ल्याटिन अमेरिकामा वामपन्थीहरूको विजय यात्रा जारी !

१८ महिना जेलमा बिताएपछि भ्रष्टाचारको आरोपबाट मुक्त भएका वामपन्थी नेता लुइज इनासियो लुला दा सिल्भा ब्राजिलका राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भएका छन् । चिली र बोलिभियाको चुनावमा वामपन्थीहरूको जीतपछि ब्राजिलका वामपन्थी नेता लुलाको जीतले गुलाबी ज्वारलाई अर्को उचाइमा पु¥याएको छ । गुलाबी ज्वार वामपन्थीतिर झुकाव राख्ने राजनीतिक लहर र ल्याटिन अमेरिकी प्रजातन्त्रहरूमा २१ औँ शताब्दीको सुरुमा नवउदारवादी आर्थिक मोडेलबाट टाढा भइरहेका वामपन्थी सरकारहरूतर्फ मोडिने धारणा हो । अमेरिकाका पूर्वराष्ट्रपति बाराक ओबामाले एक समय ‘पृथ्वीमा सबैभन्दा लोकप्रिय राजनीतिज्ञ’ भनेर सम्बोधन गर्ने लुला अहिले ७७ वर्षको भइसकेका छन् । लुलाको विजय ल्याटिन अमेरिकामा राजनीतिक लहरमा सबैभन्दा नयाँ थियो । अर्जेन्टिना र कोलम्बियामा वामपन्थी झुकावका राजनीतिज्ञहरूले जितेका थिए ।
शानदार पुनरागमन गर्दै लुला ब्राजिलको नयाँ राष्ट्रपति निर्वाचित भएका छन् । उनको विजयले ल्याटिन अमेरिकाको सबैभन्दा ठूलो देशको अति दक्षिणपन्थी चारवर्षे जैर बोल्सोनारो सरकारको अन्त्य भएको छ । ७६ वर्षीय राजनीतिज्ञको जितले ब्राजिलमा वामपन्थी शक्तिको पुनरागमनको प्रतिनिधित्व गर्छ । उनीमाथि लगाइएको भ्रष्टाचार मुद्दालाई सर्वोच्च अदालतले खारेज गर्दै पुनःनिर्वाचनमा उम्मेदवारी दिने बाटो खुला गरेको थियो । दक्षिणपन्थीहरूले वामपन्थी विचारधारका लुलाको राजनीतिक जीवनलाई जिउँदै गाड्ने प्रयास गरे । यो जीत उनको राजनीतिक ‘पुनरुत्थान’ को रूपमा वर्णन गरिएका छन् । सन् २००३ देखि २०१० सम्म लगातार दुई कार्यकाल ब्राजिलमा शासन गरिसकेपछि यो उनको तेस्रो कार्यकाल हुनेछ । २००६ को आफ्नै रेकर्ड तोड्दै लुलाले ब्राजिलको इतिहासमा सबैभन्दा धेरै ६ करोडभन्दा बढी भोट प्राप्त गरे । तर, उनका समर्थकहरूको ठूलो मतदानको बाबजुद उनको विजय एक साँघुरो अन्तरले भयो – लुलाले ५०.९०५ भोट जितेका थिए र बोल्सोनारोले ४९.१० ५ प्राप्त गरे । पूर्व अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले समर्थन गरेका लुलाका प्रतिद्वन्द्वी बोल्सोनारोले ५ करोड ८० लाखभन्दा बढी भोट पाए ।

साओ पाउलोमा शेयर बजार लगभग ०.८५ माथि गयो भने देशको मुद्रा डलरको तुलनामा १.३५ बलियो भयो । तेल कम्पनी पेट्रोब्रासजस्ता राज्य–नियन्त्रित कम्पनीहरूको लागि भारी घाटा, शिक्षा, आवास र निर्माणजस्ता सामाजिक असमानता कम गर्न लुलाको नीतिहरूबाट लाभान्वित हुने क्षेत्रहरूको लागि उच्च शेयर मूल्यहरूले क्षतिपूर्ति गरेको थियो । “अर्थतन्त्रको चक्र फेरि घुम्नेछ” लुलाले आइतबार आफ्नो विजयी भाषणमा भने । उनले न्यूनतम पारिश्रमिक बढाएर र उपभोग बढाउन केही ऋण माफी गरेर देशको आर्थिक सुधारको केन्द्रमा गरिब परिवारलाई राख्ने वाचा गरे ।

१० वर्षदेखि विभाजितजस्तै भएको ब्राजिल समाजलाई इङ्गित गर्दै लुलाले भने, “मलाई मतदान गर्नेहरूमात्र होइन जनवरी १, २०२३ देखि, म २१ करोड ब्राजिलियनहरूको लागि शासन गर्नेछु । त्यहाँ दुई ब्राजिल छैनन् । हामी एउटै देश, एउटै जनता, एउटै महान् राष्ट्र हौँ ।”
लुलाले असमानताले ग्रस्त देशको लगाम हातमा लिनेछन् जुन अझै पनि कोभिड–१९ महामारीबाट पुनः प्राप्ति गर्न सङ्घर्ष गरिरहेको छ । लगभग ९करोड ६० लाख मानिसहरू २०१९ र २०२१ बिच गरिबीको रेखामुनि परेका थिए । विद्यार्थीको विद्यालय उपस्थिति दर घटेसँगै सारक्षरता दर पनि घटेको छ । नराम्ररी विभाजित ब्राजिली समाज र अमेजनमा व्यापक वन फँडानीलगायतका अत्यावश्यक वातावरणीय समस्याहरूको लुलाले सामना गर्नुपर्नेछ ।
विभाजित देशको उपचार
उनको सबैभन्दा ठूलो चुनौती अहिले राजनीतिकरूपमा टुक्रिएको देशलाई एकताबद्ध गर्ने हो । लुला कम आम्दानी गर्नेहरूलाई आयकर तिर्नबाट छुट दिने कर सुधारलाई अनुमोदन गर्न बताएका छन् । उसले समर्थकहरूको अपेक्षाअनुरूप काम गर्नुपर्नेछ । धेरै मतदाताहरू बोल्सोनारोबाट छुटकारा पाउनको लागि मात्र होइन, लुलाका अघिल्लो सरकारको समयमा राम्रो आर्थिक अवस्थाको सम्झनामा मत दिए । उनले धेरै प्रसिद्ध अर्थशास्त्रीहरूको समर्थन पनि पाएका छन् । तर, ल्याटिन अमेरिकाको सबैभन्दा ठूलो देश ब्राजिलका नयाँ राष्ट्रपतिले जनवरी १ मा पदभार ग्रहण गर्दा वर्तमान आर्थिक वातावरणमा ती वाचाहरू पूरा गर्न सङ्घर्ष गर्नेछन् । आफ्नो एजेन्डा लागू गर्नु उनको लागि एउटा अप्ठ्यारो लडाइँ हुनेछ । विशेषगरी यो लडाइँ अहिलेका अति दक्षिणपन्थीहरूसँग हुनेछ । लुइज इनासियो लुला डाले सन् २००० को दशकमा आफ्नो प्रमुख दुई कार्यकालको रमाइला सम्झनाहरू जगाएको छ । त्यतिबेला गरिबी दर घटिरहेको थियो र ब्राजिललाई भविष्यको देशको रूपमा आशावादीरूपमा हेरिएको थियो । “मानिसहरूले फेरि मासु खाने र बियर पिउनेछन् … तिनीहरू फेरि खुसी हुनेछन्” लुलाले राष्ट्रपति जैर बोल्सोनारोमाथि विजयसँगै समाप्त भएको अभियानमा समर्थकहरूलाई भने ।
२००३ मा लुलाले पहिलो पटक पदभार ग्रहण गर्दा ब्राजिलको अर्थतन्त्र द्रुतरूपमा बढ्दै गइरहेको थियो । २०१० सम्म ब्राजिल ७.५५ मा बढ्दै थियो । राज्यको खजाना भरिएपछि ब्राजिलले आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषको ऋण चाँडै भुक्तान ग¥यो र तेल उत्पादन बढाउन र देशको गरिब कुनाहरूमा औद्योगिक रोजगारी ल्याउन सामाजिक कल्याण खर्च र पूर्वाधार परियोजनाहरूमा पैसा खन्यायो । २ करोड ५० लाखभन्दा बढी मानिसहरूलाई गरिबीबाट मुक्त गरियो ।
तर, २०२३ बाट सुरु हुने लुलाको राष्ट्रपति कार्यकाल धेरै चुनौतीपूर्ण हुन गइरहेको छ । यस वर्ष ब्राजिलको अर्थतन्त्र २.८ प्रतिशतको वृद्धिपछि अर्को वर्ष ०.६ प्रतिशतमात्रै बढ्ने अनुमान अर्थशास्त्रीहरूले गरेका छन् । बोल्सोनारोले २०२० मा महामारीको समयमा भुक्तानमा मासिक १० बिलियन डलर खर्च गरेपछि ब्राजिलको सरकारी ऋण त्यो वर्ष सकल घरेलु उत्पादनको ९०५ नजिक पुग्यो र अहिले लगभग ८०५ मा परेको छ । चीनले ब्राजिलको फलामदेखि गाईको मासु, चिनीदेखि भटमाससम्मको सबै थोक आयात गर्थे । ब्राजिलको निर्यातको सबैभन्दा ठूलो खरिदकर्ता चीनमा यो वर्ष सबैभन्दा खराब मन्दी आउने अनुमान गरिएको छ । संयुक्त राज्य अमेरिका आगामी वर्षमा मन्दीमा प्रवेश गर्ने पूर्वानुमान गरिएको छ । कोभिड १९ महामारीबाट निस्किएको ब्राजिललगायत संसार नै गरिबी घटाउन र जर्जर अर्थव्यवस्थालाई सही ठाउँमा ल्याउन सङ्घर्ष गरिरहेका छन् ।
साओ पाउलोमा शेयर बजार लगभग ०.८५ माथि गयो भने देशको मुद्रा डलरको तुलनामा १.३५ बलियो भयो । तेल कम्पनी पेट्रोब्रासजस्ता राज्य–नियन्त्रित कम्पनीहरूको लागि भारी घाटा, शिक्षा, आवास र निर्माणजस्ता सामाजिक असमानता कम गर्न लुलाको नीतिहरूबाट लाभान्वित हुने क्षेत्रहरूको लागि उच्च शेयर मूल्यहरूले क्षतिपूर्ति गरेको थियो । “अर्थतन्त्रको चक्र फेरि घुम्नेछ” लुलाले आइतबार आफ्नो विजयी भाषणमा भने । उनले न्यूनतम पारिश्रमिक बढाएर र उपभोग बढाउन केही ऋण माफी गरेर देशको आर्थिक सुधारको केन्द्रमा गरिब परिवारलाई राख्ने वाचा गरे ।
कोरोनाकालमा जनताको जीवनमाथि निर्दयी भएर प्रस्तुत भएका अति दक्षिणपन्थी बोल्सेनारो सरकारबाट आजित भएका ब्राजिलका जनताका आशा र अपेक्षाहरू उच्च छन् । लुलाको विजय जुलुसमा सहभागी एक जना ब्राजिलवासीको शब्द “अब लुला फर्किए, सबै राम्रो हुनेछन् । उनले बजार भाउ घटाउने छन् र खाँचोमा परेकाहरूलाई मद्दत गर्नेछन् । लुला अन्तिम कार्यालयमा मेरो परिवारले हरेक दिन राम्रो मासु खान्थे । लुलाले पहिले गरेजस्तै फेरि ब्राजिलका जनताको अवस्था राम्रो पार्नेछन् ।”
(विभिन्न समाचार एजेन्सीको सहयोगमा)