चीन–अफ्रिका सहयोगले राम्रो भविष्यको लागि मार्गप्रशस्त गरेको छ

चिनियाँ राष्ट्रपतिको रूपमा आफ्नो पहिलो अफ्रिका भ्रमणको क्रममा सी चिनफिङले साझा भविष्यको साथ चीन–अफ्रिका समुदाय बन्न सक्ने बलियो जग बसाल्नुभयो । मार्च २५, २०१३ मा तान्जानियाको दार–ए–सलाममा रहेको चिनियाँ सहयोग प्राप्त जुलियस न्येरेरे अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्रमा सीले आफ्नो दृष्टिकोणको रूपरेखा प्रस्तुत गर्नुभयो ।
‘विश्वसनीय साथीहरू र इमानदार साझेदारहरू सदाका लागि’ शीर्षकको आफ्नो भाषणमा सीले अफ्रिकाप्रति चीनको नीतिलाई मार्गदर्शन गर्ने चार सिद्धान्तहरू घोषणा गर्नुभएको थियो – ‘जेन शि किन चेङ’ अर्थात् इमानदारी, वास्तविक परिणाम, मैत्री र असल विश्वास । यी सिद्धान्तले धेरै हदसम्म चीन–अफ्रिका सहयोग फोरम (FOCAC) मा फोरमको एजेन्डा र पहलहरूलाई आकार दिन्छ ।
राष्ट्रपति सीले आफ्नो अफ्रिकी साझेदारहरूप्रति चीनको दृष्टिकोण ‘इमानदारी’ मा निहित रहेको बताउनुभयो । अफ्रिकासँगको सहकार्यमा चीनले ‘वास्तविक परिणाम’ लाई जोड दिन्छ । अफ्रिकासँगको आफ्नो मित्रतालाई बलियो बनाउन चीनले ‘इमानदार सम्बन्ध’ मा ध्यान केन्द्रित गर्दछ । अन्तमा, सहयोगमा उत्पन्न हुन सक्ने समस्याहरूको समाधान गर्न चीनले ‘असल विश्वास’ मा काम गर्ने महत्वलाई जोड दिन्छ ।
चीन–अफ्रिका ऐतिहासिक सम्बन्धको समीक्षा गर्दै राष्ट्राध्यक्ष सीले चीन–अफ्रिका सम्बन्धका मुख्य विशेषताहरू इमानदारी, मित्रता, आपसी सम्मान, समानता, पारस्परिक लाभ र साझा विकास रहेको कुरामा जोड दिनुभयो ।
राष्ट्रपति सीले चार सिद्धान्तको घोषणा गरेदेखि चीन ती सिद्धान्तप्रति प्रतिबद्ध छ । दुई पक्षले एकता र सहयोगको बाटोमा अगाडि बढ्दै विभिन्न क्षेत्र र क्षेत्रमा सहकार्य र एकसाथ उभिएका छन् । तिनीहरू विश्वव्यापी गतिशीलता परिवर्तनको बिचमा न्यायको पक्षमा उभिएका छन् र कोभिड–१९ महामारीको सामनामा एक अर्कालाई सहयोग गरेका छन् । यी कार्यहरूले चीन–अफ्रिका सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पु¥याएको छ र साझेदारीको नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ ।
अफ्रिकासँगको सम्बन्धमा ‘वास्तविक परिणामहरू’ मा चीनको ध्यानले लामो समयदेखि रहेको खाडललाई सम्बोधन गर्छ । शताब्दीयौँदेखि, अफ्रिकाले उपनिवेशवाद, साम्राज्यवाद, निरन्तर शोषण र अनुचित तथा अन्यायपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाको अनुभव गरेको छ । पूर्व औपनिवेशिक शक्तिहरू र पश्चिमी राष्ट्रहरूले सिर्जना गरेको यो प्रणालीले अफ्रिकाको वास्तविक आवश्यकता र विकासलाई सधैँजसो बेवास्ता गरेको थियो र छ ।

चार सिद्धान्तले चीन–अफ्रिका सम्बन्धलाई आधुनिकीकरण र अभूतपूर्व मानव विकासतर्फ डो¥याएको छ । यी सिद्धान्तहरूले अफ्रिकालाई आर्थिक वृद्धिको इन्जिनमा परिणत गरेको छ, लाखौँ अफ्रिकीहरूलाई आशा ल्याएको छ र अझ महत्वपूर्णरूपमा विश्वव्यापी विकासमा महादेशको भूमिकालाई उच्च पारेको छ ।
यी सिद्धान्तहरूको स्थापना भएदेखि, चीन–अमेरिका सहयोग फोरम – फोकाक (FOCAC) शिखर सम्मेलनहरू र मन्त्रीस्तरीय बैठकहरू, बहुपक्षीय वा द्विपक्षीय स्तरहरूमा चीन–अफ्रिका नेताहरूको भेला वा विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा राष्ट्रपति सीले अफ्रिकाको विकासमा आफ्नो समर्पण देखाउँदै अफ्रिका महादेशको आधुनिकीकरण गर्न चिनियाँ ज्ञानलाई योगदान गर्ने प्रमुख कार्यक्रमहरू घोषणा गर्नुभएको छ । यो दृष्टिकोणले शब्दहरूलाई व्यवहारमा परिणत गर्ने चीनको प्रतिबद्धतालाई देखाउँछ ।
उदाहरणका लागि, २०१८ फोकाक (FOCAC) पेइचिङ शिखर सम्मेलनमा, राष्ट्रपति सीले साझा भविष्यको साथ नजिकको चीन–अफ्रिका समुदाय निर्माण गर्ने प्रस्ताव राख्नुभयो, जुन प्रस्तावलाई अफ्रिकी नेताहरूले सर्वसम्मतिले अनुमोदन गरेका थिए ।
साथै, सन् २०२१ मा सेनेगलको डकारमा भएको आठौँ फोकाक FOCAC मन्त्रीस्तरीय सम्मेलनको नेतृत्व गर्दै चीन र अफ्रिकाले संयुक्तरूपमा चीन–अफ्रिका सहयोग भिजन २०३५ तयार पारेका थिए । भिजनको पहिलो तीनवर्षे योजनाअन्तर्गत चीनले अफ्रिकी देशहरूसँग मिलेर विभिन्न आयोजना कार्यान्वयन गर्ने र काम गर्ने वाचा गरेको छ ।

उक्त सम्मेलनको उद्घाटन समारोहमा सम्बोधन गर्दै राष्ट्रपति सीले विभिन्न क्षेत्रका नौवटा परियोजनाको घोषणा गर्नुभएको थियो । जुन परियोजनामा चिकित्सा तथा स्वास्थ्य, गरिबी न्यूनीकरण तथा कृषि विकास, व्यापार प्रवद्र्धन, लगानी प्रवद्र्धन, डिजिटल आविष्कार, हरित विकास, क्षमता अभिवृद्धि, सांस्कृतिक तथा जनताबिचको आदानप्रदान, शान्ति तथा सुरक्षालगायतका विषय थिए । यी फराकिलो कार्यक्रमहरूले लगभग सबै अफ्रिकी देशहरूमा ठोस परिणामहरू प्राप्त गर्दै छन् ।
कृषि क्षेत्र र गरिबी न्यूनीकरणमा हाल अधिकांश अफ्रिकी अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड, राष्ट्रपति सीले चीनले अफ्रिकाका लागि १० वटा गरिबी न्यूनीकरण र कृषि परियोजनाहरू सञ्चालन गर्ने र ५०० कृषि विशेषज्ञहरू अफ्रिका महादेशमा पठाउने घोषणा गर्नुभएको थियो ।
क्षमता अभिवृद्धि र सांस्कृतिक तथा जनताबिचको आदानप्रदान कार्यक्रमका सम्बन्धमा राष्ट्राध्यक्ष सीले चीनले अफ्रिकी देशहरूमा १० वटा विद्यालय निर्माण वा स्तरोन्नति गर्न र १०,००० उच्चस्तरीय अफ्रिकी पेशेवरहरूलाई सेमिनार र कार्यहरूमा निम्तो दिने बताउनुभयो ।
उहाँले चीन र अफ्रिकाबिच व्यावसायिक शिक्षा सहयोगमा केन्द्रित रहेको ‘अफ्रिकाको भविष्य’ परियोजना कार्यान्वयन गर्ने र चीनमा अफ्रिकी विद्यार्थीहरूको लागि ‘ट्रेनमार्फत’ रोजगारी योजना सुरु गर्ने वाचा गर्नुभयो । यसबाहेक सीले चीनले अफ्रिकी देशहरूसँग ‘लुबान कार्यशालाहरू’ स्थापना गर्न निरन्तर काम गर्ने वाचा गर्नुभयो र अफ्रिकामा चिनियाँ कम्पनीहरूलाई कम्तीमा ८ लाख स्थानीय रोजगारी सिर्जना गर्न प्रोत्साहित गर्नुभयो ।
उहाँले चीन र अफ्रिकालाई व्यावहारिक सहयोगलाई गहिरो बनाउन र नयाँ सम्भावनाहरू खोल्न आह्वान गर्नुभयो । यसमा व्यापार र लगानी विस्तार गर्ने, गरिबी न्यूनीकरणमा अनुभव आदानप्रदान गर्ने, सौर्य, वायु र अन्य नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतहरूलाई प्रवद्र्धन गरेर डिजिटल अर्थतन्त्र र हरित विकासमा सहयोग सुदृढ गर्ने र साना तथा मझौला उद्यमहरू (एसएमई) विकास गर्ने समावेश छ ।
सीका शब्दहरू र अफ्रिकाप्रति चीनको प्रतिबद्धताले महादेशको विकास एजेन्डा, विशेषगरी एजेन्डा–२०६३ माथि महत्वपूर्णरूपमा प्रभाव पारेका छन् । यो रणनीतिक रूपरेखा समावेशी सामाजिक र आर्थिक विकास, महाद्वीपीय र क्षेत्रीय एकीकरण, लोकतान्त्रिक शासन तथा शान्ति र सुरक्षाको उद्देश्य हो । यसको प्रमुख लक्ष्य अफ्रिकालाई विश्वव्यापी खेलाडीको रूपमा पुनःस्थापित गर्नु हो ।
खाद्य असुरक्षा धेरै अफ्रिकी देशहरूमा एक पुरानो समस्या हो । ‘चकुला नी उहाई’ खाना जीवन हो भन्ने तान्जानियाली स्वाहिली उखानले खाद्यान्नको महत्वलाई बुझाउँछ । यसलाई स्वीकार गर्दै चीनले उन्नत कृषि प्रविधिहरू, दक्षता र उत्पादकता सुधार गर्न र विद्यालय खाना कार्यक्रमहरूलाई समर्थन गरेर अफ्रिकी कृषिको आधुनिकीकरणमा ठुलो लगानी गरेको छ ।

एउटा परिवर्तनकारी प्रविधि जुनकाओ हो, सन् १९८० को दशकमा चीनको फुजियान कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय (FAFU) बाट लिन सान्सीले विकास गरेको बहुआयामिक घाँस हो । जुनकाओले विश्वका १०० भन्दा बढी देशहरूलाई फाइदा पु¥याएको छ । विगतका वर्षहरूमा लिनको नेतृत्वमा जुनकाओ अनुसन्धान टोलीले अफ्रिकी देशहरूका ८ हजारभन्दा बढी मानिसहरूलाई तालिम दिएको छ, किसानहरूलाई गरिबीविरुद्ध लड्न र चीन–अफ्रिका सहयोग प्रवद्र्धन गर्न मद्दत गरेको छ । जुनकाओ प्रविधिले अहिले ४० भन्दा बढी अफ्रिकी देशहरूमा जरा गाडेको छ ।
अफ्रिकामा खाद्य सुरक्षामा योगदान पु¥याउने साङ्घाई एग्रोबायोलोजिकल जीन सेन्टर (SAGC) द्वारा विकास गरिएको अर्को खेल–परिवर्तनशील विकास हो । एसएजीसीका प्रमुख वैज्ञानिक लुओ लिजुनको नेतृत्वमा रहेको टोलीले विकास गरेको धानको विविधताले महादेशमा भोकमरी मेटाउने नयाँ आशा प्रदान गरेको छ । यो प्रजातिले उच्च, स्थिर उपज कायम राख्दै पानी र मलको संरक्षण गर्दछ ।
स्थानीय किसानहरूले यसको सम्भावनाको लागि बलियो उत्साह देखाउँदै १० भन्दा बढी अफ्रिकी देशहरूमा पहिले नै फैलाइएको छ । यसले युगान्डा, बुरुन्डी र बुर्किनाफासोका सरकारहरूबाट स्वीकृति प्राप्त गरिसकेको छ ।
उत्पादन, व्यापार र वाणिज्यको सन्दर्भमा, चिनियाँ उद्यमहरूले अफ्रिकाको औद्योगिक आधारलाई बलियो बनाउन मद्दत गरेको छ । औद्योगिक पार्क निर्माण, क्षमता अभिवृद्धि, प्रविधि हस्तान्तरण र उत्पादन, डिजिटल अर्थतन्त्र, औषधि, रसद र पूर्वाधारलगायतका विभिन्न क्षेत्रमा प्रतिभा खेतीबाट यो उपलब्धि हासिल भएको हो ।
चीनको वाणिज्य मन्त्रालयका अनुसार चीन लगातार १५ वर्षदेखि अफ्रिकाको सबैभन्दा ठुलो व्यापार साझेदार बनेको छ । सन् २०२३ मा वृद्धि व्यापार, विविध वस्तु र सेवाहरूमा आधारित द्विपक्षीय व्यापार २८२.१ अर्ब अमेरिकी डलरको रेकर्ड पुगेको छ ।
लगानीको सन्दर्भमा चीन–अफ्रिका लगानी सहयोग निरन्तर बढेको छ । सन् २०२३ को अन्त्यसम्ममा अफ्रिकामा चीनको प्रत्यक्ष लगानी ४० अर्ब डलर नाघेको छ, जसले यसलाई अफ्रिकाको विदेशी लगानीको प्रमुख स्रोत बनाएको छ ।
यसैबिच, चीनले विशेष अफ्रिकी देशहरूको छवि परिवर्तन गर्ने र जीवनमा उल्लेखनीय प्रभाव पार्ने विभिन्न हस्ताक्षरित पूर्वाधार परियोजनाहरू अगाडि बढाएको छ ।
यी घटनाक्रमले राष्ट्रपति सीको अफ्रिकाप्रतिको प्रतिबद्धता र उहाँको इमानदारी, वास्तविक परिणाम, मित्रता र असल विश्वासका चार सिद्धान्तले बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ र फोकाक FOCAC जस्ता प्लेटफर्महरूमार्फत चीन–अफ्रिका सम्बन्धलाई आकार दिएको देखाउँछ । यस सम्बन्धले अफ्रिकाको बारेमा कथालाई ‘सुतिरहेको विशालको भूमि’ बाट ‘आशा र जीवन शक्तिको बलियो भूमि’ मा रूपान्तरण गरेको छ, जसले विश्वव्यापी वृद्धि र स्थिरतामा ठुलो योगदान पु¥याएको छ ।

– पिपुल्स डेली अनलाइन
अनुवाद : आरोही