वासिङ्टनले नयाँदिल्लीको लागि विषाक्त पेय बनाएको छ

ग्लोबल टाइम्सको सम्पादकीय

स्थानीय समयअनुसार मार्च २० मा, अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले अमेरिकी सरकारले तथाकथित ‘अरुणाचल प्रदेश’ (चीनको जाङ्नान क्षेत्र) लाई भारतीय क्षेत्रको रूपमा मान्यता दिएको दाबी ग¥यो र भन्यो – अतिक्रमण, सैन्य वा नागरिक, वास्तविक नियन्त्रण रेखा पार आक्रमण वा आक्रमणद्वारा क्षेत्रीय दाबीलाई अगाडि बढाउने कुनै पनि एकपक्षीय प्रयासको संरा अमेरिका कडा विरोध गर्दछ ।
यो कथन अत्यन्त भयावह र द्वेषपूर्ण छ, चीन–भारत सीमा विवादमा खुलेर हस्तक्षेप गर्ने, जुन संरा अमेरिकाको लागि पूर्णरूपमा अप्रासङ्गिक छ र भारतको दावीलाई स्पष्टरूपमा समर्थन गर्दछ । सतहमा हेर्दा यसले भारतलाई सहयोग गरिरहेको देखिन्छ तर यथार्थमा यसले भारतलाई लोभ्याउने विष दिएको छ ।
भारतले लिने ? हामी आशा गर्छौं कि भारत शान्त र संयमित रहनेछ । सम्भवतः चुनाव नजिकिँदै गर्दा भारतले भर्खरै चीन–भारत सीमा विवादलाई बारम्बार दुरूपयोग गर्न थालेको छ । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी मार्च ९ मा तथाकथित ‘अरुणाचल प्रदेश’ मा सेला टनेलजस्ता परियोजनाहरूको उद्घाटन समारोहमा सहभागी भए । भारतीय सेनाले सीमा क्षेत्रमा आफ्नो फौज तैनाथ गरेको छ र भारतीय विदेश मन्त्रालयले चीन–भारत सीमा विवादलाई लिएर बारम्बार आलोचना गर्दै आएका छन् । यो ध्यान दिन लायक छ कि भारतीय विदेशमन्त्री सुब्रह्मण्यम जयशङ्करले मार्च २० मा फेरि एकपटक भारतका प्रथम प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरूको चीनप्रतिको विदेश नीति अडानको आलोचना गरे, ‘चिन्डिया’ को अवधारणामा प्रश्न उठाए, जसले स्पष्टरूपमा केही सङ्केत गर्दछ ।
राजनीतिक उपयोगितावादको परिप्रेक्ष्यमा भारतको सत्तारुढ भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) चीन–भारत सीमा विवादमा कठोर अडान लिएर मत तान्न चाहन्छ । केही विश्लेषणले यो पनि सुझाव दिन्छ कि “भाजपाले आफ्नो निर्माण गर्न नेहरूका केही मिथकहरूलाई भत्काउन आवश्यक छ ।” यद्यपि, तिनीहरूको साँचो इरादाहरू वास्ता नगरी, यी कार्यहरूले वस्तुनिष्ठरूपमा चीन–भारत सम्बन्धलाई बलिको भेडाको रूपमा व्यवहार गर्दछ, जसले चीन–भारत सीमा समस्यालाई जटिल बनाउँछ ।
जसरी नयाँ दिल्ली चीन–भारत सीमा विवादमा अलिकति ‘नशा’ मा रहेको छ, वासिङ्टनले अवसरवादीरूपमा विषाक्त पेय ल्याएको छ । वासिङ्टनमा यो विष उत्पादनको लागत अत्यन्तै कम छ वा वस्तुतः लागतहीन छ, यसपटक अमेरिकी विदेश विभागबाट आएका केही कथनहरूबाहेक अरू केही छैन, तर यो अत्यधिक विषाक्त छ । यसले नयाँ दिल्लीको जिद्दीलाई अझ बढावा दिनेछ र सीमा वार्ता त्याग्ने दुस्साहसिक कार्यलाई पनि प्रोत्साहन दिनेछ । सन् १९६२ को चीन–भारत सीमा युद्धले यस सम्बन्धमा गहिरो पाठ सिकाएको थियो ।
सबैलाई थाहा छ, चीन सरकारले भारतद्वारा अवैधरूपमा स्थापित तथाकथित ‘अरुणाचल प्रदेश’ लाई मान्यता र कडा विरोध गरेको छैन, जुन चीन–भारत सीमाको पूर्वी भागमा विवादको मूल पनि हो । चीन–भारत सीमा विवादको समाधान नहुँदा भारतले सीमा क्षेत्रमा तनाव बढाउन बारम्बार एकतर्फी कारबाही गर्दै आएको छ । हामी भारतका केही मानिसहरूलाई यो स्मरण गराउन चाहन्छौँ कि सीमा र सुरक्षा मुद्दालाई भोट र लोकप्रियता हासिल गर्न ‘जादुई हतियार’ को रूपमा प्रयोग गर्नु भनेको चक्कुको किनारमा नाच्नुजस्तै हो, जसले सम्पूर्ण क्षेत्रको शान्ति, स्थिरता र विकासमा गम्भीर परिणामहरू निम्त्याउन सक्छ र आफ्नै देशलाई अतुलनीय क्षति पु¥याउन सक्छ ।
हाल, चीन–भारत सीमाको समग्र स्थिति स्थिर छ, र दुवै पक्षले सीमाको अवस्थाको बारेमा एकअर्काको चासोलाई सम्बोधन गर्न कूटनीतिक र सैन्य माध्यमबाट प्रभावकारी सञ्चार कायम गरिरहेका छन् । चीन र भारतबिच कोप्र्स कमान्डर स्तरमा कूल २१ चरणको वार्ता भइसकेको छ, जसमा केही प्रगति भएको छ । यो नाजुक घडीमा चीन र भारत दुवैले सीमाको अवस्था बिग्रिएको वा द्वन्द्व भएको हेर्न चाहँदैनन् ।
सीमा क्षेत्रमा शान्ति र स्थायित्व दुवै चीन र भारतका जनताको साझा आकाङ्क्षा हो र यो दुवै देशको आधारभूत हितसँग मेल खान्छ । यसका लागि सीमा क्षेत्रमा शान्ति र स्थायित्व कायम गर्न दुवै पक्षले मिलेर काम गर्नुपर्छ । यदि भारतले बाहिरीहरूको उक्साहट र हेरफेरमा केही माध्यमबाट केही फाइदा उठाउन सकिन्छ भनी सोच्यो भने सबैभन्दा बढी नोक्सान भारतलाई हुनेछ ।
चीन भारतप्रति सद्भावनाले भरिपूर्ण छ र सार्न नसकिने छिमेकीसँग मेलमिलापमा बस्न चाहन्छ । चीन र भारतबिचको सीमा समस्या समाधान हुन सकेको छैन, तर दुई देशबिचको केही दशकयताको आदानप्रदानका तथ्यले दुवै पक्ष शान्त र संयमित रहेसम्म सीमा समस्याले चीनबिचको आपसी सहयोगमा बाधा पर्ने छैन भन्ने प्रमाणित गरेको छ । सीमा विवादले चीन र भारतबिचको पारस्परिक सहयोगका साथै अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा ‘ग्लोबल साउथ’ का दुई प्रतिनिधिबिचको रणनीतिक सहयोग र सञ्चारमा बाधा पु¥याउने छैन । अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थिति जटिल र सधैँ परिवर्तनशील छ र चीन र भारतको साझा हितहरू तिनीहरूको भिन्नताभन्दा धेरै छन् ।
चीनले चीन–भारत सम्बन्धको सुधार र विकास दुवै देश र तिनीहरूका जनताको साझा हितमा रहेको र विश्व तथा क्षेत्रीय शान्ति, स्थायित्व र विकासमा योगदान पु¥याउने कुरामा चीनले बारम्बार जोड दिएको छ । दुवै पक्षले द्विपक्षीय सम्बन्धको समग्र अवस्थालाई ध्यानमा राखेर सीमा समस्यालाई उचितरूपमा सम्बोधन गर्न र सीमा क्षेत्रमा शान्ति र शान्तिलाई संयुक्तरूपमा कायम राख्नुपर्छ । यस्तो बेला जब संरा अमेरिकाले यो विषाक्त पेय प्रस्ताव गरिरहेको छ, नयाँ दिल्लीले चीनको वचनबद्धतामाथि ध्यान दिनुपर्छ ।