बलात्कारको जरा

वाङ वेनवेन
पूर्वी चीनको चेच्याङ्ग प्रान्तको वेनचाओमा अनलाइन ट्याक्सी सेवा कम्पनी डीडीका एकजना ट्याक्सी चालकले महिला यात्रुको बलात्कारपछि हत्या गरेको समाचारले यो साता चीनका अधिकांश सञ्चारमाध्यमले प्राथमिकता पायो । हत्या गरेकी युवतीले चीनकै सबभन्दा ठूलो अनलाइन यातायात सेवा डीडी छुसिङको सेवा प्रयोग गरेकी थिइन् । गएको तीन महिनामा डीडी कम्पनीसँग जोडिएको यो दोस्रो हत्याकाण्ड हो । त्यसकारण यो घटनालगत्तै जनविरोधको लहर व्यापक बनेको हो ।
डीडी ठूलो सङ्कटमा पर्ने अवस्था आएपछि सामाजिक सञ्जालमार्फत डीडी कम्पनीले आफ्नो सेवामा कसरी सुधार गर्दा उपयुक्त हुन्छ भनी जनमत लिने प्रयास ग¥यो ।
त्यहाँ दिइएको एउटा विकल्प थियो, उपभोक्ता सेवा केन्द्रबाट अङ्क दिने गरी महिला यात्रुको शारीरिक सौन्दर्य मापन गर्ने एउटा मिटर बनाउने र सो मिटरमा ८० भन्दा बढी अङ्क पाउने महिलालाई ट्याक्सी सेवा नदिने बताइएको छ । साथै महिला यात्रुहरूलाई अभद्र लुगा नलगाउन र जिस्काउने भाषा नबोल्न पनि भनिएको छ ।
के त्यसो भए यौन हिंसाको लागि महिलाको सौन्दर्य दोषी हो ? कम्तीमा डीडीको त्यो पोस्टले त्यसै भनेको छ । यसले सर्वसाधारण थप आक्रोशित बन्ने सम्भावना छ । तथापि डीडीले तुरुन्तै आफ्नो त्यो गल्ती सच्यायो । डीडीले आफ्नो उक्त विकल्प खारेज ग¥यो ।
व्यापकरुपमा फैलिएको डीडीको यो विकल्पले एउटा गरम बहसको थालनी गरेको छ –महिलामाथिको यौन हिंसाका लागि के महिला दोषी हुन् ?
सन् १९९९ मा इटालीको एउटा उच्च अदालतले एउटा बलात्कार मुद्दा उल्टाएको थियो । अदालतको फैसलामा यदि महिलाले जिन्स पाइन्ट लगाएको भए उसले पाइन्ट नफुकालेसम्म उसमाथि बलात्कार हुन नसक्ने लेखिएको थियो । अदालतको सो फैसलाको इटालीभरि व्यापक विरोध भएको थियो । सो फैसलालाई ‘प्रतिगामी’ र महिलाप्रति भद्र मान्यताप्रति आक्रमणको रुपमा लिइएको थियो ।
यो विवाद अझै पनि समाप्त भइसकेको छैन । गएको साल चर्चित नायिका एन्जेला लान्सवर्गले महिलाले लगाउने लुगाका कारण हुने महिला हिंसाको लागि ‘महिला पनि दोषी हुनुपर्ने’ भनी दिएको अभिव्यक्तिका कारण उनको व्यापक आलोचना भएको थियो ।
पछि लान्सवर्गले एउटा वक्तव्य जारी गरी ‘महिलामाथि जुनसुकै तरिकाबाट यौन शोषण गर्ने पुरुषलाई कुनै पनि क्षमा हुन नसक्ने’ बताउनुपरेको थियो । विश्वभरि बढ्दो महिला हिंसाबीच एउटा प्रश्न अझ निख्खर रुपमा उठेको छ, यसको लागि दोष कसलाई दिने ?
महिलाको लुगा नै आमन्त्रण होइन । महिलाले आफूमाथि शोषण र अपमान गर्न कहिल्यै निमन्त्रणा गर्ने गर्दैन । महिलामाथि दोषारोपण गर्नु भनेको आफ्नो अपराधको ढाकछोप गर्नुमात्र हो । क्वार्जका लिङ्गसम्बन्धी संवाददाताले आफ्नो एउटा लेखमा लेखेकी छिन्, ‘यस्तो अत्याचारको लागि अन्यायपूर्वक शक्ति चलाउने व्यक्ति नै जिम्मेवारी हुने गर्दछ र उनीहरूको शक्तिको दुरुपयोगप्रति नतमस्तक हुने गर्दछन् । बाङ्गिएको गतिशीलतामा बाँचेको व्यक्ति यसको लागि जिम्मेवार हुने गर्दैन ।’
मङ्गलबार युनान प्रान्तको कुनमिङमा प्रहरीले चार जना व्यक्तिलाई गिरफ्तार ग¥यो । उनीहरूले वीच्याट ग्रुपमा डीडीबाट पीडित महिलाप्रति अपमानजनक अपशब्द प्रयोग गरेका थिए । कमजोर महिलामाथि औंला तेर्साउने महिलाहरू आज पनि धेरै छन् ।
पछिल्लो बलात्कार र हत्याको घटनापश्चात् डीडी कम्पनीले आफ्ना यात्रुको सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राख्ने वचनबद्धता व्यक्त गरिसकेको छ । तर त्यससम्बन्धी कुनै नियम कानुन बन्नुअघि समाजले अभद्र व्यवहारका कारण र प्रभावबारे सही तरिकाले बुझ्न जरुरी छ । यदि त्यस्तो कुरामा गम्भीर नभए समाजमा अझै पनि यस्ता घटना घट्ने सम्भावना रहिरहनेछ । कारमा मात्र होइन, अन्यत्र पनि ।
भारतमा पुरुषहरू बलात्कारको कारण महिलाले पश्चिमा शैलीको लुगा लगाउनु हो भन्ने गरेका छन् । त्यहाँका सञ्चारमाध्यमले पनि बलात्कारका घटना बढिरहेको बताइरहेका छन् । हामी पक्कै पनि त्यस्तो समाज चाहँदैनौं ।
–ग्लोबल टाइम्स अगस्ट ३०