आगामी अमेरिकी चुनावलाई लिएर युरोप किन चिन्तित छ ?

अक्टोबरको मध्यमा, चिनियाँ र जर्मन मिडिया सङ्गठनका प्रतिनिधिहरूले बर्लिनमा वार्ता गरे । मैले स्मरण गरेँ कि दुवै देशका अधिकांश सहभागीहरूले अमेरिकी चुनावले विश्वमा स्थिरता ल्याउने आशा गरेका थिए । विशेषगरी जर्मन सञ्चारमाध्यमका प्रतिनिधिहरू अमेरिकी चुनावको विषयमा बढी केन्द्रित थिए ।
विश्वमा स्थायित्व ल्याउने अमेरिकी चुनावको चाहना अमेरिकी चुनावले नै भएको उथलपुथललगायत धेरै अन्तर्राष्ट्रिय उथलपुथल र सङ्कटको अनुभव गरेपछि धेरैले साझा गरेको भावना हो । २०१६ मा वाशिङटनमा भएको शक्ति सङ्क्रमणको प्रभाव विश्व राजनीतिमा अविस्मरणीय छ । मानिसहरूले असामान्य परिवर्तनहरूसँग अनुकूलन गर्नुपर्छ, जुन हामी बस्ने संसारको विशेषता हो । जर्मन चान्सलर (प्रधानमन्त्री) ओलाफ स्कोल्जले भनेजस्तै, हामी ‘ऐतिहासिक मोड’ मा छौँ । यस मोडको जटिलता यो तथ्यमा निहित छ कि यो एक सीधारेखा वा केवल एक दिशामा परिवर्तन हुँदैन; बरु, यो अव्यवस्थित ढङ्गले विकसित हुँदै बारम्बार सीमानाहरू पार गर्छ । परिवर्तनको प्रकृति आफै स्थिर रहँदा, प्रत्येक परिवर्तनको आफ्नै विशिष्टता हुन्छ ।
युरोपेली साथीहरूसँगको मेरो कुराकानीमा, मैले अमेरिकी चुनावको बारेमा उनीहरूको चिन्ता र विकल्पको अभावलाई स्पष्टरूपमा महसुस गरेको छु । यो चिन्ता जायज छ । युरोपले सामना गरिरहेको दबाब धेरै हुने सम्भावना छ । रुस–युक्रेन द्वन्द्वको क्रममा, महाद्वीप शीत युद्धपछि कुनै पनि समत्न्दा बढी सुरक्षाको लागि अमेरिकामाथि निर्भर छ ।
यद्यपि, युरोपले महत्वपूर्ण मूल्य चुक्ता नगरेसम्म चुनावपछि अमेरिकाले यस्तो निर्भरता सहन चाहँदैन । यस अवस्थाको अर्थ युरोप स्वतन्त्र र स्वायत्त सुरक्षा नीतिको आदर्शबाट झन् टाढा गइरहेको छ । युरोपेलीहरू रुस–युक्रेन द्वन्द्वको भावी मार्गबारे धेरै चिन्तित छन् । अहिले पनि युरोपले संरा अमेरिकालाई भरपर्दो सुरक्षा सुनिश्चितकर्ता मानेको छ, जुन अचम्मको कुरा हो ।
संरा अमेरिकालाई लामो समयदेखि अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाको प्रहरी र युरोपेली सुरक्षाको सुनिश्चितकर्ता मानिएको छ, तर पनि युरोपले अझै पनि रक्तपातपूर्ण द्वन्द्वको अनुभव गरेको छ र मध्यपूर्वको अशान्तिबाट गहिरो समस्यामा परेको छ । यी दुवै द्वन्द्वमा अमेरिका प्रमुख खेलाडी र द्वन्द्वको अन्त्य कसरी गर्ने भन्ने निर्णायक शक्ति भएको छ ।
संरा अमेरिकाको वर्चस्ववादी स्थितिलाई चुनौती दिने चीनको कुनै इच्छा छैन भनी चीनको बारम्बार स्पष्टकीकरणको बाबजुद वाशिङटनले चीनलाई आफ्नो इतिहासमा अभूतपूर्व चुनौती र खतराको रूपमा हेर्छ । संरा अमेरिकाले चीन–अमेरिका सम्बन्धलाई रणनीतिक प्रतिस्पर्धाको रूपमा परिभाषित गरेको छ, विज्ञान र प्रविधिजस्ता प्रमुख क्षेत्रमा चीनमाथि चरम प्रतिबन्ध लगाउने र चीनको विश्वव्यापी विकासमा बाधा पु¥याउन सहयोगीहरूसँग सहकार्य गर्ने गरिरहेको छ ।
संरा अमेरिकाको अन्तिम लक्ष्य भनेको युरोपजस्तै चीन पनि अधीनस्थ हुनुपर्छ भन्ने विश्वास गर्दै विश्वमा आफ्नो निरपेक्ष आधिपत्य कायम राख्नु हो । यस अडानलाई लिएर अन्य विषयमा विरोध भए पनि अमेरिकाका प्रमुख राजनीतिक शक्तिहरूबिच उच्चस्तरीय सहमति छ । इतिहासलाई फर्केर हेर्दा, युरोप, जापान र सोभियत सङ्घ शक्तिशाली शक्तिहरू थिए जसलाई अमेरिकाले विश्व प्रभुत्वको खोजीमा लड्नुपरेको थियो; यी देशहरू या त अमेरिकाको विजयमा झुके वा त्यसको अगाडि झुके ।
संरा अमेरिकाले सोभियत युनियनसँग चीनलाई ‘परिणाम’ गर्न प्रयोग गर्ने रणनीति अपनाउने पनि विश्वास गर्छ । यसले चीनविरूद्ध यसको ‘प्रणाली प्रतिस्पर्धा’ को लागि सुरूवात बिन्दुको रूपमा कार्य गर्दछ । संरा अमेरिकासँगको सम्बन्धको सन्दर्भमा चीनको दृष्टिकोण अपरिवर्तित छ । चिनियाँ रणनीतिक समुदायको शब्दमाः सबैभन्दा खराबको लागि तयारी गर्नुपर्छ, उत्तम तयारी गर्नुपर्छ, र सबैभन्दा ठुलो प्रयास गर्नुपर्छ । चीन र अमेरिकाले आपसी सम्मान, शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व र विजयी सहयोग हासिल गर्न सक्ने र दुई देशबिचको सम्बन्ध स्थिर, स्वस्थ र दिगोरूपमा विकास हुने आशा राखेको छ ।
निस्सन्देह, यो पेइचिङको इच्छा हो । वाशिङटनले कस्तो प्रतिक्रिया दिनेछ ? विधि जस्तोसुकै भए पनि, चीन–अमेरिका सम्बन्धमा धेरै घुम्ती आएपछि पेइचिङले सुरक्षा र विकासको भाग्य आफ्नो हातमा लिएको छ ।
समय परिवर्तन भएको छ र सार्वभौम राज्यहरूको चिन्ता पनि विकसित भएको हुनुपर्छ । जलवायु परिवर्तनको तीव्र गिरावटले सिमाना नाघेको र सम्पूर्ण मानवतालाई असर गर्ने विपत्ति निम्त्याउँछ, जसलाई सबै देशको संयुक्त प्रयासबाट मात्र सम्बोधन गर्न सकिन्छ । आज, जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी संयुक्त राष्ट्र सङ्घको फ्रेमवर्क कन्भेन्सन र पेरिस सम्झौताले यस प्रयासको लागि बाध्यकारी आधार स्थापित गरेको छ र यसमा मानवताको आशा राखेको छ ।
आगामी अमेरिकी चुनावले यी प्रयासहरूका लागि चुनौती खडा गर्न सक्छ : विश्वको सबैभन्दा शक्तिशाली देश पेरिस सम्झौताबाट फेरि बाहिरिने र जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी फ्रेमवर्क कन्भेन्सनलाई पनि त्याग्न सक्छ । विश्वको सबैभन्दा ठुलो अर्थतन्त्रले जीवाश्म ऊर्जालाई पुनरुत्थान गर्न र विभिन्न देशहरूले जोडतोडका साथ प्रचार गरिरहेका वायु ऊर्जा, सौर्य ऊर्जा र विद्युतीय सवारी साधनहरूको विरोध गर्न खोज्न सक्छ । यदि यो भयो भने, यसले विश्वभरका सबै देशहरूको डिकार्बोनाइजेसन प्रयासहरूको लागि निस्सन्देह नराम्रो खबर फैलाउनेछ र मानवताको साझा सुरक्षामा खतरा खडा गर्नेछ । युरोपका देशहरूलगायतका देशहरू यस सम्भावनाको बारेमा चिन्तित हुनुपर्छ ।
(लेखक साङ्घाई इन्टरनेशनल स्टडीज युनिभर्सिटीका रिसर्च फेलो हुनुहुन्छ ।)

– ग्लोबल टाइम्सबाट
अनुवाद : प्रकाश