रुस–अफ्रिका शिखर सम्मेलनले ल्याउने उपलब्धि

रसिया–अफ्रिका शिखर सम्मेलन शुक्रबार सम्पन्न भयो र सहभागी राष्ट्रप्रमुखहरूले अन्तिम घोषणा स्वीकार गरे । हस्ताक्षर गरिएका सम्झौताहरू स्लाभिक राष्ट्र र अफ्रिकी राष्ट्रहरूबिचको कूटनीतिक सम्बन्धको दूरगामी पुनरुत्थान हो, यसमा कुनै शङ्का छैन । शिखर सम्मेलनको क्रममा बर्लिन पर्खाल ढलेपछिदेखि कूटनीतिक सम्बन्धको त्यस्तो स्तरवृद्धि भएको मान्न सकिन्छ ।
ऐतिहासिक कूटनीतिक सम्बन्धको यो अद्यावधिक फिर्तीमा व्यापार सम्बन्ध विस्तार र गहिरो बनाउने, मुख्यतया प्राकृतिक संसाधन क्षेत्रमा केन्द्रित र तेस्रो भू–रणनीतिक गठबन्धनको निर्माणमा महत्वपूर्ण प्रगति वा पुटिनले ‘ग्लोबल साउथ’ भनेका छन् ।
संयुक्तरूपमा अवलम्बन गरिएको कार्ययोजना तीन वर्षको हुनेछ । रुससँगको अफ्रिकी देशहरूको २०,००० मिलियन युरो ऋण रद्द गर्ने सबै शीर्षकमा रुसी सरकारले प्राप्त नतिजाप्रति सन्तुष्टि व्यक्त गरेको छ ।
रुसले आफ्नो औपनिवेशिक विरोधी प्रवचनलाई दृढतापूर्वक नवीकरण गरेको छ, जसले अफ्रिकाप्रतिको आफ्नो विदेश सम्बन्ध नीतिमा अर्को तत्व थपेको छ । एकीकृत ग्लोबल साउथको निर्माणमा अफ्रिकालाई महत्वपूर्ण र अपरिहार्य भूमिका प्रदान गर्ने आधारभूत धारणामा, जसले एकै समयमा पश्चिमी बर्चस्वलाई बेवास्ता गर्दछ र पार गर्दछ । अहिले नवउदारवादपछिको अन्तर्राष्ट्रिय प्रणालीको निर्माण अगाडि बढाइएको छ ।
रुसले आफू पृथक नभएको देखाउनमात्र खोजेको होइन तर, यो आफ्नो बजारको संरक्षण र विस्तार गर्ने स्थितिमा छ, जुन विश्वव्यापी संस्थाहरूले यसको सहभागिताबिना गर्न सक्दैनन् । रुसले अफ्रिकामा विगतको औपनिवेशिक विगतको अनुपस्थितिले सधैँ सञ्चारको एक साझा बिन्दु कायम राख्ने र कुनै भ्रम नभएको प्रस्ट गरेको छ ।
शिखर सम्मेलनमा अफ्रिकी देशहरूको सहभागिताले तटस्थ स्थिति, सहमति र शान्ति र विकासको प्रवद्र्धनमा महादेशको चासोलाई पुनः पुष्टि ग¥यो ।
शिखर सम्मेलनपछि अफ्रिका यसको तटस्थतामा अडिग रहन्छ, ५२ प्रतिशत अफ्रिकी देशहरूले पश्चिममा ऋणको निन्दा गर्न संयुक्त राष्ट्र सङ्घको पाँचवटा मतदान प्रक्रियामा भाग लिएका थिए ।
यस अर्थमा, उनीहरू रुसलाई नयाँ दक्षिण गोलाद्र्धको प्रमुख प्रतिनिधिको रूपमा आफ्नो प्रस्तावमा रुचि राख्ने अवसर दिन चाहन्छन्, जुन अवसर चीनलाई दिइएको थियो र जुन विगतमा अन्य देश र पश्चिमी शक्तिहरूलाई दिइएको थियो । जबकि आज रुसले अफ्रिकाको विदेशी लगानीमा १ प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा राख्दैन ।
यसरी तिनीहरूले रूसले अफ्रिकाको विकासको लागि आफ्नो सहयोगलाई उल्लेखनीयरूपमा वृद्धि गर्ने अपेक्षा गर्छन् र ठूला पूर्वाधार लगानीहरूको वित्तपोषण र प्रवद्र्धन प्रस्ताव गर्ने स्लाभिक देशको सीमित क्षमताको बाबजुद, यसले विशेष क्षेत्रहरूमा आणविक ऊर्जा र निकासी उद्योगहरू महत्व दिँदै ठूला राज्य–स्वामित्व भएका कम्पनीहरूसँग सहकार्य गरेर आर्थिक सहयोग प्रवद्र्धन गरेर क्षमता प्रदर्शन गरेको छ ।
अफ्रिकी देशहरूले पनि यस शिखर सम्मेलनमा भाग लिएर पुष्टि गरेका छन् कि उनीहरूले कुन अन्तर्राष्ट्रिय पात्रहरूसँग अन्तरक्रिया गर्ने अधिकार छ भनेर पश्चिमले परिभाषित गरेको कुरा स्वीकार गर्दैनन् ।
शिखर सम्मेलनमा परिभाषित अर्को बिन्दु अफ्रिकी महादेशका देशहरूमा अन्न आपूर्तिको लागि रूसको जिम्मेवारी हो । पुटिनले आफ्नो देशले अफ्रिकालाई अनाज, खाद्यान्न र मलहरू निःशुल्क आपूर्ति गर्न सक्षम रहेकोमा आश्वस्त पार्नुभयो ।
“म ग्यारेन्टी दिन चाहन्छु कि हाम्रो देशले व्यावसायिकरूपमा र निःशुल्करूपमा युक्रेनी अनाज प्रतिस्थापन गर्न सक्षम छ, विशेषगरी हामीले यस वर्ष अर्को रेकर्ड कृषि उत्पादनको अपेक्षा गरेका छौँ”, उहाँले शिखर सम्मेलनमा सम्बोधन गर्दै भन्नुभयो ।
यस सम्बन्धमा पुटिनले हालसम्म भएको अन्न सम्झौताको आलोचना गर्नुभयो । उहाँले अगाडि भन्नुभयो, “युक्रेनबाट अनाज निर्यात र पुनः बिक्री गर्ने ठूला अमेरिकी र युरोपेली कम्पनीहरूको अकुत नाफाको लागि निर्लज्जरूपमा प्रयोग भइरहेको छ ।”
कृषि र खाद्य प्रणाली ‘खाद्य शक्ति’ को रूपमा बढ्दो महत्वपूर्ण हुने देखिएको छ । अन्य राष्ट्र वा क्षेत्रहरूको खाद्य सम्प्रभुतालाई प्रभाव पार्ने यो क्षमता विश्व भूराजनीतिमा कुनै देश वा शक्तिको प्रभावको शक्तिको नयाँ मापन बन्न सक्छ । यदि यो मामला सत्य हो भने रूसले अफ्रिकालाई यस सम्बन्धमा गर्ने निर्णयहरूबाट बचाउने निर्णय गरेको छ ।
अफ्रिकाले रुस र चीनको नेतृत्वमा वैकल्पिक विश्व व्यवस्थाको निर्माणमा कसरी भाग लिने भन्नेबारे स्पष्ट र सटीक घोषणा नगरी स्लाभिक राष्ट्रसँगको सहकार्यलाई त्याग्ने छैन भनेर स्पष्ट गरेको छ ।
अफ्रिकाले रुसलाई युक्रेनसँगको युद्धमा शान्तिको सम्भावना प्रस्ताव गर्न शिखर सम्मेलनमा भाग लिएको छ । दक्षिण अफ्रिकाका राष्ट्रपति सिरिल रामाफोसाले आफ्ना अफ्रिकी समकक्षीहरूले पुटिनसँग उहाँको शान्ति प्रस्तावमा वार्ता जारी राख्ने अपेक्षा गर्नुभएको छ ।
युगान्डाका राष्ट्रपति योवेरी मुसेभेनीले सामान्य शब्दहरूमा घोषणा गर्नुभयो कि वैचारिक मुद्दाहरूद्वारा सञ्चालित कुनै पनि द्वन्द्वले समय र अवसरहरूको बर्बादी मात्र निम्त्याउँछ “मानवजातिको इतिहास चलिरहनेछ, चाहे तिनीहरूले मन परावस् वा नपरावस् ।”
रुस–अफ्रिका शिखर सम्मेलनले दुई साझेदारबिचको सम्बन्धलाई बलियो बनाएको छ । यो सम्बन्ध पहिले नै थियो, तर यो बैठकमा जोड दिइएको थियो । रसियाले आफूलाई विदेशी ऋण र संरा अमेरिका र पश्चिमको आधिपत्यबाट मुक्त सार्वभौम भविष्य निर्माण गर्न अफ्रिकाको सहयोगीको रूपमा प्रस्ताव गर्दछ । विकास सहायतामा सहयोगी पनि र नैतिक कारणहरूद्वारा सञ्चालित सहयोगी जसले आर्थिक लाभ र लगानीका मुद्दाहरूलाई सम्बोधन गर्न प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ ।
“सामान्यतया, हामी शिखर सम्मेलनमा हाम्रो संयुक्त कामको नतिजाको धेरै प्रशंसा गर्छौँ, म पक्का छु कि प्राप्त परिणामहरूले हाम्रो जनताको समृद्धि र कल्याणको हितमा रुसी–अफ्रिकी साझेदारीलाई अझ गहिरो बनाउनको लागि राम्रो आधार बनाउनेछ ।” दर्शकलाई सम्बोधन गर्दै रुसी राष्ट्रपति पुटिनले भन्नुभयो ।
एजेन्डा बाहिर नाइजरमा भएको सैनिक विद्रोह पनि थियो । रुसी राष्ट्रपति पुटिनले द्वन्द्वका पक्षहरूलाई बल प्रयोग नगर्न र वार्ताबाट समस्या समाधान गर्न आह्वान गर्नुभयो ।