउँछ ? यदि, प्रतिस्पर्धा गर्न असफल भएपछि, एकले अर्को पक्षलाई नियम तोडेको मात्र आरोप लगाउँछ, के यसले बजार प्रतिस्पर्धालाई खेलमा परिणत गर्दैन जहाँ एक पक्षलाई मात्र जित्न अनुमति दिइन्छ ?
केही राजनीतिज्ञहरूले आफ्नो घरेलु राजनीतिक एजेन्डाहरू पूरा गर्न ‘चीन मुद्दा’ लाई पनि दुरूपयोग गर्छन् । घरेलु कारखाना बन्द हुनुलाई ‘चीन झटका’ मा दोष लगाएर र ‘चीन खतरा’ लाई आफ्नै प्रतिस्पर्धात्मकतामा आएको गिरावटको श्रेय दिएर उनीहरूले ट्यारिफ अवरोध र व्यापार प्रतिबन्धहरूको समर्थनको डङ्का पिट्दा आन्तरिक तनावलाई हटाउन सक्छन् । आखिर, आफ्नो नीतिगत असफलता वा औद्योगिक रूपान्तरणको सुस्तगतिलाई मतदाताहरूसमक्ष व्याख्या गर्नुभन्दा दोष चीनमा थुपार्नु धेरै सुविधाजनक छ ।
अन्ततः, केही व्यक्तिहरूले चीनविरुद्ध गहिरो पूर्वाग्रह राख्छन् । तिनीहरूले चीनको विकास मार्गका उपलब्धिहरूलाई स्वीकार गर्न अस्वीकार गर्दै, तिनीहरूको आफ्नै सङ्कीर्ण मापदण्डहरूद्वारा देशलाई न्याय गर्ने कुरामा जोड दिए । तिनीहरू चीनको विकासमा विश्वासलाई कमजोर पार्न र यसको अपीललाई कम गर्न खोज्दै, एक मानसिकतामा फसेका छन् जहाँ उनीहरू चीनलाई शङ्का र अपमानजनक रूपमा हेर्छन् ।
यी विभिन्न कारकहरूको अन्तरक्रियालाई ध्यानमा राख्दै, यस्ता नकारात्मक कथाहरू यति लामो समयसम्म कायम रहनु अचम्मको कुरा होइन ।
नकारात्मक बयानबाजीले चीनको आर्थिक उपलब्धिलाई मेटाउन सक्दैन
मन्दीको भविष्यवाणी गर्नेहरूको आवाजले चीनको उच्च गुणस्तरको आर्थिक विकासको ठोस उपलब्धि, वास्तविक गुणस्तर र सकारात्मक मार्गलाई परिवर्तन गर्न सक्दैन ।
यस वर्षको पहिलो तीन त्रैमासिकमा, चीनको अर्थतन्त्र वार्षिक रूपमा ४.६ प्रतिशतले बढेको छ, जुन प्रमुख विश्व अर्थतन्त्रहरूको लागि उत्कृष्ट प्रदर्शन हो । पहिलो १० महिनामा वस्तुको आयात र निर्यातको कुल मूल्य वार्षिक रूपमा २० प्रतिशतले बढेको छ भने आयात मात्र २३.६ प्रतिशतले बढेको छ । हालै सम्पन्न नवौँ चाइना इन्टरनेसनल इम्पोर्ट एक्स्पोमा १६२ देश, क्षेत्र र अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाका ४,१४२ विदेशी उद्यमहरूले भाग लिएर नयाँ कीर्तिमान कायम गरेका छन् । एकातिर, कसै–कसैले चीनको अर्थतन्त्रले आफ्नो आकर्षण गुमाएको दाबी गर्छन्† अर्कोतर्फ, विश्वव्यापी व्यापारहरू चीनसँग संलग्न हुन छनौट गरेर ‘आफ्ना खुट्टाले मतदान’ गरिरहेका छन् । कुन पक्षले बढी तौल बोक्छ भन्ने कुरा आफैँ स्पष्ट हुन्छ ।
स्वभाविक रूपमा, आर्थिक विकासले कठिनाइ र चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्छ । रियल इस्टेट बजार अझै समायोजनको क्रममा छ, उपभोक्ता विश्वासलाई बढावा चाहिन्छ र औद्योगिक रूपान्तरण र स्तरवृद्धि प्रक्रियामा जटिल, ‘हार्ड–टु–क्र्याक’ मुद्दाहरू समावेश छन् । यी समस्याहरूबाट हामी कहिल्यै पछि हटेका छैनौँ । बलियो आपूर्ति र कमजोर माग बिचको असन्तुलनलाई सम्बोधन गर्न, हामीले उपभोगलाई बलियो बनाउन र आन्तरिक माग विस्तार गर्न लक्षित पहलहरू कार्यान्वयन गर्दैछौँ । घरजग्गा क्षेत्रको दबाब व्यवस्थापन गर्न, हामीले सहर–विशेष नीतिहरू अपनाइरहेका छौँ र उद्योगको लागि नयाँ विकास मोडेलको निर्माणलाई गति दिइरहेका छौँ । पुरानो र नयाँ वृद्धि चालकहरू बिचको सङ्क्रमणलाई मार्गनिर्देशत गर्न, हामी स्थानीय परिस्थितिहरू अनुरूप ‘नयाँ गुणस्तर उत्पादक शक्तिहरू’ लाई बढावा दिइरहेका छौँ, उदीयमान उद्योगहरूको पालनपोषण गर्दै परम्परागत उद्योगहरूलाई पुनरुत्थान गर्दैछौँ । हाम्रो यात्रामा, यो ठ्याक्कै यही भावना थियो – समस्याहरू सामना गर्दै, कुनै कठिनाइको डर नगरी, लगनशीलताका साथ काम गर्दै र अवरोधहरू पार गर्दै – जसले हामीलाई अगाडि बढाएको छ ।
पछाडि फर्केर हेर्दा चिनियाँ अर्थतन्त्रले वर्षौँमा कति आँधीबेहरी ल्यायो ? एक शताब्दीमा एकपटकको महामारीको प्रभावबाट बाहिरी कन्टेन्ट र दमनसम्म – यसले अनगिन्ती चुनौतीहरूको माध्यमबाट मार्गनिर्देशित गरेको छ र छालहरूविरुद्ध अगाडि बढेको छ । चिनियाँ अर्थतन्त्रको अन्तर्निहित बल अन्ततः प्रतिकूलताको सामना गर्दा यसको नेतृत्वको अडिग दृढता यसका करोडौँ जनताको कडा परिश्रम र समर्पण तथा आफ्नै प्राथमिकताहरूमा केन्द्रित हुने दृढ प्रतिबद्धताबाट उत्पन्न हुन्छ ।
अति–ठुलो बजार, पूर्ण औद्योगिक प्रणाली र बलियो नवप्रवर्तन क्षमता भएको अर्थतन्त्रको लागि, निराशावादका केही आवाजहरूले वास्तवमा कत्तिको हलचल सिर्जना गर्न सक्छ ? सबै हल्लाको सबैभन्दा शक्तिशाली प्रतिक्रिया ‘दिन कब्जा’ को यो भावनामा ठ्याक्कै निहित छ ।
हालै, २०२६ एपेक बैठकहरू शेन्जेनमा सफलतापूर्वक सम्पन्न भयो । केही विदेशमा पर्खाल र अवरोधहरू निर्माण गर्न वा ‘धम्की’ को प्रचारमा व्यस्त हुँदा चीनले एसिया–प्रशान्त समुदायको आधारशिला र रूपरेखा बनाउन अरूसँग काम गरिरहेको छ । क्षेत्रीय आर्थिक र व्यापार सम्झौताको पङ्क्तिबद्धतालाई बढावा दिएर र खुला, नवप्रवर्तन–सञ्चालित पारिस्थितिकी प्रणालीलाई बढावा दिएर, चीनले एसिया–प्रशान्तमा जरा गाडेको तर विश्वव्यापी दृष्टिकोणका साथ यस क्षेत्रको दीर्घकालीन साझा विकासमात्र नभई मानवताको साझा भविष्य भएको समुदायको निर्माणतर्फ नयाँ मार्गप्रशस्त गरेको छ ।
विश्व अर्थतन्त्रलाई ठोस सहयोगबाट मात्रै ठुलो बनाउन सकिन्छ । एकातिर शून्य योग खेल र संरक्षणवादको सङ्कीर्ण दृष्टिकोण छ; अर्कोतर्फ, खुलापन, समावेशीता र पारस्परिक लाभकारी सहयोगको लागि व्यापक दिमागको प्रतिबद्धता । कसले विश्वव्यापी अर्थतन्त्रलाई ‘जित–हार’ प्रतियोगिताको लागि मैदानको रूपमा व्यवहार गर्दछ र आपसी साझा विकासतर्फको बाटो फराकिलो गर्न कोसिस गर्दैछ ? जब दुई विपरीत हुन्छन्, सत्य स्वयम् स्पष्ट हुन्छ । चीनको अर्थतन्त्र पतनको कुरा गर्नेहरू अन्ततः गलत साबित हुनेछन्, जबकि ठोस कार्यमा संलग्नहरूले उज्ज्वल भविष्यको आशा गर्न सक्छन् ।
– ‘पिपल्स डेली अनलाइन’ बाट

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *