फ्रन्टलाइन फाइटर – २, जो आफै सङ्क्रमित भइन्

धुलिखेल अस्पतालको कोभिड वार्डकी नर्स रोजिना गिरी अहिले आफै कोभिड सङ्क्रमण भई होम आइसोलेसनमा छिन् । कोभिड सङ्क्रमित बिरामीहरूलाई सेवा गर्ने क्रममा उनी आफै कहिले सङ्क्रमित भइन्, उनले पत्तो नै पाइनन् । चाँगुनारायण नपा, खरिपाटी निवासी उनी विगत ३ वर्षदेखि धुलिखेल अस्पतालमा कार्यरत छिन् । गिरी कोभिड महामारीको पहिलो लहरमा जस्तै दोस्रो लहरमा पनि बिरामीको सेवामा अस्पतालको कोभिड वार्डमा खटिएकी थिइन् ।
कोभिडको अघिल्लो लहरभन्दा फरक दोस्रो लहरसँगै देशैभरिका अस्पतालहरूमा अक्सिजन र शय्याको अभाव हुनथाल्यो । अस्पतालमा शय्या अभाव भएपछि कोभिड सङ्क्रमित बिरामीहरूको प्राङ्गण, लबी र कुर्सीमै पनि उपचार भयो । अक्सिजनको चरम अभावका कारण कति बिरामीको निधन भयो ।
पहिलो र दोस्रो लहरबीचको अन्तरबारे स्वास्थ्यकर्मी गिरी आफ्नो अनुभव सुनाउँछिन्, “सुरु–सुरुमा कोभिडदेखि डर लाग्थ्यो । यो रोगबारे हामी पनि अनभिज्ञ नै थियौँ । पछि अस्पतालले कोभिडसम्बन्धी विभिन्न तालिम र कक्षाहरू सञ्चालन ग¥यो । तालिम पाएपछि कोभिड बिरामीको सेवामा खट्न सहज हुँदै गयो । पहिलो लहरमा कोभिड वार्डमा काम गर्दा बिरामीहरूको त्यत्ति नजिक जानु पर्दैनथ्यो । सामान्यतः सबै कुरा ठीकठाक नै हुन्थ्यो । हामीले सीसीटीभीमार्फत बिरामीबारेमा जानकारी लिने गथ्र्यौँ । तर, अहिले भने ‘अन द फ्लोर’ (बिरामीकै समीप रहेर) नै ड्युटी गर्नु परेको छ ।”
गिरीले भनिन्,“पहिलेको कोभिड महामारीको तुलनामा अहिलेको लहर धेरै जोखिमपूर्ण छ । पहिले होम आइसोलेसन बसेर नै निको हुने बिरामीहरू धेरै जना थिए भने अहिले धेरैलाई अक्सिजनको आवश्यकता परेको देखिन्छ । त्यही भएर अहिले देशभर अक्सिजनको अभाव भएको हुनुपर्छ ।”
उनी भन्छिन्, “कहिले अक्सिजनको फ्लो एकैचोटि घट्थ्यो, बिरामीहरूलाई सास फेर्न गा¥हो भएर स्वाँस्वाँ र फ्वाँफ्वाँ हुन्थ्यो । कतिबेला वार्डमा भित्र हेर्न मनै चिसो हुन्छ । तर केही दिनदेखि भने यसमा सुधार भएको छ ।” धुलिखेल अस्पतालमा पछिल्लो केही दिन यता अक्सिजनको सकस केही कम भएको बताइन्छ ।
अक्सिजनको अभाव हुँदा भेन्टिलेटर र बाइ पेप्सीमा बस्ने बिरामीहरूलाई कठिन हुन्छ । उनी भन्छिन्, “भेन्टिलेटर र बाइ पेप्सी पेपमा बस्ने बिरामीहरूको लागि उच्च फ्लो भएको अक्सिजनको आवश्यकता पर्छ । एक जना बिरामीलाई एउटा सिलिन्डरले ४/५ घण्टाभन्दा बढी अक्सिजन पुग्दैन । अक्सिजनको फ्लो कम हुँदा बिरामीलाई जोगाउन गा¥हो हुन्थ्यो । धन्न अहिले बिस्तारै सजिलो बन्दै छ ।”
अन्य बिरामीको तुलनामा भेन्टिलेटर र बाइ पेप्सीमा बस्ने बिरामीहरूको उच्च अक्जिनको फ्लोको आवश्यकता पर्छ । त्यहीअनुसार अक्सिजनको आपूर्ति हुन नसक्दा अस्पतालमा बिरामीहरूलाई अक्सिजनको अभाव हुन पुगी मृत्युको मुखमा पुग्ने गर्छन् ।
यो पटकको लहरमा सबै अस्पतालहरूको यतिबेलाको मुख्य आवश्यकता नै अक्सिजन भएको छ । तर, त्यसैको अभाव भयो । अक्जिनको फ्लोमा कमी भएपछि बिरामीलाई गा¥हो हुँदा कुरुवा आएर कराउँछन्,“सिस्टर ! मेरो बिरामीलाई लगाइदिनु न ।”
“त्यही बेला अर्को बिरामी कुरुवा आएर उस्तै आग्रह गर्छन् । कसलाई लगाइदिने, कसलाई नलगाइदिने हामी ‘हेल्पलेस’ (निरीह) हुन्छौँ । चाहेर पनि केही गर्न नसक्दा भने दुःख लाग्छ”, गिरीले भनिन् ।

उनी भन्छिन्, “अक्सिजनसहितको शय्या खाली भएमा मात्र हामी बिरामी भर्ना लिन्छौँ ।” यदि बिरामीको आफन्तले हामी आफैँ अक्सिजन व्यवस्था गर्छौँ भन्छन् भने हामी त्यस्ता बिरामी पनि लिन तयार हुन्छौँ । तर, पहुँच भएकाहरूको आफन्तको लागि भनी शय्या खाली गर्ने अथवा अक्सिजनसहित शय्याको व्यवस्था नगरिदिने उनले बताइन् ।
अस्पतालको एउटा कोठामा ६ वटा बेड हुन्छ । अक्सिजनको मात्रा कमी भएको बिरामीलाई गा¥हो हुन्छ । त्यस्ता बिरामीलाई गा¥हो भएको देखेर अरू बिरामीहरू पनि आत्तिन्छन् । उनीहरूलाई काउन्सिलिङ गरेर सामान्य अवस्थामा फर्काउनुपर्ने हुन्छ । उनीहरूलाई काउन्सिलिङका साथै मुख्यतः विभिन्न व्यायाम गराउँछौँ ।
“सबै ठीक हुन्छ, डराउनु पर्दैन” भनेर श्वासप्रश्वासको अभ्यास गराउँछौँ । यसरी उनीहरू नर्मलरूपमा फर्किँदा हामीलाई पनि आनन्द महसुस हुन्छ ।
उनी भन्छिन्, “पहिला हरेक फ्लोरमा एक जनामात्र स्टाफ भए पुग्थ्यो भने अहिले ३ जना हुँदा पनि अपुग छ । पहिला भने डाक्टरहरू फोनबाट नै कोभिड वार्डमा राउन्ड लिन्थे भने अहिले डाक्टरहरू आफै वार्डमा छिरेरै सबै बिरामीहरूलाई हेर्ने र राउन्ड लिने गर्छन् । अहिले त अन ड्युटी डाक्टर पनि छुट्याइएको छ । पहिले पनि छुट्याइएको हुन्थ्यो । तर, केही इमर्जेन्सी परेमा मात्र आउँथे नत्र फोनबाटै परामर्श दिन्थे । अहिले बिरामीको अवस्था नजिक आएर नहेरी धरै छैन ।
अस्पतालमा ड्युटी सकेर घर फर्कँदा आफू कोभिड सङ्क्रमित भए घरमा कसैलाई सर्ला कि भन्ने चिन्ता हुन्थ्यो गिरीलाई । घरमा हजुरआमा र हजुरबा हुनुहुन्छ । उहाँहरूलाई नभेटी, नबोली अलग्ग आफ्नै कोठमा बस्ने गरेको उनी बताउँछिन् । घर फर्कन अस्पतालबाटै बसको व्यवस्था गरिएको छ । तर, बस जगातीसम्म मात्र हुन्छ । त्यहाँबाट उनी बुबासँग घर जाने गर्थिन् । आफूलाई कोभिड पोजेटिभ आएपछि बुबालाई पनि भयो कि भन्ने चिन्ता लागेको थियो । तर, बुबाको पीसीआर रिपोर्ट भने नेगेटिभ आयो । गिरी अहिले होम क्वारेन्टाइनमा समय काटिरहेकी छिन् ।
उनी भन्छिन्, “उपचार गर्नुभन्दा रोग लाग्न नदिनु नै ठीक हो । हामीले सोचेको जस्तो सजिलो छैन यो रोग । जति पनि होम आइसोलेसनमा बस्नुभएको छ, सबै जनाले कडाइका साथ आइसोलेसनको नियम पालना गर्नुपर्छ । अनावश्यकरूपमा बाहिर नहिँड्नु नै जाती हुन्छ । मास्कको अनिवार्य प्रयोग तथा सुरक्षा विधि अपनाएर निस्कनु उपयुक्त हुन्छ ।
प्रस्तुतिः सपना श्रेष्ठ