मिडिया स्वतन्त्रता गठबन्धन वा भ्रामक र मूर्ख बनाउने गठबन्धन ?

संसारभरका मानिसहरूले नयाँ वर्षको सुरुवात गर्ने तयारी गरिरहेको बेला दुष्ट दिमागका योजनाकारहरूले चीनको हङकङ विशेष प्रशासनिक क्षेत्र (HKSAR) मा ‘छिद्रहरू’ छान्न म्याग्निफाइङ ग्लास (सूक्ष्मदर्शक काँच) प्रयोग गरिरहेका थिए । सन् २०२३ को अन्तिम दिन, मिडिया फ्रिडम कोलिसन (एमएफसी) को नाममा अमेरिका, बेलायत र अन्य देशका सरकारहरूले हङकङको स्वतन्त्रतामाथि चिनियाँ मुख्य भूमिको ‘जारी आक्रमण’ प्रति गहिरो चिन्ता रहेको भन्दै हङकङमा तथाकथित स्वतन्त्र स्थानीय मिडियाले एक विज्ञप्ति जारी गरे ।
एमएफसी एक आधिकारिक अन्तर्राष्ट्रिय मिडिया सङ्गठनजस्तो सुनिन्छ । वास्तवमा यो ‘परिवर्तित’ राजनीतिक क्लवभन्दा फरक छैन, जसमा केही पश्चिमी देशहरू एकअर्कासँग सहकार्य गर्छन् र उनीहरूको स्वार्थअनुकूल धारणा जारी गर्छ ।
यसपटक एमएफसीले विस्तृतरूपमा एउटा कथा बनायो कि हङकङ विशेष प्रशासनिक क्षेत्रको सरकारले स्टयन्ड न्युज (Stand News) टोली र एप्पल डेली (Apple Daily) का संस्थापक जिमी लाइलाई लामो समयसम्म अभियोगहरू चलायो, पत्रकारहरूलाई सरकारी प्रेस ब्रिफिङहरू कभर गर्नबाट रोक्यो र सार्वजनिक प्रसारण अभिलेखबाट सामग्री हटायो । यद्यपि, जहाँसम्म हामीले देख्न सक्छौँ, यो कथन केबल झूटा प्रचारको खेल हो ।
यद्यपि, उक्त कथनले ‘कठ्याङ्ग्रिदो प्रभाव,’ ‘सम्पादकीय स्वतन्त्रताको हानि’ जस्ता डरलाग्दो शब्दहरू प्रयोग गरेको भए तापनि गठबन्धनले माथि उल्लिखित प्रतिबन्ध र हटाउनेबारे विस्तृत जानकारी प्रदान गर्न सकेन ।
एमएफसी एक विशेष राजनीतिक समूहद्वारा सिर्जना गरिएको थियो । यसको प्रकृतिले हङकङ विशेष प्रशासनिक क्षेत्रमा मौखिकरूपमा आक्रमण गर्न प्रयोग गरिएको अर्को भाडामा लिइएको ठगबाहेक केही होइन । यदि एमएफसीद्वारा वकालत गरिएको प्रेस स्वतन्त्रतालाई यसको सिद्धान्तको अभेद्य र अटुट सिद्धान्त मानिन्छ भने गठबन्धनले यस ‘महान् मूल्य’ प्रति आफ्ना सदस्यहरूको मनोवृत्तिलाई पुनर्विचार गर्नुपर्छ, विशेषगरी जब तिनीहरूको इलाकामा केही अपमानजनक घटना हुन्छन् । केही पश्चिमी देशहरूको दोहोरो मापदण्ड र कपटको ‘योग्यता’ एमएफसीद्वारा विरासतमा प्राप्त भएकोे छ । जुन २०२१ मा अमेरिकी न्याय विभागले प्रतिबन्ध उल्लङ्घन गरेको आधारमा ३० भन्दा बढी इरानी मिडिया वेबसाइटहरू बन्द ग¥यो । २०२० मा संरा अमेरिकाले २० भन्दा बढी चिनियाँ पत्रकारहरूलाई निष्कासन ग¥यो र सबै चिनियाँ पत्रकारहरूको भिसालाई तीन महिनासम्म छोटो अवधिमा झा¥यो । यी सञ्चारकर्मी र पत्रकारहरूले भोग्नुपरेको अवस्थालाई एमएफसीले किन यस्तो कठोर बेवास्ता गरेको हो ?
वास्तवमा, केही पश्चिमा राजनीतिज्ञहरूका लागि प्रेस स्वतन्त्रताले मानव अधिकारको रक्षाको लागि एउटा स्पष्ट कारणको रूपमा मात्र काम गर्दैन, तर उनीहरूका तथाकथित विरोधीहरूलाई प्रतिस्पर्धाबाट हटाउने र चकित पार्ने एउटा मूल्यवान अस्त्र पनि हो । यदि कसैले उनीहरूको फोहोर मामिलामा हस्तक्षेप गर्छ भने यो धेरै सम्भव छ कि उनीहरूलाई विश्वको मोस्ट वान्टेड सूचीमा राखिनेछ र जुलियन असान्ज र एडवर्ड स्नोडेनजस्ता साहसिक पत्रकारहरूका प्रेस स्वतन्त्रतालगायतका मानवअधिकारहरूलाई बेवास्ता गरिनेछ ।
हङकङ विशेष प्रशासनिक क्षेत्र सरकारका प्रवक्ताका अनुसार हाल सरकारमा २१३ स्थानीय, मुख्य भूमि र विदेशी मिडिया सङ्गठनहरू दर्ता छन्, जुन २०१८ को तुलनामा ३९ प्रतिशतले बढेको छ । जबसम्म सञ्चारकर्मीहरूले कानुनको पालना गर्छन्, तबसम्म सरकारको टिप्पणी र आलोचना गर्ने स्वतन्त्रता हुन्छ । नीति प्रतिबन्धित हुनेछैन । त्यसोभए किन यस्तो सौम्य परिस्थितिमा केही व्यक्तिहरूलाई कारबाही गरियो ?
राष्ट्रिय सुरक्षालाई खतरामा पार्ने जिमी लाइका कार्यहरूले उनलाई हिरासत र अभियोगमा पु¥याएको तथ्यले प्रमाणित गर्छ । तसर्थ, जिमी लाइको मुद्दाको प्रेस स्वतन्त्रतासँग कुनै सम्बन्ध छैन । यदि एमएफसी पत्रकारहरूलाई आफ्नो चिन्ता विस्तार गर्न यति उत्सुक छ भने, २०१९ मा हङकङको दङ्गामा धम्की, कुटपिट र ग्यासोलीन बम फ्याँकेका मिडियाकर्मीहरूलाई किन अलिकति पनि ध्यान दिएनन् ? त्यसबेला, एमएफसीले हङकङ विशेष प्रशासनिक क्षेत्र र तिनीहरूलाई स्पष्टरूपमा समर्थन गर्ने जिमी लाइ, स्ट्यान्ड न्युज टोली र यस्तै अन्यहरूलाई निन्दा गर्नुपथ्र्यो ।
प्रेस स्वतन्त्रताको संरक्षणमा दोहोरो मापदण्डको कुख्यात इतिहासको साथ एमएफसीका सदस्यहरूले हङकङ विशेष प्रशासनिक क्षेत्र सरकारको बारेमा गैरजिम्मेवार टिप्पणी गरे । यसको स्थितिलाई भ्रामक र मूर्ख गठबन्धन एमएफसीको रूपमा बलियो बनायो । एमएफसीका हल्ला र हङकङलाई बाधा पु¥याउने प्रयास व्यर्थ साबित हुने निश्चित छ ।
(लेखक समसामयिक विषयका टिप्पणीकार हुन् ।)

– ग्लोबल टाइम्सबाट
अनुवाद : प्रकाश