भारतको चीन युद्ध, सीमा युद्ध (डाँडाकाँडा र खोलानाला)

सन् १९६२ को गर्मी याममा भारतीय जनताको ध्यान पश्चिमी सीमातिर थियो । सरकारले बाहिरी संसारबाट सीमाको स्थिति लुकाए पनि देशभित्र भने चीनको अगाडि नरम भएकोमा सरकारको विरोध भइरहेको थियो । गरम नीतिलाई दुस्साहसी बिन्दुसम्म लगिसक्दा पनि यो विरोध रोकिएको थिएन । त्यसैले गरम नीति खारेज गर्ने बाटो नेहरू सरकारले बन्द गरिसकेको थियो । यसो गरेमा यसको अर्थ देशप्रतिको गद्दारी हुन जान्थ्यो । अर्कोतिर देशवासीलाई नेहरूले भारतीय सेना चीनलाई तह लगाउन सक्षम छ भन्ने कुरामा विश्वास दिलाएका थिए । त्यसैले सीमामा सैनिक कारबाहीलाई नेहरूले अब टार्न सक्दैनथे । यसरी अन्तमा गरम नीति पश्चिमी सीमामा युद्धका लागि तम्तयार हुन पुगेको थियो । भारतको एउटै लमकले सीमा युद्धको बिगुल फुक्यो ।
पूर्वी कमाण्ड
सन् १९५९ अगष्टको लोङजु घटनापछि पूर्वी भूभाग शान्त थियो । लगत्तै चीन र भारत सीमा क्षेत्रमा सैन्य गस्ती रोक्ने कुरामा सहमत भएका थिए । भारतीय सेनालाई म्याकमाहोन रेखाभन्दा २ माइल वर नै रहने आदेश थियो । तर, १९६१ डिसेम्बरमा सैन्य हेडक्वाटरले पठाएको गरम नीतिको नयाँ निर्देशिकाले पूर्वी कमाण्डलाई सकेसम्म म्याकमाहोन रेखानजिक पुग्न भन्यो । साथै ठाउँ–ठाउँमा नयाँ चौकी बनाइ बीचको भागमा निरन्तर गस्ती गर्ने निर्देशन थियो ।

उमराव सिंह

एलपी सेन