हङकङको उपद्रव पछाडि को – को छन् ?

वेई सिनयान र झोङ वेइपिङ
संरा अमेरिकामा चर्केको अकुपाई वाल स्ट्रिट (वाल स्ट्रिट कब्जा गर आन्दोलन), ब्ल्याक लात् म्याटर (कालाहरूको जीवनले फरक पार्छ) वा नेभर ट्रम्प प्रोटेस्टर्स
(ट्रम्पविरोधी प्रदर्शनकारीहरू) का नेताहरूलाई चीनको कोही कूटनीतिक प्रतिनिधिले भेटे वाशिङ्टनको प्रतिक्रिया कल्पना गर्न पनि गाह«ो हुनेछ ।
गत अगस्ट ६ मा हङकङका मिडियाले संरा अमेरिकी राजनीतिक सहचरीले त्यहाँका पृथकतावादी नेताहरूलाई भेटेको दुई वटा समाचार प्रकाशित गरे । हङकङस्थित संरा अमेरिकाको महावाणिज्य दुतावासमा काम गर्ने जुली एडेहले हङकङका विपक्षी नेताहरू मार्टिन ली र अनसन चानसँग भेटेको तस्वीर सार्वजनिक भयो ।
त्यही दिन एडेहले सन् २०१४ मा चलेको अवैधानिक ‘अक्युपाई सेन्ट्रल’ आन्दोलनका नेताहरूमध्ये एक जोशुआ वोङसँग भेटिन् ।
तर, यस्ता समाचार प्रकाशित हुनु धेरै अघि नै हङकङको अवस्था खराब हुँदै जानुमा संरा अमेरिकाको प्रष्ट हात रहेको देखिएको थियो । संरा अमेरिकी नेताहरूले हङकङका विपक्षी नेताहरू ली र जिम्मी लाईलाई भेटेका थिए ।
ती सबै बैठकको मूल उद्देश्य नै हङकङमा अराजकता निम्त्याएका अपराधी कार्यको आगोमा थप पेट्रोल खन्याउनु थियो ।
सन् २०१९ को जुलाई ८ मा जिम्मी लाईले संरा अमेरिकी राष्ट्रपति भवन ह्वाइट हाउसमा संरा अमेरिकी उपराष्ट्रपति माइक पेन्ससँग भेटेका थिए ।
चीनले संरा अमेरिकालाई बारम्बार कुनै पनि देशको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्न आग्रह गर्दै आएको छ । तर, संरा अमेरिकाले भने आफ्नो ‘हस्तक्षेपकारी हात’ झिक्ने कुनै सुरसार देखाएको छैन ।
प्रदर्शनकारीहरूको सन्देश र त्यसमा संलग्न समूहले यो आन्दोलन वास्तवमा कति शुद्ध छ भन्ने अनेकन प्रश्न उठाएको छ ।
संरा अमेरिकाको समाचार वेभसाइट मिन्टप्रेस न्युजले प्रकाशन गरेको एक समाचारअनुसार हङकङको पछिल्लो उपद्रवमा संलग्न केही समूहलाई संरा अमेरिकाको नेसनल इन्डोमन्ट फर डेमोक्रेसी (एनईडी) बाट उल्लेख्य मात्रामा रकम उपलब्ध गराउँदै आएको छ । नेसनल इन्डोमेन्ट फर डेमोक्रेसी ‘संरा अमेरिकी शासन सत्ता परिवर्तनका अनेकन कारबाहीमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अमेरिकी केन्द्रीय गुप्तचर विभाग (सीआईए) को ‘सफ्ट पावर निकाय’ हो ।
एनईडीले आफूलाई गैरसरकारी संस्था दाबी गर्छ । तर, उसको वेभसाइटमा ‘संरा अमेरिकी सरकारलाई सहयोग गर्न विदेश विभागमार्फत संरा अमेरिकी काङ्ग्रेसबाट वार्षिक बजेट प्राप्त हुने’ उल्लेख छ ।
गैरसरकारी संस्थाको रूपमा एनईडीले सरकारी स्तरमा सम्बन्ध नभएको क्षेत्रमा समेत काम गर्ने बाटो दिन्छ । संरा अमेरिकी सरकारले काम गर्न जटिल हुने ठाउँमा एनईडीकै प्रयोग हुने गरेको छ ।
एनईडी र सीआईए
एनईडीको स्थापना सन् १९८३ मा भएको थियो । त्यतिबेला सीआईए निकै बदनाम भइसकेको थियो । अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक प्रणालीमा संरा अमेरिकी स्वार्थको रक्षा गर्न संरा अमेरिकी सरकारसँग प्रस्ट सम्बन्ध नभएको कुनै एउटा नयाँतरिकाको खाँचो परेको थियो । त्यस्तो परिस्थितिमा एनईडीको स्थापना गरियो ।
एनईडीले आफूलाई स्वतन्त्र र निजी गैरसरकारी संस्थाको रूपमा व्याख्या गर्छ । तर, यसको काम सीआईएका राजनीतिक सत्ता परिवर्तन कार्यक्रम सँभाल्ने हुँदै आएको छ ।
“हामीले यस्तो काम (सत्ता परिवर्तन) लुकाएर गर्नुपर्ने हुन्छ । संसारका विभिन्न प्रजातन्त्र पक्षधर समूहलाई सीआईएको सहयोग प्राप्त हुने गरेको देखिनु निकै भयानक हुन्छ”, एनईडीका प्रमुख कार्ल गे्रसमानले सन् १९८६ मा द न्यू योर्क टाइम्सलाई भनको थिए ।

जिमि लाइसँग अमेरिकी उपराष्ट्रपति माइक पेन्स्

मार्टिन ली र एनसन चानसँग संरा अमेरिकी उपराष्ट्रपति जो बोडेन

विपक्षी समूहका नेताहरूसँग एनईडीका अधिकारी

माइक पेन्ससँग एनसन चान