भारतको चीन युद्ध – ८, द्वन्द्वको अवधि (नेहरूको हातमा)

अनौठा दाबीहरू
मसिनो गरी हेर्ने हो भने चाउको पत्रले म्याकमाहोन रेखालाई मान्यता दिन सकिने आफ्नो पुरानो आश्वासन भुलेको देखिन्न । भारत भने पत्र केलाउने मुडमा थिएन । बरु नेहरूले भनेझैँ ‘शक्तिशाली मुलुकको आक्रमण’ को सामना गर्नुपर्ने हुनसक्छ भन्ने विचारलाई पत्रले पुष्टि गरेको भारतले देख्यो । डा. गोपालको सल्लाहपछि नेहरूले पूर्व वा पश्चिम कतै पनि सीमा विवाद नरहेकोमा निर्धक्क बोल्न थालेका थिए । उनी र उनका उच्च अधिकारीहरूलाई सिम्ला सम्मेलनमा चीनमाथि धोका भएको थाहा नभएको होइन । तर, त्यो सत्य स्वीकारेमा देशको हित नहुने उनीहरूको ठहर थियो । अब यो सीमा विवाद अन्तर्राष्ट्रिय चासोको विषय हुन पुगेको थियो । पछि हट्नु भारतको प्रतिष्ठाविपरीत हुने थियो ।
भारत आफ्नो दाबीमा हास्यास्पद हदसम्म गयो । (जोड हाम्रो – सं.) विद्वानहरूले धर्मशास्त्रका हवाला दिँदै हिमालयसँग भारतको आत्मा जोडिएको भन्न थाले । कतिले उपनिषद्, रामायण र महाभारतका सन्दर्भ दिँदै ३ हजार वर्षदेखि ती विवादित भूभाग भारतको पुष्टि हुने बताए । चीनले ती दलिलहरूलाई ‘किंवदन्तीहरू प्रमाण नहुने’ भन्दै किनारा लगाइदियो । यसै प्रकारका ‘भावनात्मक सिमाना’ का कारण विश्वमा धेरै युद्ध र नरसंहार भएको देखिन्छ । अक्साइ चीनसम्बन्धी चिनियाँ दाबीका सन्दर्भ थोरै थिए । किनभने बेलायतीहरूले यस विषयमा धेरै काम गरेका थिए । तसर्थ भारतीय पक्षमा सन्दर्भ स्रोत धेरै थिए । १८९९ को म्याकार्टनी–म्याकडोनल्ड रेखाले पूरै अक्साइ चीनलाई भारतमा पार्ने नेहरूको बुझाइ थियो । भाषिक समस्याले नेहरू गलत निष्कर्षमा पुगेको देखिन्छ । मूल बेलायती अभिलेखबाट उतार्ने बेला भएको सानो गल्तीले ठुलो असर ग¥यो । (जोड हाम्रो – सं.)
नेहरूको अडान
चाउ एनलाइको पत्रको जवाफ नेहरूले पत्रमार्फत दिए । उनले दुवै पक्ष ‘यथास्थिति’ मा जानुपर्नेमा जोड दिए । वास्तवमा नेहरूले ‘यथास्थिति’ भनिरहँदा भारतले दाबी गरेको भूभाग छोडेर चीन पछाडि जानुपर्छ भन्ने सङ्केत गरेका थिए । त्यसैले यो ‘यथास्थिति’ एकतर्फी सर्त थियो । साथै उनले ‘भारतले आफ्ना कर्मचारीहरू फिर्ता बोलाउने छैन’ भनेर चिनियाँ प्रस्तावलाई लत्याए । नेहरूको यही अडान संयुक्त राष्ट्रसङ्घमा पनि सुनियो । कृष्ण मेननले सोही सर्त संयुक्त राष्ट्रसङ्घसामु राखे ।सेप्टेम्बर १३ तारिखमा नेहरूले एउटा गोप्य निर्देशन जारी गरे । त्यसको सार यसप्रकार थियो, “सिमानामा सानाठुला कुनै पनि मुठभेड सकेसम्म हुन नदिनू । आफूमाथि आइलाग्नुभन्दा अघि जाइ नलाग्नू । कुनै चिनियाँ हतियारधारी समूह हामीतिर आए सम्झाएर पठाउनू ।

भी. के. कृष्ण मेनन