चीनमा गरिबी उन्मूलन नजिकबाट नियाल्दा

२०१८ मा मैले चीनको युनान प्रान्तको एउटा गाउँको भ्रमण गरेँ । पक्की सडक, बिजुली, सडक बत्ती र अन्य सार्वजनिक उपयोगिताहरू भएकाले मेरो भ्रमणको समयमा गाउँ एकदमै आधुनिक देखिन्थ्यो । नजिकै फराकिलो विद्यालय र अस्पताल थियो । मेरो यात्रामा गाउँलेहरूले दुई वर्षअघिको आफ्नो घरको तस्विर देखाए । मैले जे देखेँ, म छक्क परेँ । अधिकांश घरहरू आधा भत्किएका घरहरू थिए । तीन किलोमिटरको दायराभित्र कुनै पनि सडक, विद्यालय वा किराना पसलहरू उपलब्ध थिएनन् । तर, दुई वर्षमा यो गाउँले पहिचानभन्दा बाहिरको परिवर्तन ल्यायो । यस उल्लेखनीय परिवर्तनको स्रोत एक असम्भवखाले योजना थियो – क्याक्टस खेती । सरकारी गरिबीविरुद्ध लड्ने टोलीको सहयोगमा स्थानीयहरूले लघु ऋण लिए र क्याक्टस हुर्काउन धेरै ग्रीनहाउसहरू निर्माण गरे ।
गाउँ ठूला सहरहरूबाट टाढा भएकाले त्यहाँका बासिन्दाहरूले हरितगृहहरू बनाउन खाली जग्गा प्रयोग गरे । प्रत्येक क्याक्टस किसानको आफ्नै जग्गा थियो जहाँ तिनीहरूले बिरुवाहरू हुर्काए । सुरुमा, प्रारम्भिक ग्रहणकर्ताहरूले क्याक्टसहरू नजिकैका गाउँहरू र सहरहरूमा बेचे । बिस्तारै व्यापार बढ्दै गयो । ग्राहकहरू सबै प्रान्त र देश भरबाट आएका थिए ।
सम्भावित ग्राहकहरू भेटाउन सकिने ठूला सहरहरूबाट टाढा बसोबास गर्ने, गाउँलेहरूले दुईवटा समस्याहरूको सामना गर्नुपरेको थियोः कसरी व्यापारलाई बचाएर राख्ने र कसरी ग्राहकहरूलाई उत्पादनहरू पु¥याउने ? पहिलो समस्याको समाधान द्रुत–विकास भइरहेको ई–वाणिज्य क्षेत्रमा थियो । पछिल्ला दुई दशकहरूमा, चीन विश्वको सबैभन्दा ठूलो र सबैभन्दा कुशल ई–कमर्स बजारहरूमध्ये एक भएको छ । किसानहरूले इ–कमर्स प्लेटफर्म ताओबाओमा एउटा खाता सिर्जना गरे, जहाँ उनीहरूले तस्बिर र उत्पादन सूचीहरू पोस्ट गरे । उनीहरूले पालैपालो ग्राहकहरूको जिज्ञासाको जवाफ दिए र उनीहरूको बजारीकरण रणनीतिको संरचना गरे । कडा परिश्रम र स्थिरतामार्फत तिनीहरूको क्याक्टी चीनभरि बिरुवाप्रेमीहरूबिच लोकप्रिय भयो ।
गाउँ र सम्भावित खरिददारहरूबिचको ठूलो दूरीको कारणले गर्दा दोस्रो समस्या समाधान गर्न गा¥हो थियो । तर, गाउँलेहरूले हार मानेनन् । प्रत्येक हप्ता तिनीहरूले एक जना किसानलाई तिनीहरूको पोइन्ट उत्पादनको ढुवानीका साथ नजिकैका शहरहरूमा ड्रात् गर्ने तालिका बनाए । चालकले हुलाक सेवाहरूमार्फत ग्राहकहरूलाई प्याकेजहरू पठायो र सडकमा अन्य बिरुवाहरू बेच्यो ।
आम्दानी बढ्दै गए पनि चरम गरिबीलाई विगतको कुरा बनाउन यो मात्र पर्याप्त भने थिएन । चिनियाँ सरकारले चालेको पहिलो कदम भनेको सडक, पुल, रेलवे र स्टेशनहरू निर्माण गर्नु हो । यो प्रक्रिया १९८० मा झन्डै पूरा भयो । यद्यपि, पूर्वाधारले प्रत्यक्षरूपमा गरिबीलाई लक्षित गर्दैन । तर, यी सुविधाहरूबिना जीवन स्तर बढाउन असम्भव छ । राम्रो बाटो नहुँदा गाउँलेहरूले आफ्नो क्याक्टस ग्राहकहरूलाई पठाउन सकेनन् ।
गरिबी निवारणको पछिल्लो चरणहरूलाई लक्षित गरिबी निवारण भनिन्छ र त्यो झनै विस्तृत थियो । सरकारले गरिब गाउँमा एकदेखि तीन वर्षसम्म बस्न सहमत गराउन अधिकारीहरूलाई जिम्मेवारी दिनुपर्ने थियो । यी कार्य टोलीका सदस्यहरू स्थानीय समस्याहरू पूर्णरूपमा बुझ्न र विश्वास प्राप्त गर्न लामो समयसम्म गाउँमा बस्नुपरेको थियो । गाउँलेहरूलाई मात्र पैसा दिने कम्बल रणनीति असफल हुने छैन किनभने गरिबीमा परेका धेरै नागरिकहरूसँग त्यस्ता सहायताको पुँजीकरण गर्ने ज्ञान वा सीप छैन । चिनियाँ मोडलमा माइक्रोक्रेडिट उपलब्ध गराउने र आफ्नो ज्ञान, सूचना र सीप बाँड्न विशेषज्ञ पठाउने समावेश छ । यी विज्ञहरू पनि लामो समयसम्म गाउँहरूमा बस्ने र काम गर्ने, स्थानीय समुदायको हिस्सा बन्ने, जसले विश्वास र सफलता सुनिश्चित गरेको थियो ।
चीनमा गरिबी उन्मूलन र सामाजिक–आर्थिक विकाससँगको मेरो साक्षात्कारले मलाई चीनको अनौठो शासन पद्धतिको प्रशंसा गर्न प्रेरित ग¥यो, जसले आफैँको लागि काम गर्ने विकास मोडेल खोज्न ठूलो साहस चाहिन्छ । मलाई विश्वास छ कि विश्वभरका देशहरूले आफ्नो आन्तरिक मामिलाहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्छ र आफ्नो विशिष्ट विशेषताहरू र इतिहासअनुसार शासन गर्न आफ्नै मोडेलहरू निर्माण गर्नुपर्छ ।
(लेखक चीनको रेन्मिन विश्वविद्यालयमा एलएलएम डिग्रीका विद्यार्थी हुनुहुन्छ । उहाँयुवा प्रतिनिधि हुनुहुन्छ ।)
– चाइना डेलीबाट
अनुवाद : प्रकाश