गाजा बमबारीबाट इजरायलले जित्न सक्दैन

(कम्बोडियामाथिको अमेरिकी छ्याप्छयाप्ती बम विष्फोटको इतिहासलाई हेर्न आवश्यक छ ।)
“उनीहरू त्यहाँ जानैपर्छ र मेरो मतलब साँच्चै भित्र जानुहोस् … म त्यहाँभित्र जान सक्ने सबै चीजहरू चाहन्छु र तिनीहरूबाट नरक तोड्न चाहन्छु । माइलेजमा कुनै सीमा छैन र बजेटमा कुनै सीमा छैन । के त्यो स्पष्ट छ ?” अमेरिकी राष्ट्रपति रिचर्ड निक्सनले आफ्ना राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार हेनरी किसिन्जरलाई डिसेम्बर ९, सन् १९७० मा दिएको आदेश यही थियो ।
केही मिनेटपछि, किसिङ्गरले आफ्ना सहायक जनरल अलेक्ज्यान्डर हेगलाई आदेश जारी गरे, “उहाँ कम्बोडियामा ठूलो बम विस्फोट अभियान चाहनुहुन्छ । उहाँ केही सुन्न चाहनुहुन्न । यो एउटा आदेश हो, यो गर्नैपर्छ । उड्ने कुनै पनि चीज, चल्ने कुनै पनि चीजमा । तपाईँले त्यो थाहा पाउनुभयो ?”
पाँच दशकअघि, अमेरिकी वायुसेनाले कम्बोडियाबाट भियतनामको जनसेना–भियतकोङ्गलाई उन्मूलन गर्न ‘अपरेशन फ्रीडम डिल’ पछि ‘अपरेशन मेनु’ कार्यान्वयन ग¥यो । यसले कम्बोडिया र लाओस हुँदै उत्तरलाई दक्षिण भियतनामसँग जोड्ने जङ्गल हुँदै उत्तरी भियतनामीहरूले प्रयोग गर्ने बाटो र सुरुङहरूको विशाल नेटवर्क – हो चि मिन्ह ट्रेललाई ध्वस्त गर्नको लागि ठूलो भूभागमा छ्याप्छ्याप्ती कार्पेट बम विष्फोटनमा केन्द्रित थियो ।
सन् १९६५ मा जोन्सन प्रशासनमा कम्बोडियामा बम विष्फोट सुरु भइसकेको थियो । निक्सनले त्यसलाई अझ अगाडि बढाए । १९६५ र १९७३ को बिचमा, २७ लाख टन बम देशभरमा खसालिएकोे थियो । तुलनामा, मित्र राष्ट्रहरूले दोस्रो विश्वयुद्धको दौरान अनुमानित २० लाख टन बम खसाले ।
यसरी, क्षेत्रफल र थर्मिक मूल्यका आधारमा कम्बोडिया इतिहासमा सबैभन्दा भारी बमबर्षा भएको देश हुन सक्छ । तथापि, यसले गाजामा त्यो दुःखद रेकर्ड तोडेको हुन सक्छ ।
गाजा युद्धको २५ औँ दिनमा, इजरायली रक्षामन्त्री योभ ग्यालान्टले गाजा सहरमा मात्र १० हजारभन्दा बढी बम र मिसाइलहरू खसालेको घमण्ड गरे । जेनेभामा रहेको युरो–मेड ह्युमन राइट्स मनिटरका अनुसार नोभेम्बर २ सम्म गाजापट्टीमा प्रयोग गरिएको विस्फोटक हिरोशिमामा खसालेको आणविक बमभन्दा दोब्बर शक्तिशाली हुन सक्छ । अगस्ट ६, १९४५ मा हिरोशिमामा संरा अमेरिकाले लिटिल ब्वाय नामको १५ किलोटनको परमाणु बम खसालेको थियो ।
नोभेम्बर ५ मा, इजरायली क्याबिनेट मन्त्री, अमिचाइ इलियाहुले गाजामा आणविक हतियारहरूको प्रयोग एक विकल्प हो भनी सुझाव दिएर अर्को प्रकारको बम खसाले । हुन त उनी मन्त्रिपरिषद्बाट ‘निलम्बित’ भए, तर उनको टिप्पणीले इजरायली अधिकारीमार्फत इजरायलको आणविक हतियारको खुला रहस्य सार्वजनिकरूपमा पुष्टि गरेको पहिलोपटक भएको हुन सक्छ ।
कम्बोडियाको बम विष्फोट र गाजाको बम विष्फोटबिचको पहिलो स्पष्ट भिन्नता यो हो कि पहिले अमेरिकी काङ्ग्रेस, अमेरिकी जनता र संसारबाट आजको जस्तो विचित्रको रूपमा गोप्य राखिएको थियो† यो कम्बोडियालीहरूका लागि स्पष्टरूपमा गोप्य थिएन । गाजाको निरन्तर बमबारी, तथापि, इजरायली नेताहरूले संसारको विरोधलाई पनि बेवास्ता गरेका छन् र अमेरिका र अन्य पश्चिमी शक्तिहरूबाट स्पष्ट प्रोत्साहन र भौतिक समर्थन प्राप्त गरेका छन् ।
दोस्रो भिन्नता यो हो कि कम्बोडियाली नागरिकहरूले आगमन B-52 स्क्वाड्रनको डरलाग्दो गर्जने आवाजबाट भाग्ने प्रयास गर्दा, गाजाका प्यालेस्टाइनीहरू, अत्यधिक शरणार्थीहरू वा शरणार्थीहरूका सन्तानहरू, अर्को दिन बाँच्ने आशामा भाग्ने ठाउँ कतै छैन ।
अचम्मको कुरा, अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले समान इजरायली दावीहरूलाई प्रमाण दिँदै प्यालेस्टिनी स्वास्थ्य मन्त्रालयले जारी गरेको मृत्युको सङ्ख्याको सत्यतामा प्रश्न उठाएका छन् । यो तथ्यको बाबजुद कि उनका आफ्नै कर्मचारीहरूले ती सङ्ख्याहरूमा विश्वास गर्छन् र सङ्ख्या अझै बढ्दै जानसक्ने अनुमान पनि गरिएका छन् । जस्तै पूर्वी मामिलाका लागि अमेरिकी सहायक विदेशमन्त्री बारबरा लीफले हालै प्यालेस्टिनी नागरिकहरूको मृत्युको सङ्ख्यालाई स्वीकार गर्दै भनिन् ।
अमेरिकी विदेश मन्त्री, एन्टोनी ब्लिन्केनले पनि इजरायली कथा दोहो¥याएका छन् कि हमास ‘आतङ्कवादी’ ले संयुक्त राष्ट्र सङ्घका विद्यालय, अस्पताल, मस्जिद र चर्चहरूलाई कमाण्ड–एन्ड–कन्ट्रोल पोष्टहरू, गोलाबारी र हतियार भण्डारण भण्डारको रूपमा प्रयोग गर्दछन् । जसले गर्दा तिनीहरूलाई वैध सैन्य लक्ष्य बनाउँछ । यद्यपि, अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानुनले भिन्नै सुझाव दिन्छ । यदि अप्रमाणित इजरायली दावीहरू प्रमाणित भए तापनि, समानुपातिकताको सिद्धान्तले सैन्य उद्देश्यहरूविरुद्ध आक्रमणहरू निषेध गर्दछ जब तिनीहरूले “नागरिक जीवनको आकस्मिक हानि, नागरिकहरूलाई चोटपटक, नागरिक वस्तुहरूमा क्षति, वा यसको संयोजन, जुन ठोस र प्रत्यक्ष सैन्य लाभको प्रत्याशित सम्बन्धमा अत्यधिक हुनेछ ।”

मोनसेफ खान

इजरायललाई आफ्नो मामला बनाउन गा¥हो हुनेछ जबकि ४५०० भन्दा बढी बालबालिका र शिशुहरूसहित, ११ हजारभन्दा बढी प्यालेस्टिनी नागरिकहरू मारिएका छन्, थप हजारौँ भग्नावशेषमुनि सडेका छन् ।
अझ नराम्रो कुरा, इजरायली सरकार र सैन्य अधिकारीहरूले गाजामा ‘निर्दोषहरू छैनन्’ भनी घोषणा गरेर बारम्बार नरसंहारको आशय प्रदर्शन गरेका छन् । संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय सुरक्षा परिषद् बैठकमा, इजरायलले संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय एम्बुलेन्स चालकहरू, चिकित्सा कर्मचारीहरू र सहायता कार्यकर्ताहरूलाई हमासको सदस्य भएको आरोप लगाएको छ, त्यस्ता १०० भन्दा बढी कामदारहरूको हत्या र गाजाका अस्पतालहरूलाई प्रत्यक्ष, जानाजानी निशाना बनाउने प्रयास गरेको छ ।
युद्ध अपराध, मानवता विरुद्धको अपराध, र नरसंहारको पेटेन्ट इजरायललाई प्राप्त भएको भनी प्रख्यात न्यायविद्हरूले आरोप लगाए पनि विश्वभरका अधिकांश सरकारहरू लाजमर्दोरूपमा मौन बसेका छन् । गाजाको नागरिक जनमानसमाथि इजरायलको चौतर्फी बमबारीको सामना गर्दै कूटनीतिक सम्बन्ध कायम राख्न तयार राज्यहरूको सावधानीपूर्ण अडानको साक्षी हुनु दुःखदायी छ ।
जब इजिप्ट, जोर्डन, युएई, मोरक्को वा टर्की – पश्चिमी शक्तिहरू, चीन र भारतले – इजरायलसँग कूटनीतिक र आर्थिक सम्बन्ध कायम राखेका छन् । चीन र भारतजस्ता देशले किन आफ्नै देशमा चलेको दशकौँ लामो जातिभेद, रङ्गभेद, अमानवीकरणकासाथै प्यालेस्टिनीहरूमाथि भइरहेको अमानवीयकरण गर्ने नीतिहरूबारे पुनःविचार गरेन ? प्यालेस्टिनी जनतामाथिको दमन र यातनाको के कुनै मूल्य छैन ?
इजरायलले गाजापट्टीमा आफ्नो अविराम बमबारी किन बन्द गर्नुपर्छ ? किन आफ्नो अवैध कब्जा र उपनिवेश पुनर्विचार गर्नुपर्छ ? अरब लिगका महासचिव अहमद अबुल घीटले यसलाई ‘नरसंहार’ गरेको आरोप लगाए पनि अरब नेताहरूले गल्तीपूर्ण घोषणाहरू गरे तर अरब–इस्लामिक शिखर सम्मेलनमा कुनै निर्णायक कदम नचालेको बेला पनि किन सुन्नुपर्छ ?
संयुक्त राष्ट्रका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसको रूपमा ‘मानवीय युद्धविराम’ को लागि आह्वान गर्नु वा सीधा ‘युद्धविराम’ को लागि उनले माग गर्ने हिम्मत पनि गरेका छैनन्, आवश्यक छ तर एकदम अपर्याप्त छ । ३७ औँ दिनको अविराम बमबारीपछि ‘हमास उन्मूलन’ को लागि, त्यहाँ लक्ष्य प्राप्तिको लागि प्रमाण कम छ ।
इजरायली जातिवादीहरूको लागि, हमास गाजामा मात्रै नभएर कब्जा गरिएको पश्चिम कनारा (वेस्ट बैङ्क) र अन्य ठाउँमा पनि छ । यदि, सैद्धान्तिकरूपमा, इजरायलले गाजामा हमासलाई प्रभावकारीरूपमा समाप्त गर्ने हो भने, जसरी यसले एक पटक यासेर अराफातको प्यालेस्टाइन लिबरेसन अर्गनाइजेसनसँग गर्न खोजेको थियो, त्यसपछि के हुन्छ ?
हालसम्म बोलिभियाले मात्र प्यालेस्टिनीहरूविरुद्ध चलिरहेको युद्ध अपराधको विरोधमा इजरायलसँग कूटनीतिक सम्बन्ध तोडेको छ । जबसम्म इजिप्ट, जोर्डन, युएई र मोरक्कोले आफ्ना जनताको मागअनुसार तेलअभिवसँगको कूटनीतिक सम्बन्ध तोड्दैनन्† इजरायलको युद्ध अपराधको निन्दा गर्ने टर्की, दक्षिण अफ्रिका र ब्राजिलजस्ता देशहरूले आफ्नो कूटनीतिलाई आफ्नै घोषणामा मिलाउँदैनन्† जबसम्म यी देशहरूले बोलिभियाको सैद्धान्तिक कूटनीतिक कदमको अनुकरण गर्दैनन् र आफ्ना पश्चिमी साझेदारहरूलाई दबाब दिँदैनन्† साउदी अरेबिया, युएई, इरान, कतार, अजरबैजान तेल र प्राकृतिक ग्यासका अन्य ठूला निर्यातकर्ताहरूले इजरायलका अन्धो समर्थकहरूलाई आफ्नो आर्थिक लाभ प्रयोग नगरेसम्म गाजा र यसको जनसङ्ख्याको इञ्च इन्च, आत्माद्वारा आत्मा विनाश हुनेछ र कसैले पनि भन्न सक्नेछैनः “हामीलाई थाहा थिएन ।”
बाइडेन, ब्लिन्केन र नेतान्याहुलाई सम्झाउनुपर्दछ कि कम्बोडियामा वर्षौँदेखिको भयानक छ्याप्छयाप्ती बम प्रहारले एउटा मात्र महत्वपूर्ण राजनीतिक परिणाम उत्पन्न ग¥योः खमेररुजद्वारा कम्बोडियाको कब्जा । हमासको सशक्त विनाशले के परिणाम दिन्छ, यो एउटा तुच्छ प्रश्न होइन । ‘उड्ने जुनसुकै कुरा, चल्ने जुनसुकै कुरामा’ र बमबारीले ‘तिनीहरूबाट नर्क तोडेर’ मृत्यु र ठुला खाडलहरू आज पनि देखिन्छन् । यसले बदनामी र दुःख उत्पन्न ग¥यो, तर कुनै सैन्य विजय हासिल गरेन ।
(लेखक संयुक्त राष्ट्र सङ्घका पूर्वअधिकारी हुनुहुन्छ ।)
– अल जजिराबाट
अनुवाद : प्रकाश