धूर्तले बुनेको जाल एक दिन तोडिने छ

अटल सिद्धान्त पालन गर्ने नम्र व्यक्ति राम सिंहले सहरको मुटुमा एउटा सामान्य घर बनाउन आफ्नो जीवनको दशकौँसम्म अथक परिश्रम गरे । घर धेरै ठूलो थिएन । एक खिया लागेको फलामको ढोका भएको एक साधारण दुईतले भवन । तर, यो उनको शरण थियो, उनको गर्व थियो । यस घरले बिहानको समयमा रामको भगवान्सँगको प्रार्थना सुनेको थियो । धार्मिक अनुष्ठानले उनलाई उच्च शक्तिसँग जोडेको थियो । राम न्याय, दया र सबैभन्दा माथि भगवान्मा विश्वास गर्थे । यद्यपि, भाग्य यति क्रूर हुन सक्छ भनेर उनलाई थाहा थिएन कि उनको संसार एक छली भाडामा बस्ने धूर्तले बुनेको जालमा फस्नबाट भगवान्ले पनि बचाउन सक्दैन ।
उनको घरमा भाडामा बस्ने हरिप्रसाद तीखो बुद्धि, धूर्त र नैतिक मूल्यमान्यताविहीन मानिस थिए । झूटो नम्रता ओढेर बासको खोजीमा रामसिंहकहाँ आए । “म हरेक महिना समयमै पैसा तिर्नेछु,” हरिले चिसो मुस्कानका साथ वाचा गरे । निर्दोष र सधैँजस्तै विश्वासी राम हरिलाई आफ्नो घरमा स्वागत गर्छन् । तर, डेरावालको विनम्र व्यवहार पछाडिको विषाक्त मनसायबाट बेखबर थियो ।
महिनौँ बित्यो । हरिको चाँडै प्रतिज्ञा वाष्पीकरण भयो । घरभाडा पाएन तर रामले धैर्य राखे । “हुनसक्छ हरि कठिन समयबाट गुज्रिरहेका छन्”, रामले मनमा सोचे, उनको हृदय यति दयालु थियो कि उनलाई कुनै खराब खेलको शङ्का थिएन । प्रत्येक चोटि रामले भाडाको बारेमा सोध्दा, हरिसँग कुनै न कुनै बहाना हुने गर्दथ्यो – परिवारमा बिमारी, तलबमा ढिलाइ वा कुनै अत्यावश्यक खर्च आदि । रामको छाती चिन्ताले भरिएको थियो, तर उनले धेरै बल प्रयोग गरेनन् । उनले अरूको विश्वास गरे, चाहे त्यो मृगतृष्णाजस्तै भ्रमपूर्ण थियो । दिनहरू महिनामा परिणत भए । कुनै समय आकाशजस्तै फराकिलो भएको उनको धैर्यता अहिले फुटेको ऐनाजस्तै चिरा देखिन थाल्यो । उनले हरिलाई सोधे, तर डेरावालको जवाफ सधैँ उस्तै थियो – अर्को हप्ता वा सोभन्दा बढी पैसा तिर्ने धूर्त वाचा । तर, महिनौँ बित्दै जाँदा, हरिले रामको सरल, विश्वासले भरिएको जीवनलाई दुःस्वप्नमा परिणत गरिदियो । हरिले घर खाली गर्न बिन्ती गर्छन् र हरिलाई इमानदारितातर्फ डो¥याउन ईश्वरसँग आग्रह गर्दछ । उनले हरेक साँझ धूप बाले तर त्यसको सुगन्धित धुवाँ उनको आशाजस्तै उड्यो । तर पनि उनले आफैलाई भने, भगवान हेर्दै हुनुहुन्छ । भगवान्ले मलाई यस समस्याबाट निकाल्नेछ ।
एक साँझ घाम क्षितिजमुनि डुब्दै गर्दा रामको निराशा र रिस भने उठ्दै गयो । “तिमीले अहिले पैसा तिर्नुपर्छ, कि घर छोडेर जानु, हरि ! छ महिना भयो !” कोठाको ढोकामा उभिएर कराइरहेको रामको स्वर क्रोध र उदासी दुवैले काँपिरहेको थियो । हरि रेडियोमा समाचार सुनेझैँ गरेर रामतिर हेर्न पनि हेरेनन् ।
पैसा भएपछि तिमीलाई दिन्छु, बुढा । तिमीले तिम्रो पैसा पाइहाल्छ नि ।” उनले रेडियोको डायल ट्युन गर्दै अल्छी हुँदै भने । मानौँ, रामको अनुरोध दानको निम्ति थियो ।
राम भित्र केही फुट्यो । हरिको अपमान, झूट र उदासीनताको दुस्साहसले उनलाई ढुङ्गाले थिचेझैँ भयो । उत्तेजित भएर रामले टेबलमा रहेको हरिको रेडियो खोसे ।
“तिमीले पैसा नतिरेसम्म यो रेडियो मसँगै राख्छु !” रामले रेडियो समातेर चिच्याए । हरिको आँखामा खतरनाक झिल्का आयो । उनको अनुहारमा नराम्रो मुस्कान फैलियो । उनी यही क्षणको प्रतिक्षामा थिए । “तिमी पछुताउने छौ”, उनले लामो सास फेरे ।
त्यो रात राम सुत्न सकेनन् । उनी ओछ्यानमा पल्टिरहेको थिए, छतको पङ्खा उसको माथि बिस्तारै घुमिरहेको थियो, तर उसको मन अशान्त थियो । हरिको शब्द कानमा गुन्जिरहेको थियो, “तिमी पछुताउने छौ ।” त्यसको औचित्य के थियो ? महिनौंदेखि बाँकी रहेको भाडाको बदलामा केही माग्ने अधिकार उसलाई थियो । तिनले यी विचारहरूबाट आफूलाई शान्त पार्न खोजे, तर भित्रभित्रै एउटा अशान्तिले उनी निदाउन सकेको थिएनन् ।
ढोकामा दुईजना प्रहरी उभिएको देखेर रामको निधारबाट चित चित पसिना बग्न थाल्यो । तिनीहरूका कठोर अनुहारहरू !
“तिमी राम हो ?” तिनीहरूमध्ये एकले सोधे ।
रामको घाँटी सुक्यो । “हो, हजुर । “के हो…के कुरा ?” भोलि बिहान प्रहरी कार्यालयमा आउने निर्देशन दिएर प्रहरी फक्र्यो । अवस्थाको गम्भीरताले रामलाई कसैले छातिमाथि ढुङ्गा राखी अठ्याएजस्तै भयो । उनले आफ्नै घरका पर्खालहरू आफ्नो वरिपरि बन्द भएको महसुस गरे र आफ्नो जीवनमा पहिलो पटक उनले वास्तवमै असहाय महसुस गरे ।
भोलिपल्ट क्षितिजको मुनिबाट सूर्य माथि आउँदा चिन्तित अनुहारले घेरिएको रामले आफूलाई स्थानीय प्रहरी चौकीमा भेट्टाउँछन् । हरिले रामविरुद्ध रेडियो चोरीको उजुरी दिएको रहेछ । प्रहरीलाई सत्य बुझाउन खोज्दा रामका हातहरू काँपिरहेका थिए भने घाँटी सुकिसकेको थियो तर प्रहरीले डेरावाल हरिले बुनेको छलको जालमा चासो दिएनन् । प्रहरीको नजरमा राम चोरीको दोषी थिए । यस्तो लाग्थ्यो, कानुन रामको विश्वासजस्तै अन्धो थियो ।
रामको मन चिसो भयो । चोरेको ? मैले केही चोरेको छैन । उनले भन्न खोजे, तर उनका शब्दहरू अव्यवस्थित र गडबडी भएर बाहिर आयो, “मैले चोरेको होइन । उनले मलाई घर भाडा तिर्नुपथ्र्यो तर तिरेनन् ! त्यही भएर मैले उनलाई तर्साउन मात्र रेडियो लिएको हो । यो चोरी होइन, हजुर !”
दुई प्रहरीबिच एकले अर्काेलाई हेरे तर तिनीहरूको अभिव्यक्ति अपरिवर्तित थियो । “तपाईँले रेडियो फिर्ता गर्नुपर्छ । यदि तपार्इँको भाडा लिनेमा समस्या छ भने, यसलाई अदालतमा लैजानुहोस् । तपाईँले कानुन हात लिने होइन ।”
त्यही क्षणदेखि रामको जीवन एउटा गाँठो परेको धागोजस्तै अल्झ्यो । एक समयको शान्तिपूर्ण घर आरोप–प्रत्यारोपको रणभूमि बन्यो । हरिको चतुरता बढ्यो । उनले रामलाई मौका पाउने बित्तिकै अपहेलित गरेर उत्तेजित पार्ने काम गर्थे । प्रत्येक पटक सावधानीपूर्वक जालहरू बुन्थे जसमा घर मालिक निश्चितरूपमा फस्थ्यो । सधैँ एक कदम अगाडि रहने चतुर हरिले अन्ततः अबोध रामलाई झूटा साबित गरे ।
दिन बित्दै गयो । रामले रेडियो फर्काए पनि हरिले उसलाई नराम्रा नजर र घटिया टिप्पणी गरिरहे । घर भाडा दिने कुरै थिएन । उनीहरूबिचको तनाव उत्कर्षमा पुगेको थियो । हरेक शब्द एक चुनौतीजस्तै देखिन्थ्यो, रामको मन निराशाले भरियो । उनले विश्वास गर्न सकेनन् किन यस्तो भइरहेको छ । जसलाई आफूले वास दिएर राखियो त्यसैबाट जीवनमा चोरीजस्तो ठुलो अपमान सहनु प¥यो । रामको मनमा गुम्सिएको क्रोध एकाएक विस्फोट भयो र अर्को बहस सुरु भयो । यो पटकको बहस पहिलेको भन्दा बढी तातो भयो । हरिले कुटिल मुस्कान छोड्दै प्रहरीको धाक देखाए । यो सबै अति नै थियो । सहनशीलताको सीमा नाघेपछि अचानक रामको हात हरिको गालामा प¥यो । जसको प्रतिध्वनि घरभरि सुनियो । यो घटना भएको क्षण, समय रोकिएको जस्तो देखिन्थ्यो । एक क्षणको लागि मौनतामात्र थियो, भित्तामा घडीको टिक टिकमात्र सुनियो । रामले आफूले के गरेको थाहा पाएपछि उनको हृदय धड्कन थाल्यो । हरि आफ्नो गाला समातेर पछि हटे, उनको आँखा दुखात्न्दा विजय भावमा चम्किरहेको थियो । “तिमीले ठुलो गल्ती गर्यौ”, हरिले कान फुसाएर भने । उनको शब्दमा विष मिसिएको थियो ।
उही अनौठो मुस्कान हरिको अनुहारमा फैलियो । मुस्कानले भनिरहेको थियो, मलाई जे चाहिएको थियो त्यो तिमीले दियौ । हरिले फेरि प्रहरीमा उजुरी ग¥यो । त्यो रात फेरि प्रहरी आयो । यसपटक भने उनीहरूले रेडियोको लागि नभई कुटपिट गरेको आरोपमा रामलाई पक्राउ गरे ।
हतकडी उनको नाडीको वरिपरि घुम्दा, उनले निस्सासिएको महसुस गरे । कसरी परिस्थिति यति छिटो नियन्त्रण बाहिर गयो ? सधैँ सही काम गर्न र दयालु हुनुमा विश्वास गर्दा गर्दै कसरी यो परिस्थिति आइप¥यो । उनलाई अपराधीजस्तै लगिएको थियो जबकि वास्तविक खलनायक उनकै घरमा निर्धक्क भएर बसिरहेको थियो ।
प्रहरी चौकीमा राम चिसो, मन्द उज्यालो कोठरीमा बसेका थिए । उनका विचारहरू दौडिरहेका थिए । उनको मन अविश्वासले भरिएको थियो । उनको जीवन यो अवस्थामा कसरी पुग्यो ? उनले कहिल्यै कसैलाई चोट पु¥याएनन्, कहिल्यै चोरी गरेनन्, कहिल्यै कानुन तोडेनन् । यहाँ उनले फलामको बार मात्र होइन, धूर्तलाई पुरस्कृत गर्ने र निर्दोषलाई दण्डित गर्ने प्रणालीको सामना पनि गरिरहेका थिए । मनमा अनेक कुरा खेलाउँदै गर्दा अचानक रामको मुखबाट प्रहरीमाथि गाली गलौजका अनगिन्ती शब्द बर्सन थाले । प्रहरीले यही निहुँमा रामलाई रामधुलाइ गर्दै प्रहरीमाथि गालीगलौजको अर्को मुद्दा थपे ।
दिनहरू बित्दै गए र राम जेलमा नै रहे । उनको आत्मा बिस्तारै बिस्तारै कमजोर हुँदै गयो । राम कुनै समय घर धनी भनी कहलाउने घर अहिले भाडा नतिरी बस्ने धूर्त मानिसले कब्जा गरेर बसिरहेको थियो ।
धूर्त हरि आफ्नो छलको जीवन आनन्दमय तरिकाले बिताइरहे, जबकि राम काल कोठरीमा ¤ राम त्यो लडाइँको शिकार भए जुन उनले कहिल्यै लड्न चाहेका थिएनन् ।
दिन बित्दै जाँदा रामले आफूले थाहा पाएको आशा, विश्वास र ईश्वरीय न्यायमा भरोसाले भरिएको जीवन समाप्त भएको स्वीकार गरे । यसको ठाउँमा एक कठोर वास्तविकता थियो जसले विश्वासको लागि कुनै ठाउँ छोडेन । भगवान्ले उनको प्रार्थनाको जवाफ दिएन र सायद भगवान् कहिल्यै हुनुहुन्थ्यो ।
अन्त्यमा, रामलाई कानुनले मात्रै कैद गरेनन्, विश्वासको मृत्यु हुँदा बाँकी रहेको शून्यताले पनि उनलाई कैद गर्यो । उनी अब न्याय वा ईश्वरीय हस्तक्षेपको लागि पर्खिरहेका थिएनन् । तराजु सन्तुलित हुने उनले आशा गरेनन् । उनले एक पटक भरोसा गरेको भगवान मौन भयो, टाढा भयो ।
पुरानो घर चुपचाप उभिएको छ । अहिले झूट र छलकपटको सहारामा जितेको व्यक्तिले घर कब्जा गरेको छ । तर, सबैभन्दा ठुलो कुरा घर गुमाउनुभन्दा पनि रामले मानवता र भगवान् दुवैमा आफ्नो विश्वास गुमाए । तैपनि, त्यो अँध्यारो कोठामा बस्दा पनि रामलाई एउटा कुरा थाहा थियोः हरिले जत्तिकै बलियो गरी बुनेको जालो अन्ततः एक दिन तोडिने छ । झूटको जाल बुन्नेहरू अन्ततः त्यही जालमा पर्नेछन् ।
समाजमा रामको दुःखद कथा गुन्जियो, जहाँ एक निर्दोष मान्छेले आफ्नो इमानदारीका कारण धूर्तले बुनेको जालमा फस्नु परेको थियो । त्यही धूर्त मान्छेले निर्दोष मान्छेको सोझोपन र फितलो कानुनको फाइदा उठाएको थियो ।
(पाठकहरूमा अनुरोधः यो कथामा रहेको रामसिँह पात्रलाई प्यालिस्टिन, हरिप्रसादलाई इजरायल, प्रहरी कार्यालयलाई संयुक्त राष्ट्र सङ्घ र समाजलाई संसार सम्झेर पढ्नु होला ।)