युद्धको डङ्का पिटाइ : वाशिङटनको औद्योगिक पुनरुत्थानको सपना

हालै संरा अमेरिकामा एउटा सन्दर्भ चर्चामा देखिएको छ, “चीनसँगको ‘पूर्ण स्तरको युद्ध’ ले युद्धास्त्र भण्डारलाई तुरुन्तै खाली गर्नेछ ।” त्यसैले अमेरिकाको औद्योगिक आधारलाई बलियो बनाउन र यो ‘चुनौती’ लाई सम्बोधन गर्न हतियार उत्पादन क्षमता बढाउने आवश्यकतालाई जोड दिन्छ ।
त्यस्तो विचारले शीतयुद्धको मानसिकता मात्र झल्काउँदैन बरु केही अमेरिकी राजनीतिज्ञहरूको विश्वव्यापी शान्तिप्रतिको बेवास्ता र युद्धको तर्कप्रति उनीहरूको पागलपनलाई पनि उजागर गर्छ ।
दोस्रो विश्वयुद्धपछि संरा अमेरिकाले संसारको सबैभन्दा ठुलो सैन्य–औद्योगिक परिसर निर्माण ग¥यो । यो प्रणालीले हतियार उत्पादन गर्दछ र युद्धको कारण निर्माण गर्दछ, जुन यसको अर्थतन्त्रसँग नजिकबाट जोडिएको छ ।
कोरियाली प्रायःद्वीपदेखि भियतनामसम्म र इराकदेखि अफगानिस्तानसम्म प्रत्येक अमेरिकी सैन्य हस्तक्षेपले यो मेसिनको लागि इन्धनको रूपमा काम गरेको छ । अब, अमेरिकी युद्ध मेसिनलाई नयाँ लक्ष्य चाहिन्छ ।
विश्वको दोस्रो ठुलो अर्थतन्त्रको रूपमा उदाएको चीन अहिले संरा अमेरिकाको नामित ‘शत्रु’ बनेको छ ।
केही राजनीतिज्ञहरूले चीनको दक्ष रक्षा उद्योगलाई खतराको रूपमा प्रस्तुत गर्दै ‘भविष्यको युद्ध’ को लागि तयारी गर्न औद्योगिक परिचालनको लागि आह्वान गर्छन्  । यो तर्कले अमेरिकी सैन्य–औद्योगिक परिसरको युद्धमा निर्भरता र आर्थिक विकासलाई समर्थन गर्न युद्धको मुनाफा प्रयोग गरी विश्वव्यापी बर्चस्व कायम राख्ने वाशिङटनको पागलपनलाई प्रकट गर्दछ ।
संरा अमेरिका र चीनको रक्षा औद्योगिक विकासका मार्गहरू मौलिकरूपमा फरक छन् । चीनको रक्षा उद्योग यसको आर्थिक र उत्पादन विकासको प्राकृतिक विस्तार हो, यसको रक्षा उद्योग मुख्यतया राष्ट्रिय सुरक्षाको रक्षा गर्न विकसित भएको हो । यो स्वाभाविकरूपमा रक्षात्मक छ । रूखजस्तै जसको शाखाले नागरिक उद्योगहरूलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ, जबकि यसको रक्षा उद्योग केवल एक शाखा हो जुन प्राकृतिकरूपमा शाखाबाटै बढ्छ । यसबाहेक, चीनको सैन्य उद्योगको निरन्तर स्तरोन्नति मुख्यतया राष्ट्रिय सुरक्षाको सामना गर्ने नयाँ चुनौतीहरूको प्रतिक्रिया हो ।
चीनले कहिल्यै पनि अन्य देशमा लुटपाट वा आक्रमण गरेको छैन र भविष्यमा पनि गर्नेछैन । अमेरिकाले गरेजस्तै विश्वभर सैन्य अड्डाहरू तैनाथ गर्ने सम्भावना पनि छैन । तर, अमेरिकाले फरक बाटो रोजेको छ । केही अमेरिकी राजनीतिज्ञहरूले चीनसँग ‘पूर्ण स्तरको युद्ध’ को लागि तयारी गर्न हतियारको उत्पादन बढाउन र ताजा उत्पादन लाइनहरू स्थापना गर्न स्पष्टरूपमा आह्वान गरिरहेका छन् । यो दृष्टिकोण युद्धको लागि बनाइएको कारखानाजस्तो देखिन्छ । यसको एकल उद्देश्य विनास र मृत्युको उत्पादन हो । अमेरिकी औद्योगिक आधारलाई युद्धको तर्कले बढ्दो रूपमा अपहरण गर्दै छ, यसलाई विश्वव्यापी तनावको चालकमा परिणत गर्दै छ ।
केही अमेरिकी राजनीतिज्ञहरूले खतरनाक खेल खेलिरहेका छन् । उनीहरू विश्वास गर्छन् कि सैन्य तयारी र औद्योगिक परिचालनले उनीहरूलाई चीनसँगको भिडन्तमा फाइदा पु¥याउनेछ । तर, यो सोच एक घातक गलत गणना हो : ठुला शक्तिहरूबिच पूर्णस्तरीय युद्ध भनेको आपसी विनास निम्त्याउनु हो ।
केही अमेरिकी राजनीतिज्ञहरूले युद्धको लागि तयारी गर्न आह्वान गरिरहेका छन् । यो सुझाव कुनै रणनीतिक योजना होइन बरु रणनीतिक आत्म–विनासको रूप हो । यो बारुदको थुप्रोमा सलाईसँग खेल्नुजस्तै होः तपाईँले आगोलाई नियन्त्रण गर्न सक्नुहुन्छ भन्ने सोच्न सक्नुहुन्छ, बरु एकपटक श्रृङ्खला प्रतिक्रिया सुरु भएपछि परिणाम विनासकारी हुनेछ ।
तिनीहरू जुवा खेल्नेहरूसँग मिल्दाजुल्दा छन् जसलाई थाहा छ कि उनीहरूले सबै गुमाउन सक्छन् तर दाउ चाल्न जारी राख्छन् । यस पटकको भिन्नता यो हो कि दाउ अमेरिकाको भविष्यमा मात्र होइन मानव सभ्यता र विश्वको शान्तिपूर्ण विकासको भविष्यमा पनि छ ।
चीन–संरा अमेरिका सम्बन्ध विश्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण द्विपक्षीय सम्बन्धहरूमध्ये एक हो । यसको दिशाले दुवै राष्ट्रको भविष्य मात्र होइन, सम्पूर्ण विश्वको शान्ति र स्थिरता पनि निर्धारण गर्नेछ । यदि केही अमेरिकी राजनीतिज्ञहरूले युद्धको तर्कको वरिपरि अमेरिकाको चीन नीति निर्धारण गर्न जारी राखे भने तिनीहरूले सारा संसारलाई एक जित्न नसकिने अन्त्यहीन खेलमा तान्नेछन् ।
विश्वलाई शान्ति र सहयोग चाहिन्छ, युद्धको लागि आत्म–विनासकारी तयारी होइन ।