देशको सार्वभौमसत्ताको सम्मान गर्नु चीनको नयाँ सुरक्षा अवधारणाको प्रतिबिम्ब

संयुक्त राष्ट्र सङ्घको परिभाषाअनुसार, राष्ट्रिय सार्वभौमसत्ता “अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई नियन्त्रित गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको मुख्य सिद्धान्त हो, जसले राज्यहरूको स्वतन्त्रता र आफ्नो घरेलु क्षेत्राधिकारलाई शासन गर्ने अधिकारलाई पुष्टि गर्दछ ।” राष्ट्रिय सार्वभौमसत्ता त्यस्तो चीज हो जुन सबै देशहरूले आ–आफ्नो सार्वभौमिकताको सम्मान खोज्छन्, तर दुर्भाग्यवश, वास्तविक संसारमा यो प्राप्त गर्न वा कायम राख्न धेरै कठिन छ ।
आइतबार चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीले कार्यवाहक इरानी विदेशमन्त्री अली बगेरी कानीसँग टेलिफोन वार्ता गर्दा उनले कानुनबमोजिम इरानको सार्वभौमसत्ता सुरक्षा र राष्ट्रिय मर्यादाको रक्षा गर्न चीनको समर्थन रहेको विचार व्यक्त गर्नुभयो । वाङले इरानको राजधानी तेहरानमा हमासका शीर्ष नेता इस्माइल हानियाहको हत्याको चीनले कडा विरोध र कडा निन्दा गरेको र यसले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई नियन्त्रित गर्ने आधारभूत मान्यताहरूको गम्भीर उल्लङ्घन भएको, गाजा युद्धविराम वार्ता प्रक्रिया र क्षेत्रीय शान्ति र स्थिरता धक्का पुगेको र इरानको सार्वभौमसत्ता सुरक्षा र मर्यादालाई प्रत्यक्षरूपमा खलल पु¥याउने विश्वास व्यक्त गरेको बताउनुभयो ।
वाङको भनाइले सबै देशको सार्वभौमसत्ता, स्वतन्त्रता र क्षेत्रीय अखण्डताको सम्मान गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय मामिलामा चीनको निरन्तर अडान र सिद्धान्तलाई झल्काउँछ । जुनसुकै कारण वा उल्लङ्घन गर्ने देशले चाहे पनि सार्वभौमसत्ता सिद्धान्तलाई उल्लङ्घन गर्ने जुनसुकै व्यवहारबाट पनि चीन सावधान रहेको देखाउँछ ।
चीनको अडान केही पश्चिमी देशहरूको भन्दा एकदमै विपरीत छ । मध्यपूर्वमा अराजकता र तनावको वृद्धि केही पश्चिमी देशहरू, विशेषगरी संरा अमेरिकाले प्यालेस्टिन र इरानजस्ता देशहरूको सार्वभौमसत्ताको सम्मान नगर्ने र यी राष्ट्रहरूको सार्वभौमसत्ता उल्लङ्घन गर्न सेनाहरूलाई अनुमति दिएका कारणले गर्दा भएको र बढेको हो । इतिहासभरि, ठुला द्वन्द्व र सङ्कटहरू व्यक्तिगत देशहरूले अरूको सार्वभौमसत्तालाई बेवास्ता गर्ने र उनीहरूको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप गर्ने गरेका छन् । यस अराजकतालाई सुल्झाउने र शान्तिको आधारशिला निर्माण गर्ने पहिलो र प्रमुख कुञ्जी सार्वभौमसत्ताप्रति सम्मान देखाउनु हो ।
वाङले मध्यपूर्वमा तनाव कम गर्न संयुक्त प्रयासका लागि चीनको आह्वानलाई पनि नवीकरण गर्नुभयो । मध्यपूर्वमा शान्ति प्रवद्र्धन गर्न चीनले बढ्दो सक्रिय भूमिका खेलिरहेको छ र यस क्षेत्रका देशहरूले यसलाई मूल्याङ्कन गरिरहेका छन् किनभने चीनले पक्षपात गर्दैन । यसले सबै पक्षहरूलाई इमानदारीपूर्वक समस्या समाधान गर्न मद्दत गर्दछ । यद्यपि, पश्चिमले सधैँ इजरायल–प्यालेस्टिन द्वन्द्व र रुस–युक्रेन मुद्दामा चीनको मध्यस्थता र अडानलाई भूराजनीतिक लेन्सबाट हेर्छ, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको जग सुरक्षित गर्ने यी तड्कारा क्षेत्रीय तनावहरू समाधान गर्न चीनको व्यापक मानसिकता बुझ्न असफल भएको छ ।
“जब पश्चिमले रुस–युक्रेन द्वन्द्वको बारेमा कुरा गर्छ, यो प्रायः रूसलाई बदनाम गर्ने प्रयासमा युक्रेनविरुद्ध रुसको कार्यको आलोचना गर्नमा मात्र केन्द्रित हुन्छ । यद्यपि, यो स्वीकार गर्न असफल हुन्छ कि रूसका कदमहरूका निम्ति नाटोको पूर्वतर्फको विस्तारको प्रतिक्रिया जिम्मेवार रहेको छ । द्वन्द्व समाधान गर्ने प्रयास गर्दा चीनले ऐतिहासिक सन्दर्भ र मुद्दाको योग्यताको आधारमा स्थितिको मूल्याङ्कन गर्ने वकालत गर्छ,” फुदान विश्वविद्यालयको मध्यपूर्वी अध्ययन केन्द्रका उपनिर्देशक झाङ चुचुले ग्लोबल टाइम्सलाई भन्नुभयो ।
“चाहे रुस र युक्रेनबिचको द्वन्द्व होस् वा प्यालेस्टिन र इजरायलबिचको द्वन्द्व होस्, शान्ति र वार्तालाई प्रवद्र्धन गर्ने चीनको सबै अडानको आधार सबै पक्षहरूले सार्वभौमसत्ताको सिद्धान्तलाई सम्मान गर्ने हो,” पूर्वी चीन सामान्य विश्वविद्यालयको रूसी अध्ययन केन्द्रका अनुसन्धानकर्ता कुइ हेङले भन्नुभयो ।
अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा, देशको आचरण उसको राष्ट्रिय हितमा निर्भर गर्दछ, तर अनियन्त्रित राष्ट्रिय व्यवहार प्रायः अन्तर्राष्ट्रिय द्वन्द्वको कारण बन्न सक्छ र अधिक न्यायपूर्ण र व्यावहारिक अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाको विकासमा बाधा पु¥याउँछ । देशहरूले सार्वभौमसत्ताको सिद्धान्तजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार आ–आफ्नो आचरणमा बाधा पु¥याएमा मात्र संयुक्त राष्ट्रसङ्घसँगको विश्व व्यवस्था सुदृढ र शक्ति राजनीतिलाई कमजोर बनाउन सकिन्छ ।
“अन्तर्राष्ट्रियरूपमा एकअर्काको सार्वभौमसत्ता र क्षेत्रीय अखण्डताको सम्मान गर्न देशहरूलाई प्रोत्साहन दिनु चीनको नयाँ सुरक्षा अवधारणा र शान्तिपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय वातावरण निर्माणमा चीनको प्रयास र योगदानको प्रतिबिम्ब हो,” झाङले भन्नुभयो ।