इरानका सर्त पूरा नभएसम्म हर्मुज जलडमरु नखुल्ने
- कार्तिक १९, २०८३
(इजिप्टका लेखक युसुफ शाकीमग्डीले लेख्नुभएको यो लेख नेपाल आफैँ पनि विकासोन्मुख मुलुक भएकोले हाम्रो लागि पनि सान्दर्भिक हुने देखिन्छ ।)
चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले आफ्नो २० औँ राष्ट्रिय महाधिवेशन आयोजना गरेको छ र २०२२ मा आफ्नो १०१ औँ जन्मदिन मनाउँदै छ । चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वमा चीन विश्वव्यापी मञ्चको केन्द्रतर्फ अघि बढिरहेको छ । नवउदारवादले हिंसात्मकरूपमा श्रमिक वर्ग र गरिबहरूको शोषण गर्ने हुँदा बहुसङ्ख्यक अरब युवाहरू, विशेषगरी मध्यपूर्वमा नव–उदारवाद र पुँजीवाद असफल भएको तथ्यलाई अझ बढी सचेत बनाउँदै छन् । शोषण, बेरोजगारी, वातावरणीय विनाश, आतङ्कवाद, जातिवाद र कट्टरता सबै नवउदारवादका विशेषता हुन् । कठिन सङ्क्रमणबाट गुज्रिरहेका अरब देशहरू आफ्नो आवश्यकता सुहाउँदो र अधिक जनमुखी विकास मार्ग खोजिरहेका छन् ।
चीनको उदयको परिणामस्वरूप चीन र इजिप्टजस्ता अरब राष्ट्रहरूबीचको सम्बन्ध अझै गहिरो हुँदै गएकोले अरब मानिसहरू चीन र चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीबारे थप जान्न इच्छुक छन् । यो पृष्ठभूमिमा चीन र अरब राष्ट्रहरू र मध्य पूर्वी राष्ट्रहरूसँगको सम्बन्ध कहाँ जान्छ ? वरपरका राष्ट्रहरूसँग चीनको सम्बन्धमा कस्ता अवसर र कठिनाइहरू छन् ? दुई पक्षले यस क्षेत्रको नयाँ विकास दृष्टिकोण र उद्देश्यहरूलाई कसरी प्रभाव पार्नेछ ? हामीले यी महत्वपूर्ण मुद्दाहरू सावधानीपूर्वक सोच्नुपर्छ ।
चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको बलियो नेतृत्वबाट चीनको उदय भएको हो
चीनले अविश्वसनीय लक्ष्यहरू हासिल गरेको छ र निरन्तर प्रगति गरिरहेको छ, जुन चिकपाको बलियो नेतृत्वबिना सम्भव छैन । एक शताब्दीभन्दा बढी समयदेखि चिकपाले अवरोधहरूलाई सफलतापूर्वक सामना गर्दै अटटरूपमा अगाडि बढेको छ ।
चिनियाँ जनवादी गणतन्त्र चीनको नयाँ प्रजातान्त्रिक क्रान्ति र अन्तिम विजयमा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्वको परिणामस्वरूप सन् १९४९ मा जनवादी गणतन्त्र चीनको स्थापना भएको हो । त्यसयता चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी एक शक्तिशाली समाजवादी राज्य निर्माण गर्न, उत्पादक शक्तिहरूको विकासलाई ऊर्जावान ढङ्गले बढावा दिन र सबै चिनियाँ नागरिकहरूको जीवनस्तर उकास्न समर्पित छ । यी उद्देश्यहरू परिवर्तन भएका छैनन् । तिनीहरू विभिन्न समयमा विभिन्न रूपहरूमा देखिएको मात्र हो ।
चीनले १९७८ मा आफ्नो सुधार र खुला नीति व्यवहारमा उतार्दै विशिष्ट चिनियाँ विशेषतासहित समाजवादको लागि मार्ग प्रशस्त ग¥यो । विशेषगरी उच्च प्रविधिको क्षेत्रमा यसले विदेशी लगानी आकर्षित गर्ने प्रयासहरू विस्तार गरेको छ । प्रत्येक पाँच वर्षमा चिनियाँ सरकारले चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको निर्देशनमा विकासशील परिस्थितिहरू प्रतिबिम्बित गर्न परिमार्जन गरिएका व्यापक विकास योजनाहरू अगाडि ल्याउँछ । साम्राज्यवादी राष्ट्रहरूले चीनको विकासको प्रतिरोध गर्दै आएका छन् । तर, चीनले सन् २०३५ सम्ममा समाजवादी आधुनिकीकरण हासिल गर्ने र शताब्दीको मध्यमा सुन्दर समृद्ध, बलियो, प्रजातान्त्रिक, सांस्कृतिकरूपमा उन्नत, शान्तिपूर्ण एक महान् आधुनिक समाजवादी राष्ट्र निर्माण गर्ने आफ्नो योजनाबद्ध उद्देश्यतर्फ अघि बढिरहेको तथ्यले देखाएको छ । चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले समृद्ध र बलियो देश निर्माण गर्न र राष्ट्रिय कायाकल्प हासिल गर्न चिनियाँ जनताको नेतृत्व गरेको छ । यसका ठूला उपलब्धिहरू आर्थिक विकासको सफलतामात्र होइन । चीनको सफलता राजनीतिक र सामाजिक स्तरमा छ । माक्र्सवादका आधारभूत सिद्धान्तहरूलाई चीनको सन्दर्भ र समयको आवश्यकतासँग जोडेको छ र माओ त्सेतुङको विचार र सैद्धान्तिक प्रणालीको स्थापना गरेको छ । विशेषगरी नयाँ युगका लागि चिनियाँ विशेषतासहितको समाजवादबारे सी चिनफिङको विचार माक्र्सवादलाई चिनियाँ सन्दर्भमा अनुकूलन गर्ने नवीनतम उपलब्धि हो ।
चिकपाको सफलता पुँजीवादी तत्वहरूलाई उपयोग गरेर प्रमुख राष्ट्रिय विकास लक्ष्यको प्राप्तिमा प्रतिबिम्बित भएको छ । सार्वजनिक स्वामित्वको प्रभुत्व कायम राख्दै चीनले बजार संयन्त्र स्थापना गरेको छ जसले देशलाई पुँजीको एकाधिकार प्रवृत्तिलाई सीमित गर्न र देशको विकासमा पुँजीलाई सक्षम बनाउनेछ । चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले राष्ट्रको सांस्कृतिक पहिचान र चिनियाँ सांस्कृतिक सम्पदालाई राष्ट्रिय एकताको जरा र राष्ट्रिय सद्भावको आत्माको रूपमा संरक्षण गर्न ठूलो महत्व दिन्छ । चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको बलियो नेतृत्वमा चीनले आर्थिक र सामाजिक विकासमा उल्लेखनीय उपलब्धि हासिल गरेको छ । सबै हिसाबले मध्यम समृद्ध समाजको निर्माण गरेको छ र निरपेक्ष गरिबी हटाउने कठिन कार्य पूरा गरेको छ । यसले शिक्षा र चिकित्सा सेवामा जनताको अधिकार र हितको प्रत्याभूति दिने कुरामा जोड दिएको छ । माथि उल्लिखित लक्ष्यहरू हासिल गर्न चीनले आफ्नो यात्रामा धेरै कठिनाइ र अवरोधहरूको सामना गरिरहेको छ । चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी र चिनियाँ जनताबीचको घनिष्ठ सम्बन्धविना यी कठिनाइहरूलाई पार गर्न सम्भव छैन । विभिन्न जोखिम र चुनौतीहरूको सामना गर्दै चिनियाँ जनता चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको वरिपरि एकताबद्ध छन् र चिकपाको नेतृत्वलाई दृढतापूर्वक समर्थन गर्छन् । साथै चिकपाले आत्म–शुद्धिलाई ठूलो महत्व दिन्छ र ती भ्रष्ट तत्वहरूलाई बिना कुनै हिचकिचाहट पार्टीबाट हटाउँछ । यसले ‘सानो माछा’ मात्र होइन ‘ठूलो माछा’ लाई पनि न्यायको कठघरामा ल्याएर पार्टीको आचरण सुधार गर्न र पार्टी अनुशासन लागू गर्न निरन्तर काम गरिरहेको छ ।
अमेरिका अशान्तिको सबैभन्दा ठूलो स्रोत हो
शीतयुद्धको अन्त्य भएदेखि सन् २००८ मा अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय सङ्कटको प्रकोप नहुँदासम्म नव–उदारवादले विश्वमा प्रभुत्व जमाएको थियो जसको असर आजसम्म छ । एकाधिकार पुँजीवाद विश्वका सबै देशका जनताको साझा शत्रु बनेको छ । उत्पीडित वर्ग र जनता राष्ट्रिय विकास र सामाजिक न्यायको अनुभूति गर्ने आशामा प्रतिरोध गर्न उठेका छन् ।
१९९२ मा अमेरिकी राजनीतिक वैज्ञानिक फ्रान्सिस फुकुयामाले ‘इतिहासको अन्त्य’ को वकालत गरे । यस सिद्धान्तको ऐतिहासिक र वैचारिक जरा यस तथ्यमा निहित छ कि दुइटा विश्वयुद्धबाट संयुक्त राज्य अमेरिका उदय भएसँगै पुँजीवादले १९ औँ शताब्दीको उत्तराद्र्धदेखि विश्वमा एकाधिकार कायम गरेको छ । नव–उदारवादले नाफा बढाउन खोज्छ र यसले निम्त्याउने सामाजिक र वातावरणीय प्रकोपहरूलाई आँखा चिम्लन्छ । नव–उदारवादी अभिव्यक्तिको उदयसँगै नव औपनिवेशिक सिद्धान्त पनि व्याप्त छ । आजको उपनिवेशवाद सारमा विगतको औपनिवेशिकताजस्तै हो, फरक दृष्टिकोणको मात्र हो । नव औपनिवेशिकताले विश्वका मानिसहरूलाई निर्दयीरूपमा दमन गर्छ । उनीहरूलाई सम्मानजनक जीवन, गरिबी, अज्ञानता र रोगहरूबाट मुक्त गर्ने अधिकारबाट वञ्चित गर्दछ ।
पछि फुकुयामाले नवउदारवादी व्यवस्थाअन्तर्गत विश्वमा शान्ति नआएको र मानवताको हितमा सुधार नभएको पाएपछि आफ्नो विचार फिर्ता लिए । उल्टो अमेरिकाको नेतृत्वमा पश्चिमा पुँजीवादी देशहरूले अफगानिस्तान, इराक र सिरिया युद्धजस्ता युद्धहरू भड्काइरहेका छन् । संयुक्त राज्य अमेरिकाले विश्वभरका धेरै आतङ्कवादी सङ्गठनहरूलाई विशेषगरी इराक, सिरिया, इजिप्ट, लिबिया र पूर्वी अफ्रिकामा समर्थन प्रदान गर्दछ । अमेरिकाले भेनेजुयलाको सरकार ढाल्ने प्रयास पनि ग¥यो । अमेरिकाले जानाजानी दक्षिण चीन सागरमा तनाव बढायो र मध्यपूर्व, ल्याटिन अमेरिका र एसिया–प्रशान्त क्षेत्रमा शान्तिपूर्ण विकासमा बाधा पु¥यायो ।

आतङ्कवादविरुद्ध लड्ने र मानव अधिकारको रक्षाका नाममा अमेरिकाले अन्य देशको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप गर्दै आएको छ । संयुक्त राज्य अमेरिकाले मध्यपूर्वका देशहरूमा आक्रमण गर्न धार्मिक चरमपन्थी सङ्गठनहरूको सहारा लिएको छ । धेरै देशहरूमा जघन्य युद्धहरू सुरु गरेको छ र मानव अधिकारको हनन गरेको छ । अमेरिकाको आधिपत्यमा विकासोन्मुख देशहरूमा र त्यसभन्दा बाहिरका आम जनताको जीवनस्तर खस्कँदै गयो, झुग्गी बस्तीको सङ्ख्या बढ्दै गयो र तेस्रो विश्वका देशका जनता गरिबी, अज्ञानता र रोगको सिकार भए । अरब देशका मानिसहरू अमेरिकी साम्राज्यवादका अभ्यासहरूप्रति क्रोधित छन् र तिनीहरूसँग कुनै औपनिवेशिक इच्छा वा उत्तेजक हस्तक्षेपबिना चीनजस्ता देशहरूसँग व्यवहार गर्ने आकाङ्क्षा बढ्दै गएको छ ।
चीन–मध्य पूर्व पारस्परिक लाभमा सहयोग गर्दै
मध्यपूर्वका देशहरू, विशेषगरी अरब राष्ट्रहरू विकासोन्मुख राष्ट्रहरूका महत्वपूर्ण अङ्गहरू र चीनद्वारा प्रस्तावित अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग पहलहरूमा महत्वपूर्ण सहभागीहरू हुन् । हालैका वर्षहरूमा चीनले बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ र मानव जातिको साझा भविष्य भएको समुदायको निर्माणजस्ता पहलहरूको शृङ्खला अघि बढाएको छ जसलाई इजिप्टलगायत अरब देशहरूले व्यापकरूपमा समर्थन गरेका छन् । पारस्परिक लाभ र जितको नतिजाको आधारमा चीनले विकासोन्मुख देशहरूमा विशेषगरी कमजोर पूर्वाधार भएका देशहरूमा आफ्नो लगानी निरन्तर बढाएको छ र एसियाली पूर्वाधार लगानी बैङ्क स्थापनाको पहल गरेको छ । अमेरिकाद्वारा नियन्त्रित दुई वित्तीय संस्थाहरू विश्व बैङ्क र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषको विपरीत एसियाली पूर्वाधार लगानी बैङ्कले कुनै पनि लगानी र वित्तीय परियोजनाहरूलाई राजनीतिसँग जोड्दैन ।
चीनले सञ्चार सञ्जालको विकासलाई ठूलो महत्व दिएको छ र तेस्रो विश्वका धेरै देशहरूसँग सहकार्य गरेको छ । सहयोगको प्रक्रियामा सबै पक्षले दीर्घकालीन हितलाई आत्मसात गरी पूर्वाधार निर्माण र औद्योगिकीकरणलाई प्रवद्र्धन गर्न सक्छन् । तर, चीनको अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको नतिजाले साम्राज्यवादी देशहरूलाई असन्तुष्ट बनाएको छ । चीनले विकासोन्मुख देशका स्रोतहरू नियन्त्रण गर्ने प्रयास गरेको र तथाकथित ऋणको जाल सिर्जना गरेको आरोप लगाउँदै अमेरिकालगायत पश्चिमाहरूले चीनको बदनाम गर्ने गरेका छन् ।
हामीले सोच्नै पर्छ, चीनसँग आर्थिक सम्बन्ध राख्न ठूलो सङ्ख्यामा विकासशील देशहरूलाई कुन कुराले उत्प्रेरित गर्छ ? चीनले आफूसँग सहकार्य गर्न नचाहेका देशहरूमाथि कहिल्यै प्रतिबन्ध, नाकाबन्दी वा प्रतिबन्ध लगाएको छैन न त साम्राज्यवादी देशहरूले जस्तै अन्य देशहरूको आर्थिक परियोजनाहरूमा हस्तक्षेप गर्न अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको प्रयोग गरेको छ । चीनले कहिले पनि अन्य देशलाई सहयोगका लागि राजनीतिक प्रतिबद्धता गर्न आग्रह गरेको छैन न त उसले अमेरिकासँगको आफ्नो गठबन्धन वा रणनीतिक सम्बन्धको मूल्यमा अन्य देशहरूलाई आफूसँग सम्बन्ध विकास गर्न आग्रह गरेको छ ।
यसको ठीकविपरीत अमेरिकाले प्रायः चीनलाई सहयोग गर्ने देशहरूमा प्रतिबन्धहरू लगाउँछ जुन प्रायः केही अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थाहरूको समर्थनमा आउँछन् । यसका बाबजुद पनि चीनसँग सहकार्य गर्ने देशहरूको सङ्ख्या बढिरहेको छ । हामी सबैलाई थाहा छ, चीनले अरब राष्ट्रहरूसँगको सहयोगको आदानप्रदानमा शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व, सार्वभौमसत्ता र क्षेत्रीय अखण्डताको आपसी सम्मानका सिद्धान्तहरूलाई सधैँ पालना गरेको छ ।
चीनले सधैँ अरब राष्ट्रहरूको औद्योगिकीकरणलाई प्रवद्र्धन गर्न, उनीहरूलाई थप रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्न र दिगो विकास हासिल गर्न सघाउने प्रतिबद्धता जनाएको छ । २०१८ मा चीन–अरब राज्य सहयोग मञ्चको आठौँ मन्त्रीस्तरीय सम्मेलनमा चीनले तेल–ग्यास सहयोग र न्यून–कार्बन ऊर्जा सहयोग र उच्च प्रविधिमा वित्तीय सहयोग र सहकार्यद्वारा सञ्चालित चीन अरब सहयोगलाई सक्रियरूपमा प्रवद्र्धन गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो । यसको अतिरिक्त “चीनले प्रस्ताव गरेको १+२+३ चीन–अरब सहयोग ढाँचाले चीन र अरब राष्ट्रहरू बीचको व्यावहारिक सहयोगलाई उच्च स्तरमा अगाडि बढाउन पनि काम गरेको छ । (‘१+२+३’ रूपरेखा तयार भन्नाले ऊर्जा सहयोगलाई आधारशिलाको रूपमा प्रस्तुत गरिएको र पूर्वाधार निर्माण, व्यापार र लगानीलाई केन्द्रविन्दुमा राखिने र आणविक ऊर्जा, उपग्रहहरू र नयाँ ऊर्जा सहयोगलाई जनाउँछ)
चीनसँगको फलदायी सहयोगबाट सन्तुष्ट अरब राष्ट्रहरू विशेषगरी चिकित्सा सेवा, शिक्षा र गरिबी निवारणका क्षेत्रमा सहयोगलाई अझ प्रगाढ बनाउन तत्पर छन् । कोभिड १९ महामारीको प्रकोपपछि चीनले सक्रियरूपमा अरब देशहरूलाई खोप सहायता प्रदान गरेको थियो र प्रतिभा प्रशिक्षण र प्रविधि हस्तान्तरणजस्ता क्षेत्रमा सहयोग प्रस्ताव गरेको छ । चीनले विकसित र विकासोन्मुख देशहरूबीचको बढ्दो आर्थिक विभाजनलाई कम गर्न अरब देशहरूमा सर्वसाधारणका लागि थप विकास परियोजनाहरू लागू गर्ने आशा गरिएको छ ।
अरब र मध्यपूर्वी राष्ट्रहरूसँग चीनको सहयोगको स्तर समाप्त हुनु हुँदैन । बरु यसले आतङ्कवादसँग लड्नेजस्ता विषयहरूलाई समेट्नुपर्छ । चीनको सिनजियाङमा आतङ्कवाद र अतिवादलाई प्रोत्साहन गर्ने केही साम्राज्यवादी राष्ट्रहरूले गरेको प्रयासका कारण चीनले पनि आतङ्कवाद र कटुतावादविरुद्धको लडाइँमा अवरोधहरू सामना गरिरहेको छ । चीनको अनुभवले दिगो विकास हासिल गर्नु भनेको आतङ्कवादका आधारभूत कारणहरूलाई उन्मूलन गर्ने सफल माध्यम हो भन्ने देखाएको छ । यसले यो पनि देखाउँछ कि गरिबी र अज्ञानताको सन्दर्भमा चरमपन्थी विचारधाराको फैलावट रोक्नको लागि आधारभूत रणनीति भनेको जनताको जीवनस्तर निरन्तर उकास्ने हो । केही अरब राष्ट्रहरू त्यही दिशामा अघि बढिरहेका छन् । उदाहरणका लागि इजिप्टले उत्तर र दक्षिण सिनाईमा धेरै विकासका पहलहरू गरेको छ ।
कन्फ्युसियस इन्स्टिच्युटजस्ता संस्थाहरूले चिनियाँ संस्कृतिको व्याख्या गर्ने निरन्तर प्रयासका कारण अरब राष्ट्रका मानिसहरू विशेषगरी युवाहरूलाई चीनको बारेमा धेरै ज्ञान छ । सङ्गीत समारोह र सहयोगात्मक कलात्मक प्रयासहरूमार्फत अरब राष्ट्रहरू र चीनबीचको सांस्कृतिक सम्पर्क बढेको छ । त्यसैगरी, दुई पक्षबीचको कर्मचारी आदानप्रदानले पनि सांस्कृतिक आदानप्रदानलाई सफलतापूर्वक प्रोत्साहित गरेको छ । दुई पक्षबीचको सञ्चार र आदानप्रदानलाई अझ प्रगाढ बनाउन र मित्रतालाई प्रगाढ बनाउन सामाजिक सहभागिता बढाएर चिनियाँ संस्कृतिको सञ्चार गर्नुपर्छ, विद्यालय तथा तालिम संस्थाहरू स्थापना गर्नुपर्छ र साना विकास आयोजनाहरूलाई सहयोग गर्नुपर्छ ।
चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले झन्डै एक शताब्दी अवधिमा उत्कृष्ट सफलता हासिल गरेको छ । इजिप्टको कम्युनिस्ट पार्टीले २१ औँ शताब्दीमा माक्र्सवादको नयाँ विकासलाई अगाडि बढाउन चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले थप योगदान दिनेछ भन्ने कुरामा विश्वस्त छ ।
स्रोत : कन्टेम्पोररी वोल्र्ड
अनुवाद : राजन
Leave a Reply