संरा अमेरिकाको चीनसँगको व्यवहार शून्य योगको खेल हुनुहुँदैन

संरा अमेरिकाको राष्ट्रपति पदको दौड सकिएसँगै चीन–अमेरिका सम्बन्ध नयाँ सुरुवाती बिन्दुमा पुगेको छ । विगतका केही वर्षलाई फर्केर हेर्दा संरा अमेरिकाको चीन नीति ‘रणनीतिक प्रतिस्पर्धा’ मा केन्द्रित छ र संरा अमेरिकाले अर्थतन्त्र, प्रविधि र सुरक्षाजस्ता क्षेत्रमा चीनमाथि बहुआयामिक दबाब दिएको छ । यद्यपि, यो प्रतिस्पर्धाकेन्द्रित नीतिले संरा अमेरिकालाई आफ्नो लक्ष्य हासिल गर्न मद्दत गर्न सकेन । यसको सट्टा, यसले दुई देशबिचको सम्बन्ध बिग्रियो र विश्वव्यापी आपूर्ति श्रृङ्खलामा अशान्ति पैदा ग¥यो । अब, यो आशा छ कि नयाँ अमेरिकी सरकारले हालको चीन नीतिका कमजोरीहरू जाँच्न सक्छ र चीन–अमेरिका सम्बन्धलाई दिगो बनाउन मद्दत गर्नको लागि चीनसँग कसरी स्थिर र जित्ने सम्बन्ध निर्माण गर्ने भनेर पुनर्विचार गर्न सक्छ ।
भूमण्डलीकरणले चिनियाँ र अमेरिकी अर्थतन्त्र र औद्योगिक श्रृङ्खलाहरूलाई एकअर्कासँग जोडिएको छ । पूर्ण सम्बन्धविच्छेद अवास्तविक मात्र होइन, यसले अमेरिकी कम्पनी र उपभोक्ताहरूमा पनि प्रतिकूल प्रभाव पार्नेछ । वास्तवमा, हालैका वर्षहरूमा उच्च मुद्रास्फीतिले अमेरिकी अर्थव्यवस्थामा दबाब दिएको छ र अतिरिक्त कर युद्धले निर्माण उद्योगलाई फिर्ता ल्याउन असफल भएको छ । यसको सट्टा, यसले अमेरिकी कम्पनीहरूको लागत बढाएको छ । चीन विश्वको एक महत्वपूर्ण उत्पादन आधार मात्र होइन, अमेरिकी पुँजी र प्रविधिको लागि पनि महत्वपूर्ण बजार हो । दुई देशबिचको आर्थिक सम्बन्धलाई आँखा चिम्लिएर कमजोर पार्नु भनेको अमेरिकाको आफ्नै स्वार्थमा हानि पु¥याउने समान हो ।
विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रमा चीनप्रतिको अमेरिकी नीति त्रुटीपूर्ण छ । जो बाइडेन प्रशासनले विशेषगरी अमेरिकी फाइदाहरू कायम राख्नको लागि सेमिकन्डक्टरजस्ता प्रमुख प्रविधिहरूमा प्रतिबन्धहरू कायम गर्दैै चीनविरुद्धको प्राविधिक नाकाबन्दीलाई अझ बलियो बनाएको छ । यद्यपि, यो ‘सानो करेसाबारी, उच्च घेराबार’ रणनीति विश्वव्यापी प्रविधिको विकासको लागि हानिकारक मात्र होइन, बरु विश्वव्यापी नवविचार सञ्जालबाट अमेरिकालाई अलग गर्न पनि सक्छ । चीनले हालैका वर्षहरूमा विदेशी देशहरूमा आफ्नो निर्भरता कम गर्ने प्रयासमा स्वतन्त्र नवप्रवर्तनमा आफ्नो प्रयास बढाएको छ ।
छोटकरीमा, चीन–अमेरिका सम्बन्धमा तनावको केही गहिरो संरचनात्मक कारणहरू छन् । तर, अमेरिकाको वर्तमान चीन नीतिमा धेरै गलत धारणाहरू छन् । शान्ति र स्थायित्व हासिल गर्नको लागि नयाँ अमेरिकी सरकारले आफ्नो चीन नीतिलाई पुनःपरीक्षण गर्न र तर्कसङ्गतमा फर्कनु आवश्यक छ । आर्थिक, प्राविधिक, भूराजनीतिक र अन्य तहमा अमेरिकाले चीनसँग थप सहयोगात्मकरूपमा संलग्न हुनुपर्छ र संयुक्तरूपमा विजयी सहयोग हासिल गर्ने उपायहरू खोज्नुपर्छ ।
अर्थतन्त्रमा, अमेरिकाले आफ्नो सम्बन्धविच्छेदको सोच त्याग्नुपर्छ । यसले आफ्नो अति चरम ट्राफिक युद्ध रणनीति त्याग्नुपर्छ, चीनमा लगाएको शुल्क घटाउनुपर्छ र पारस्परिक लाभको आधारमा व्यापार नियमहरू पुनः परिभाषित गर्न चीनसँग वार्ता गर्नुपर्छ । त्यस्ता समायोजनहरूले अमेरिकी मुद्रास्फीतिको दबाब कम गर्न, बजार अपेक्षाहरू स्थिर गर्न, अमेरिकी उपभोक्ताहरूलाई थप विकल्पहरू प्रदान गर्न र नीतिगत गल्तीहरूका कारण अर्थतन्त्रमा हुने निरन्तर क्षतिबाट बच्न मद्दत गर्नेछ ।
विज्ञान र प्रविधिको सन्दर्भमा, संरा अमेरिकाले नाकाबन्दीमा आधारित द्वन्द्वको मोडेलबाट सक्रिय सहयोग र स्वस्थ प्रतिस्पर्धालाई बढावा दिने जीत–जीत मोडेलमा सर्नुपर्छ । अमेरिकी टेक्नोलोजी नाकाबन्दीले चीनको प्राविधिक प्रगतिलाई रोकेको छैन । यसको विपरीत, यसले चीनलाई सेमिकन्डक्टरजस्ता प्रमुख प्रविधि क्षेत्रहरूमा स्वतन्त्र नवीनता बढाउन प्रेरित गरेको छ । चीनलाई नियन्त्रणमा राख्ने प्रयास गर्नुको सट्टा अमेरिकाले खुला प्रतिस्पर्धामार्फत प्राविधिक स्तरमा संयुक्तरूपमा सुधार गर्नु राम्रो हुन्छ । संरा अमेरिकाले दुई देशबिचको वैज्ञानिक तथा प्राविधिक आदानप्रदान र शैक्षिक सहयोगलाई बढाउने, विज्ञान र प्रविधिको सुरक्षा ढाँचा स्थापना गर्ने र चीनसँग निष्पक्ष र पारस्परिकरूपमा लाभदायक वैज्ञानिक तथा प्राविधिक सहयोगका नयाँ मोडलहरू खोज्नेबारे विचार गर्नुपर्छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय मामिलाहरू विशेषगरी जलवायु परिवर्तन, जनस्वास्थ्य र अन्तर्राष्ट्रियप्रति आतङ्कवादका सन्दर्भमा चीन र अमेरिकाबिच सहयोगको ठुलो सम्भावना छ । बाइडेन प्रशासनले जलवायु समस्या सम्बोधन गर्न निश्चित प्रगति गरेको छ । यदि नयाँ प्रशासनले चीन–अमेरिका जलवायु सहयोगलाई थप प्रवद्र्धन गर्न सक्छ भने यसले विश्वव्यापी उत्सर्जन घटाउनमा ठुलो सकारात्मक प्रभाव पार्नेछ । विश्वव्यापी स्वास्थ्य सुरक्षा पनि एक क्षेत्र हो जहाँ दुई देशले आपसी सहयोग गर्न सक्छन् । कोभिड–१९ महामारीको पाठले जनस्वास्थ्य सुरक्षाको कुनै राष्ट्रिय सिमाना हुँदैन भन्ने प्रमाणित गरेको छ । महामारी रोकथाम र नियन्त्रणका साथै स्वास्थ्य पूर्वाधार निर्माणमा सहकार्यले दुई देशलाई मात्रै नभई विश्वव्यापी जनस्वास्थ्य सेवालाई पनि फाइदा पुग्नेछ ।
नयाँ अमेरिकी सरकारको लागि, चीनसँगको व्यवहार ‘जीवन वा मृत्यु’ को शून्य–योग खेल हुनुहुँदैन । यसले वार्ता र सहयोगको माध्यमबाट एकअर्काको हितसँग मेल खाने सन्तुलन बिन्दु खोज्नमा केन्द्रित हुनुपर्छ । प्रतिस्पर्धा हुनसक्छ, तर यो द्वन्द्वको कारण हुनुहुँदैन; मतभेदहरू हुनसक्छन्, तर तिनीहरूले सहयोगको प्रक्रियामा बाधा पु¥याउनुहुँदैन ।
(लेखक इन्टरनेसनल सेक्युरिटी एन्ड स्ट्राटेजी सेन्टर फर सिङ्गुआ युनिभर्सिटीका फेलो र पल साई चाइना सेन्टर, येल ल स्कूलका भिजिटिङ प्रोफेसर हुनुहुन्छ ।)

– ग्लोबल टाइम्सबाट
अनुवाद : प्रकाश