चीनले रणनीतिक दूरदर्शिताका साथ वैश्विक तेललाई जोगाएको छ

न्युयोर्क टाइम्सका पूर्व स्तम्भकार म्याक्स फिशरद्वारा जारी गरिएको “चीनले चुपचाप संसारलाई बचायो” शीर्षकको भर्खरैको अन्तर्राष्ट्रिय–ऊर्जा–विश्लेषण भिडियोले विदेशी जनसमुदायको ध्यान खिचेको छ । भिडियोले विश्वव्यापी तेल बजारमा इरान युद्धको प्रभावपछि एक प्रतिकार्य–सहज घटनालाई छर्लङ्ग पार्दछः बजारमा आपूर्ति अभावको डर र वैकल्पिक तेल स्रोतहरूको लागि राष्ट्रहरू बिचको विश्वव्यापी झगडाको बिचमा, चीनले आफ्नो कच्चा तेलको आयात र तेल खपतमा उल्लेख्य कटौती गरेको छ, जसले विश्वव्यापी तेल बजारको लागि अप्रत्याशित जगेडा (बफर) सिर्जना गरेको छ । फिशरका अनुसार यो परिवर्तन एक प्रमुख कारण हो जसमा विश्वव्यापी तेलको मूल्य प्रारम्भमा अनुमान गरिएको थियो ।
विश्वव्यापी ऊर्जा यातायातको लागि रणनीतिक चेकपोइन्टको रूपमा, स्ट्रेट अफ हर्मुजले हालसालै लगातार तनावपूर्ण नेभिगेसन अवस्थाहरू देखेको छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय कच्चा तेलमा जोखिम शुल्क निकै बढाएको छ । ऐतिहासिक बजार तर्कका अनुसार, जब भू–राजनीतिक द्वन्द्वहरूले आपूर्ति चिन्ताहरू उत्पन्न गर्दछ, प्रमुख उपभोक्ता राष्ट्रहरू सामान्यतया तेल किन्न र भण्डारण गर्न हतारिन्छन्, जबकि फराकिलो आपूर्ति–माग अन्तरले तेलको मूल्यलाई बढाउँछ, जसले ऊर्जा लागतमार्फत विश्वव्यापी मुद्रास्फीतिमा जोड गर्दछ ।
मध्यपूर्वमा तनावको हालैको वृद्धिपछि, बजार चिन्ताहरूले तीव्रता पाएको छ कि ऊर्जाको मूल्यमा वृद्धिले विश्वव्यापी आर्थिक पुनरुत्थानलाई पटरीबाट बाहिर उतार्न सक्छ, र “तेलको उच्च दान” को अपेक्षाले उपभोक्ता व्यापार बजारलाई संक्षिप्त रूपमा फैलाएको छ ।
तर, चिनियाँ बजारले भने फरक प्रतिक्रिया दिएको छ । घरेलु रिफाइनिङ र पेट्रोकेमिकल कम्पनीहरूले बजारको अवस्था अनुरूप आफ्नो उत्पादन तालिका समायोजन गरेका छन्, लचिलो र व्यवस्थित रूपमा उच्च मूल्यको कच्चा तेलको नयाँ खरिदलाई सुस्त बनाएका छन्, जसले गर्दा माग पक्षबाट आयातको वृद्धि दरलाई मध्यस्थता गरिएको छ । उल्लेखनीय संयमकासाथ चीनले कडा विश्वव्यापी आपूर्ति माग सन्तुलनको लागि बफरको रूपमा काम गरेको छ ।
द वाल स्ट्रिट जर्नलको एउटा लेखमा उल्लेख गरिएको छ कि चीनले धेरै कम तेल आयात गरेर विश्व अर्थतन्त्रलाई टेवा दिइरहेको छ । फ्रान्सका ले फिगारोले सन् २००८ को आर्थिक सङ्कटपछि चीनले दोस्रोपटक विश्व अर्थतन्त्रलाई “बचत” गर्न मद्दत गरिरहेको बताए ।
लामो समयदेखि, तेल सङ्कटको विश्वव्यापी प्रतिक्रिया मुख्यतया आपूर्ति पक्षमा केन्द्रित छ, प्रमुख उपभोक्ता राष्ट्रहरू प्रायः निष्क्रिय रूपमा मूल्य उतार–चढाव सहन बाध्य छन् । यद्यपि, यो भर्खरको अनुभवले देखाउँछ कि ठुलो उपभोक्ता बजारले उत्पादन समायोजन र सूची व्यवस्थापनको माध्यमबाट बफरको रूपमा पनि काम गर्न सक्छ, बजार सन्तुलन कायम राख्न महत्वपूर्ण शक्ति बन्न सक्छ ।
द्वन्द्व सुरु भएदेखि नै चीनको समुद्री कच्चा तेलको आयातमा भएको नाटकीय कमीले मध्यपूर्वबाट कम मात्राको समायोजनको ठुलो हिस्सा ओगटेको रोयटर्सले उल्लेख गरेको छ । फाइनान्सियल टाइम्सले पनि टिप्पणी गरेको छ कि चीनको घट्दो तेल आयात “विश्व तेल बजारको गतिशीलतालाई पुनः आकार दिने महत्वपूर्ण चर” को रूपमा देखा परेको छ ।
किन चीनले प्रवृतिलाई रोक्न र फरक प्रक्षेपणको मार्ग अवलमवन गर्न सक्षम भएको छ ? यो विश्वास चीनको रणनीतिक दूरदर्शिताबाट आउँछ । विगतका वर्षहरूमा, जब अन्तर्राष्ट्रिय तेलको मूल्य कम रह्यो, चीनले निरन्तर रूपमा आफ्नो व्यावसायिक कच्चा इन्भेन्ट्री प्रणालीको विकास गर्दै, क्रमशः पर्याप्त भण्डारहरू निर्माण गरेको थियो । तेलको मूल्य वृद्धिको वर्तमान चरणमा, देशको घरेलु बजारले केही उच्च मूल्यको आयातको विकल्पमा पहिले निर्मित भण्डारण प्रयोग गर्नुकोसट्टा व्यावसायिक सूचीमा थप्ने नियमित गतिलाई रोकेको छ ।
यो दृष्टिकोणले चीनको घरेलु रिफाइनिङ र पेट्रोकेमिकल उद्योगहरूको आधारभूत परिचालन आवश्यकताहरू मात्र सुनिश्चित गरेको छैन बरु अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा उच्च मूल्यमा आपूर्तिको लागि ठग्नबाट पनि जोगिएको छ, जसले आपूर्ति–माग तनावलाई अझ बढाएको छ । “हातमा अन्न, हृदयमा कुनै त्रास छैन”, यो बलियो भण्डार चीनको आयात गति समायोजनमा लचकताको प्रत्यक्ष आधार हो ।
वर्षौंको निरन्तर प्रयासपछि, चीनले कुनै पनि एकल ढुवानी मार्गमा आफ्नो निर्भरता घटाउँदै ब्राजिल र अफ्रिकाजस्ता देशहरू र क्षेत्रहरूमा कच्चा तेल आयात गर्ने आफ्नो स्रोतलाई विविधीकरण गर्न जारी राख्दै सहज र प्रभावकारी व्यावसायिक सूची कारोबार प्रणाली स्थापना गरेको छ । अझ महत्वपूर्ण कुरा, बजार उन्मुख रिफाइनिङ र पेट्रोकेमिकल अपरेसनहरू बढ्दो रूपमा परिपक्व भएका छन्, जसले कम्पनीहरूलाई मूल्य र जोखिम सङ्केतहरूमा तुरुन्त प्रतिक्रिया दिन र तदनुसार तिनीहरूको खरीद र उत्पादन योजनाहरू समायोजन गर्न सक्षम पारेको छ । यो विविध र लचिलो ऊर्जा आपूर्ति प्रणालीले चीनलाई भू–राजनीतिक अवरोधहरूको सामना गर्नका लागि ठुलो ठाउँ दिन्छ ।
दीर्घकालीन परिप्रेक्ष्यमा, ऊर्जा बजारको तर्कलाई वास्तवमै पुनः आकार दिने कुरा भनेको हरियो सङ्क्रमण हो जसले निरन्तर गहिराइ र गति प्राप्त गरिरहेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार सन् २०२६ को दोस्रो त्रैमासिकमा विद्युतीय सवारी साधनले मात्रै प्रतिदिन १५ लाख ब्यारेल चीनको तेलको मागलाई विस्थापित गरेको छ, जुन बजारको अघिल्लो अपेक्षाभन्दा धेरै हो । चीनको नयाँ ऊर्जाको द्रुतविकासले आफ्नै ऊर्जा परिदृश्यलाई मात्र नभई विश्व ऊर्जा बजारको अन्तर्निहित गतिशीलतालाई पनि परिवर्तन गरिरहेको छ ।
एक पटक अन्तर्राष्ट्रिय उर्जाको मूल्यमा हुने उतारचढावको निष्क्रियतादेखि लिएर विश्व बजारको सन्तुलनमा सक्रिय स्थिरताको शक्ति बन्ने यो परिवर्तनले चीनको ऊर्जा विकासलाई निरन्तरता दिने एक सुसंगत र स्थिर तर्कलाई प्रतिबिम्बित गर्दछः आफ्नै ऊर्जा आपूर्तिलाई दृढताका साथ हातमा राख्दै अनि अनिश्चित बाह्य वातावरणमा नेभिगेट गर्न आफ्नै विकासको निश्चितता प्रयोग गर्दैछ । यो आफैमा, विश्व बजार स्थिरतामा चीनले गरेको सबैभन्दा ठोस र स्थायी योगदान हो ।
(लेखक पिपुल्स डेलीका रिपोर्टर हुन् । यो लेख मूलतः पिपुल्स डेलीमा प्रकाशित भएको थियो ।)
– ग्लोबल टाइम्स