अमेरिकाको ल्याटिन अमेरिका नीतिमा नयाँ प्रवृत्तिहरू गहिरो जरा भएका विरोधाभासहरूले भरिएका छन्

अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेन अमेजन आइतबार वर्षावन भ्रमण गर्ने पहिलो अमेरिकी राष्ट्रपति बने । उनले यस क्षेत्रको संरक्षणमा आफ्नो प्रतिबद्धतालाई उजागर गर्न खोजे । बाइडेनले आफ्नो कार्यकालको अन्त्यमा अमेजन क्षेत्रको भ्रमणको बहुउद्देश्य मात्र होइन, ल्याटिन अमेरिकाप्रतिको अमेरिकी नीतिमा केही नयाँ प्रवृत्तिहरू पनि प्रकट गरे ।
पहिलो, बाइडेनको भ्रमणले अमेरिकाले ल्याटिन अमेरिकी देशहरूको चासोलाई ध्यान दिइरहेको छ र अमेरिका–ल्याटिन अमेरिका सम्बन्धलाई अझ नजिक ल्याउने प्रयास गरेको छ । वातावरण बिग्रनु र जलवायु परिवर्तन क्षेत्रीय देशहरूको प्रमुख चिन्ताको विषय बनेको छ । बाइडेन प्रशासनले वातावरण र जलवायु परिवर्तनका मुद्दाहरूमा ल्याटिन अमेरिकी देशहरूको चासोको कदर गरेको देखाउन चाहन्छ । २०२३ मा, यसले अमेजन कोषमा ५० करोड डलर मिलियन योगदान गर्ने वाचा गरेको थियो । आइतबार थप ५ करोड डलर योगदान घोषणा गरिएको थियो । अमेरिकी राष्ट्रपतिले ल्याटिन अमेरिकी देशहरूलाई ठुलो वाचा गर्दै २०३० सम्ममा जग्गा पुनःस्थापना र पर्यावरणमैत्री आर्थिक परियोजनाहरूका लागि कम्तीमा १० अर्ब डलर सार्वजनिक र निजी लगानीलाई प्रोत्साहन गर्ने वित्तीय गठबन्धन पनि सुरु गरेका छन् ।
दोस्रो, अमेजनमा बाइडेनको भ्रमण ल्याटिन अमेरिकी देशहरूको वातावरणीय र जलवायु मागहरूको प्रतिक्रिया पनि हो । हालैका वर्षहरूमा यी मुद्दाहरूले क्षेत्रभित्र महङ्खवपूर्ण आकर्षण प्राप्त गरेका छन्, धेरै सरकारहरूको एजेन्डाको केन्द्रबिन्दु बनेको छ । उदाहरणका रूपमा ब्राजिललाई लिऔँ । त्यस देशले जलवायु परिवर्तनसँग जुध्न प्राथमिकतामा राखेको छ, जलवायु समस्यामा विश्वव्यापी शासनको नयाँ मोडेलमा प्रतिबद्ध छ र विकसित राष्ट्रहरूलाई उनीहरूको जलवायु पहलमा विकासशील देशहरूलाई सहयोग गर्न आर्थिक प्रतिबद्धताहरू पूरा गर्न आग्रह गरेको छ । बाइडेनको अमेजन भ्रमणको उद्देश्य वातावरणीय ¥हास र जलवायु परिवर्तनविरुद्धको लडाइँमा अमेरिकाको विश्वव्यापी नेताको रूपमा छविलाई आकार दिनु हो ।
तेस्रो, अमेजनमा बाइडेनको यात्राको मूल उद्देश्य ल्याटिन अमेरिकामा अमेरिकी प्रभावलाई कायम राख्नु र बढाउनु हो । ऐतिहासिक रूपमा प्रभावको परम्परागत क्षेत्रको रूपमा हेरिएको यो क्षेत्र धेरै वर्षदेखि अमेरिकी विदेश नीतिको केन्द्रबिन्दु रहेको छ । ल्याटिन अमेरिकामा आफ्नो वर्चस्ववादी स्थिति र आधारभूत स्वार्थहरू कायम राख्न अमेरिकाले ल्याटिन अमेरिकातर्फ निरन्तर नयाँ नीतिहरू अगाडि बढाएको छ र यस क्षेत्रमा अन्य विश्व शक्तिहरूको प्रभावलाई दबाउन सक्दो प्रयास गरेको छ ।
अमेजन वर्षावनको बाइडेनको भ्रमणको माध्यमबाट, वाशिङटनले ल्याटिन अमेरिकी देशहरूलाई अमेरिकाले यस क्षेत्रमा आफ्नो रणनीतिक लगानी बढाउने र वातावरणीय र जलवायु परिवर्तनका मुद्दाहरूलाई सम्बोधन गर्नेलगायत विभिन्न क्षेत्रमा सहयोग प्रवद्र्धन गर्न जारी राख्नेछ भनेर देखाउने लक्ष्य राखेको छ । यसैबिच, अमेरिकाले यस क्षेत्रमा आफ्नो प्रभाव कायम राख्न र बढाउन खोजिरहेको छ ।
यद्यपि, वास्तविक प्रभावको हिसाबले, बाइडेनको भ्रमण देखावाजस्तै देखिन्छ । उनले आफ्नो कार्यकालको अन्त्यमा अमेजन भ्रमण गरे सीमित ठोस परिणाम र व्यावहारिक प्रभावहरू पर्नेछन् । उनले विभिन्न प्रतिबद्धताहरू गरे जुन कार्यान्वयन गर्न गा¥हो छ । यो कुरा ल्याटिन अमेरिकी देशहरूलाई राम्ररी थाहा छ । अमेरिकी सरकार सत्तामा आएपछि वाशिङटनको जलवायु र वातावरणीय नीतिले तीव्र मोड लिने सम्भावना छ । यदि त्यसो भयो भने बाइडेनका वाचाहरू खोटो चेक बाहेक अरू केही हुनेछैनन् ।
ल्याटिन अमेरिकाप्रतिको अमेरिकी नीतिहरू जतिसुकै परिवर्तन भए पनि उनीहरूले द्विपक्षीय सम्बन्धमा रहेका गहिरो अन्तरविरोधलाई भङ्ग गर्न सङ्घर्ष गर्नेछन् । अमेरिकाले ल्याटिन अमेरिकासँगको सहयोगलाई गहिरो बनाउन विभिन्न योजना र प्रस्तावहरू अघि सारेको छ, जसले क्षेत्रीय देशहरूको आफ्नो मामिलामा अमेरिकी हस्तक्षेपप्रतिको असन्तुष्टिलाई कम गर्न सक्छ र वाशिङटनसँग सहयोग गर्ने उनीहरूको आशा र उत्साह पनि बढाउन सक्छ । तर, ‘अमेरिकी हितलाई प्राथमिकता दिने’ र समान साझेदारीको निर्माणको सिद्धान्तबिचको अन्तरविरोध लगभग अस्पष्ट छ ।
यसबाहेक, दुई पक्षहरूले उनीहरूको सहयोगमा प्राथमिकताहरूमा पूर्ण रूपमा प्रतिबद्ध छैनन् । ल्याटिन अमेरिकी देशहरूले अमेरिकासँगको सहयोगमार्फत आफ्ना आर्थिक र सामाजिक समस्याहरू घरमै समाधान गर्ने आशा राख्छन्, जबकि वाशिङ्टनले द्विपक्षीय सहयोग अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा हितको अधीनमा हुनुपर्छ भन्ने कुरामा जोड दिन्छ । अन्तर्विरोध र द्वन्द्वका बिचमा अमेरिका र ल्याटिन अमेरिकाबिचको भविष्यको सहयोगले अगाडि बढ्नुपर्छ भन्ने अनुमान गर्न सकिन्छ ।
(लेखक क्वाङतुङ युनिभर्सिटी अफ फरेन स्टडीजका वरिष्ठ प्राध्यापक र चाइनिज एसोसिएसन फर ल्याटिन अमेरिकन स्टडीजका उपाध्यक्ष हुनुहुन्छ ।)