विद्वता र विनयशीलताका पर्याय मदनमणि दीक्षितको सम्झना

योगेन्द्रमान बिजुक्छें
केही हप्ताअघि संस्कृतिविद्, साहित्यकार एवं सर्जक सत्यमोहन जोशीलाई ‘शताब्दी पुरुष’ का रूपमा अभिनन्दन हँुदै गर्दा हामी साथीभाइको वृत्तमा अन्य केही व्यक्तिहरूका बारेमा चर्चा परिचर्चा गरिरहेका थियाँै । तीमध्येका केही हुनुहुन्थ्यो – मदनमणि दीक्षित, भैरव रिसाल, तेजेश्वर बाबु गोङ्ग, डा. तीर्थबहादुर श्रेष्ठ, रमेशनाथ पाण्डे, शान्तादास मानन्धर, नारायणमान बिजुक्छें, केदारभक्त माथेमा आदि । उमेरले उहाँहरू अवकाश जीवन बिताउँदै आराम गर्नुपर्ने समयमा हुनुहुन्छ भन्दा कोही नेपालीले असहमत नजनाउलान् । तर, उमेरको कारणले मात्र हामी उहाँहरूको चर्चा गरिरहेका थिएनौँ । बरु उहाँहरूको झन् सक्रिय दिनचर्या विशेषगरी अध्ययन, लेखन, अन्तरक्रिया तथा विचारविमर्शका कार्यक्रमहरूमा सहभागितामा ऊर्जाशीलताको बारेमा गफिंदै निष्कर्षमा पुगेका थियौँ–उमेरलाई परवाह नगरी जति बौद्धिक कर्म र शारीरिकरूपमा सक्रिय हुन सकियो, आयु पनि त्यही हिसाबमा लम्बिदै जाने रहेछ । उहाँहरू सबै शताब्दी पुरुषमा अभिनन्दित हुनेमा हामी सहमत भयौं ।
तर, त्यस छलफलको केही हप्ता नबित्दै हामीले नराम्रो खबर सुन्नुप¥यो । नेपालको पत्रकारिता जगतकै एक हस्ती मदनमणि दीक्षित ९७ वर्षको उमेरमा दिवंगत हुनुभयो– जनैपूर्णीको दिन, साउन ३० गते । होे, एक अग्रज पत्रकार (पायोनियर जोर्नालिस्ट) एवं साहित्यकार आज हामीसामु रहनुभएन । मलाई सम्झना भएसम्म ४२÷४३ सालदेखिको कुरा होला, भक्तपुरमा उहाँ विभिन्न विचार गोष्ठीमा विभिन्न विषयमा अभिव्यक्ति दिनुहुन्थ्यो । उहाँका कति कुरा हामी बुझ्थ्यांै र कति बुझ्दैनथ्यौँ । उहाँबाट सम्पादित र प्रकाशित साप्ताहिक ‘समीक्षा’ एक बौद्धिक साप्ताहिकको रूपमा चिनिन्थ्यो । बेलुकीको खानापश्चात् एउटै ठूलो टेबुलमा जेठो दाजु (नारायणमान बिजुक्छें) र हामी ३ भाइ तातोपानी खाँदै लेखपढमा व्यस्त हुन्थ्यौँ । तीमध्ये प्रत्येक शुक्रबार प्रकाशित हुने ‘समीक्षा’ को नियमित स्तम्भ ‘मेरो देश मेरो संसार’ को सस्वर वाचन पनि हुन्थ्यो । हामी तीन भाइ पालैपालो ती स्तम्भ र अन्य आलेखको सस्वर वाचन गथ्र्यौँ र दाइ सुन्नुहुन्थ्यो । नबुझिएका र क्लिष्ट शब्दहरूको अर्थ र अन्य भावको बारेमा दाइ प्रस्ट पार्नुहुन्थ्यो । धेरै पछि थाहा भयो, ‘समीक्षा’ साप्ताहिकको लेख, भाषाशैली र अन्य सामग्रीको स्तर अन्य पत्रपत्रिकाभन्दा उच्च भएकोले दाइ त्यसलाई चाख लिएर पढ्नुहुन्थ्यो र हामीलाई पनि पढाउनुहुन्थ्यो ।

योगेन्द्रमान बिजुक्छें