इरानका सर्त पूरा नभएसम्म हर्मुज जलडमरु नखुल्ने
- कार्तिक १९, २०८३
आदिवासी अमेरिकीहरूविरुद्ध उत्तर अमेरिकालाई उपनिवेश बनाउने उपनिवेशवादीहरूको युद्ध निकै निर्मम हुने गथ्र्यो । तीमध्ये पनि उनीहरूले प्रयोग गरेको एउटा उपाय भने निकै भयानक खालको थियो । त्यो तरिका कुनै रक्तपातपूर्ण संहारभन्दा भयानक थियो । उपनिवेशवादीहरूले आदिवासी अमेरिकीहरूलाई बिफरका जीवाणु भएका कम्बल र कपडा दिने गर्थे । बिफरको भाइरसको कारण आदिवासी अमेरिकीहरूको जीउभरि ठूलठूला खटिरा आउँथ्यो । उनीहरूले आँखाको ज्योति गुमाउँथे र अन्ततः प्राण त्याग्थे । उपनिवेशवादीहरूको यो जैविक युद्धकै निर्मम रूप थियो । तर, उपनिवेशवादीहरूले यो तरिका अपनाएकोबारे निकै थोरै मात्र उल्लेख गरेका छन् ।
आदिवासी अमेरिकीहरूविरुद्ध उपनिवेशवादीहरू हतियारको रूपमा बिफरका जीवाणु प्रयोगबारे पहिलो उल्लेख उन्नाइसौँ शताब्दीका इतिहासकार फ्रासिन्स पार्कम्यानले गरेका थिए । पार्कम्यानले सन् १७६०–दशकको पूर्वाद्र्धमा उत्तर अमेरिकामा तैनाथ बेलायती सेनाका सेनापति सर जेफ्री एमहस्र्टले लेखेका पत्रहरूको अध्ययन गरेका थिए । सर जेफ्री एमहस्र्टले आफ्ना सहयोद्धा कर्णेल हेनरी बुकेटलाई लेखेको चिट्ठीमा आदिवासी अमेरिकी जनताविरुद्ध प्रयोग गरेको बिफरका जीवाणुबारे चर्चा गरेका थिए । फ्रान्सेली र बेलायती उपनिवेशवादी शक्तिबीच सन् १७५६ देखि १७६३ सम्म भएको युद्ध (जो ‘सात वर्षे युद्ध’ को नामले पनि चर्चित छ) मा एमहस्र्ट र बुकेट पश्चिम सीमामा लडेका थिए ।
उपनिवेशवादीहरूले उपनिवेश फैलाउँदै गरेको अवधिमा लेखेका धेरै लिखित दस्तावेजहरू उपलब्ध छन् । तथापि, तीमध्ये एकाधमा मात्र बिफरको जीवाणु प्रयोगबारे उल्लेख छ । एमहस्र्टले पनि आफ्नो पत्रमा त्यो प्रयोगबारे खासै लामो उल्लेख गरेका छैनन् । उनलाई त त्यो विधिले प्रभावकारी काम पनि गरेको थियो वा थिएन भन्नेबारे पक्का थिएन ।

कर्णेल हेनरी बुकेटसँग वार्ता गर्दै ओट्टावाका आदिवासी नेता पोन्टियाकको चित्र । बुकेट आदिवासी अमेरिकीहरूलाई बिफरको जीवाणु सङ्क्रमित कम्बल दिने बेलायती सैनिक अधिकारी थिए । तस्वीर ः गिटी इमेज
सन् १६०० देखि १७०० को शताब्दीमा उपनिवेशवादीहरूले उपनिवेश बनाउन प्रयोग गरेका धेरैथरी निर्मम तरिकामध्ये यो तरिका निकै सानो हिस्सामात्र हो । बेलायती लडाकूहरूले आदिवासी अमेरिकीहरूका मकैबारी नष्ट पार्ने, उनीहरूका घर जलाउने काम गर्थे । यस्ता अपराध गरेर बेलायती उपनिवेशवादीहरू आदिवासी जनतालाई आफ्नै भूमिमा शरणार्थी बनाइदिन्थे । घरबासबाट उठिबास गर्थे । बिफरका जीवाणुले भन्दा यसरी उठिबास भएका आदिवासी अरू सयौँथरी रोगका शिकार बन्थे ।
जैविक युद्धबाट बेलायती उपनिवेशवादीहरूले सोचेजस्तो प्रभाव प¥यो वा परेन, त्यसको कुनै उल्लेख छैन । तर, फेनको लेखअनुसार पिट किल्ला वरपरको क्षेत्रमा सन् १७६३ को वसन्तयाम र गर्मी याममा बिफरको महामारी नै फैलिएको थियो । त्यतिबेला जताततै बिफर फैलिरहेको हुनाले आदिवासीहरूबीच त्यही कारणले नै रोग फैलिएको थियो वा अरू कुनै माध्यमबाट रोग फैलिएको हो भन्ने विषयमा कुनै प्रमाण भने नभएको इतिहासकारहरू बताउँछन् ।
सन् २००० मा नै हन्टर कलेजका इतिहासकार फिलिप रनलेटको बिफरका जीवाणु भएको कम्बलसम्बन्धी लेख ‘पेन्सालभानिया हिस्ट्री ः अ जर्नल अफ मिड–एटलान्टिक स्टडिज’ मा प्रकाशित भएको थियो । सो लेखमा भने आदिवासी जनताबीच बिफरको महामारी कम्बलकै कारण फैलिएको विषयमा सन्देह व्यक्त गरिएको छ । उनले यसलाई बेग्लै ढङ्गले प्रस्तुत गरेका छन् । उनको बुझाइमा कम्बलले बिफर आदिवासीबीच फैलिएको थिएन, बरु आदिवासी जनताबीच फैलिएको बिफर पिट किल्लाभित्र फैलिएको थियो । उनले यदि कम्बलबाट बिफर फैलाउने आफ्नो उपायले काम गरेको भए आफ्नो दैनिकीमा निकै गौरवका साथ त्यो कुरा उल्लेख हुुनुपर्ने तर्क गरेका छन् ।
एकछिनलाई मानौँ, त्यो तरिकाले काम नगरेकै भएपनि आदिवासी जनताविरुद्ध बिफरको जीवाणु प्रयोग गर्ने बेलायती उपनिवेशवादीहरूको सोचाइ उनीहरूको निर्ममताको चिन्ह हो । “छोटो समयकै लागि भएपनि यसले युद्धको सभ्य नियमको उल्लङ्घन गरेको देखिन्छ”, इतिहासकार केल्टनले भने । बिफरका जीवाणुले लडाकूहरूलाई मात्र मृत्युको मुखमा पु¥याएको थिएन, बरु निर्दोष केटाकेटी र महिलाहरू समेतलाई निर्ममतापूर्वक मारेको थियो ।
तर, केल्टन आदिवासी जनताविरुद्ध भएका लिखित तरिकाको रूपमा कम्बलमा बिफरका जीवाणुमा मात्र बढी जोड दिने पक्षमा छैनन् । सन् १६०० देखि १७०० को शताब्दीमा उपनिवेशवादीहरूले उपनिवेश बनाउन प्रयोग गरेका धेरैथरी निर्मम तरिकामध्ये यो तरिका निकै सानो हिस्सामात्र हो । बेलायती लडाकूहरूले आदिवासी अमेरिकीहरूका मकैबारी नष्ट पार्ने, उनीहरूका घर जलाउने काम गर्थे । यस्ता अपराध गरेर बेलायती उपनिवेशवादीहरू आदिवासी जनतालाई आफ्नै भूमिमा शरणार्थी बनाइदिन्थे । घरबासबाट उठिबास गर्थे । बिफरका जीवाणुले भन्दा यसरी उठिबास भएका आदिवासी अरू सयौँथरी रोगका शिकार बन्थे ।
स्रोत ः हिस्ट्री
नेपाली अनुवाद ः नीरज
Leave a Reply