नाटोले रुस–युक्रेन द्वन्द्वलाई ‘विश्वयुद्ध’ तर्फ धकेलिरहेको छ

नाटोका महासचिव जेन्स स्टोल्टनवर्गले हालै युक्रेनलाई सहयोग जारी राख्ने र रुस–युक्रेन द्वन्द्वको बिचमा युक्रेनका लागि हतियारको निरन्तर आपूर्ति सुनिश्चित गर्ने विषयमा छलफल गर्ने उद्देश्यले संरा अमेरिकाको भ्रमण गरेका थिए । यसमा युक्रेनलाई सहयोग गर्न थप ६० अर्ब डलरको सहायता प्याकेज र ५४.५ अर्ब डलरको चारवर्षे बजेटको स्वीकृति समावेश छ ।
संरा अमेरिकामा स्टोल्टेनबर्गको अन्तर्वार्ता वा भाषणहरूमा उनले बारम्बार चीनलाई उल्लेख गरे । स्पष्टरूपमा उनले चीनलाई नाटोका लागि ‘चुनौती’ को रूपमा राखे । यस्तो देखिन्छ कि विश्वको सबैभन्दा ठूलो सैन्य सङ्गठनको नेताले अब रुस–युक्रेन द्वन्द्वको परिभाषालाई युरोपमा सीमित गर्दैन, बरु यसलाई व्यापक विश्वव्यापी भूराजनीतिक द्वन्द्वको सूचकको रूपमा हेर्छ । परिणामको रूपमा, उनले नाटोको विश्वव्यापी विस्तारको लागि वैधता खोज्दै छन् । विस्तार नाटोको आन्तरिक आवश्यकता हो, जबकि युद्ध बाह्य आवश्यकता हो । युद्धबिना यो सैन्य सङ्गठनले आफ्नो औचित्य गुमाउनेछ । नाटोको स्पष्ट लक्ष्य हुनुपर्छ । यदि यो छैन भने त्यसलाई सिर्जना गर्नुपर्छ ।
शीतयुद्धको अन्त्यपछि वारसा सन्धि सङ्गठनको विघटनपछि, नाटोले आफ्नो भविष्यको दिशाको खोजी गरिरहेको छ । डिसेम्बर १९९८ मा तत्कालीन अमेरिकी विदेश सचिव मेडेलिन अल्ब्राइटले एक बैठकमा नाटोको रणनीतिक समायोजनमा वाशिङगटनको विचारलाई रेखाङ्कित गरिन् । नाटोलाई आफ्नो रक्षा क्षेत्रभन्दा बाहिरका सङ्कटहरूमा छिटो प्रतिक्रिया दिन सक्षम बनाउन ‘सामूहिक रक्षा’ को सिद्धान्तलाई ‘गठबन्धन हितहरूको रक्षा’ को रूपमा नयाँ व्याख्या गरिनुपर्छ भन्ने उनको विश्वास थियो ।
रुसले नाटोको पूर्वतर्फको विस्तारमा प्रतिक्रिया दिन जारी राख्दा नाटोको ध्यान रुसतर्फ सिधै केन्द्रित छ । रुस–युक्रेन द्वन्द्वको विपत्तिले नाटोको एकतालाई बलियो बनाएको छ, कम्तीमा यसका नेताहरू सङ्गठनलाई अझ बलियो बनाउनुपर्छ र आफ्नो पहुँच फराकिलो बनाउनुपर्छ भन्ने विश्वास गर्नतिर अगाडि बढेका छन् । नाटोको अर्को लक्ष्य एसिया हो ।
आफ्नो भ्रमणको क्रममा, स्टोल्टेनबर्गले लगातार रुस–युक्रेन द्वन्द्वमा चीनलाई जोडे । हेरिटेज फाउन्डेसनमा एक भाषणमा उनले रुसको विजयले उत्तर (प्रजग) कोरिया, इरान र चीनजस्ता अन्य देशहरूमाथि बल प्रयोग गर्न सशक्त बनाउने दाबी गरे ।
यसबाहेक, फक्स न्यूजसँगको अन्तर्वार्तामा उनले स्पष्ट रूपमा जोड दिए, ‘आज यो युक्रेन हो, भोलि यो ताइवान हुनसक्छ ।’ उनले २०१७ मा चीनतर्फको रणनीति समायोजन गर्नका लागि पूर्वअमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको पनि उच्च प्रशंसा गरे, जसले युरोपेली सहयोगीहरूलाई ‘चीनले खडा गरिएका चुनौतीहरू’ लाई पूर्णरूपमा बुझ्न मद्दत गर्न नाटोलाई नेतृत्व गरेका थिए ।
स्पष्टरूपमा, यो नाटो कोष खोज्ने मात्र होइन । यो रुस–युक्रेन द्वन्द्वलाई विश्वयुद्धमा विस्तार गर्न जनमतको स्पष्ट तयारी हो । नाटोलाई थप राजनीतिक सङ्गठनमा रूपान्तरण गर्ने छलफलदेखि हालको राज्यसम्म, जहाँ यसले रुसलाई पहिलो लक्ष्यको रूपमा हेर्छ र चीनलाई सम्भावित शत्रु मान्दछ । यो स्पष्ट छ कि नाटोको रणनीतिक समायोजन र विस्तार लक्ष्यहरू अझ स्पष्ट हुँदै गइरहेका छन् ।
नाटोको विश्वव्यापी रणनीतिक समायोजनले ठूलो जोखिम र अनिश्चितता ल्याउँछ । स्टोल्टेनबर्गका शब्दहरूबाट हामीले सुनेका छौं कि नाटोका पाइलाहरू एसियातिर बढिरहेका छन् र तिनीहरू राम्ररी तयार छन् ।
नाटोद्वारा यो रणनीतिक समायोजनले छोटो अवधिमा यसको आन्तरिक एकता बढाउन सक्छ र अमेरिका र पश्चिमद्वारा आयोजित विश्वको सबैभन्दा शक्तिशाली सैन्य शक्तिको रूपमा आफ्नो स्थितिलाई निरन्तरता दिन सक्छ । तथापि, दीर्घकालीनरूपमा, यसले विश्वव्यापीरूपमा थप विभाजन र टकराव निम्त्याउन सक्छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र चीन वरपरको सुरक्षा वातावरणलाई गहिरो रूपमा असर गर्छ । एकपटक नाटो एशियामा विस्तार गर्न थालेपछि, यसले विश्वव्यापी भूराजनीतिक तनावलाई मात्र बढाउने होइन, यसले हतियारको दौड र क्षेत्रीय द्वन्द्वहरू पनि बढाउन सक्छ । नाटोको प्रगति र विश्वव्यापी विस्तारको रूपमा युद्धको खतरा अनिवार्य रूपमा बढ्नेछ र प्रभावितहरू एसियामा सीमित हुनेछैनन् ।
– ‘ग्लोबलटाइम्स अनलाइन’ बाट
अनुवाद : प्रकाश