कवितामा कविको व्यक्तित्व झल्किनु स्वाभाविक

आफ्नो कविताबारे साथीहरूको अध्ययन र दृष्टिकोणबारे जानकारी पाउँदा खुसी लाग्यो । मनको कुरा थाहा पाउनु आफैमा नयाँ कुरा थाहा पाउनु हो । साथै हाम्रा सबै परिश्रम मन र मस्तिष्कले जनताकै सेवाका निम्ति हो भन्ने कामना गर्राैँ ।
हरेक व्यक्तिको व्यक्तित्व फरक फरक भएजस्तै कविता पनि समान हुँदैनन् । मानिसको मुखाकृति, कपाल, अन्तर्मनको भावना र अभिव्यक्तिसमेत फरक हुन्छ । मानिसको भित्री र बाहिरी रूपरेखा नै व्यक्तिको व्यक्तित्व भएजस्तै हरेक कविको कविता वा अभिव्यक्ति र भावनामा एकरूपता आउँदैन ।
तर कविहरूको जीवनको उद्देश्य, आदर्श, दर्शन र चिन्तनमा समानता देखिन सक्छ ।
बालकृष्ण समको कवितामा गद्यको प्रवाह हुन्छ । गद्यमा पनि छन्द र लय लुकेको हुन्छ । उहाँको नाटकका ठाउँँठाउँमा वार्तालाप आफै कविता र कति कवितामा भाषण र गर्जनको प्रभाव हुन्छ ।
हामी पनि आ–आफ्ना कवि साथीहरूको कवितामा आ–आफ्ना व्यक्तित्वबारे जानकारी राखेर देश, समाज र जनताको निम्ति परिवर्तन गर्ने सेवा गर्ने भावनात्मक ऊर्जा प्राप्त गरौँ ।
उठेका जिज्ञासा र प्रश्नबारे
केही लेखक साथीहरूको जिज्ञासा र प्रश्नहरू पनि ‘स्वर्ग’ र ‘नर्क’ बारे सान्दर्भिक हुन्छ – साहित्यमा । समाजवादी साहित्यमा ‘स्वर्ग’मा छलफल हुनुको कारण हरेक धर्ममा प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा स्वर्गबारे उल्लेख गरिएको हुन्छ ।
त्यसको उत्तरमा समाजवादीहरू ‘स्वर्ग’ को अर्थ पुँजीपति, सामन्त वा शोषकहरूको ‘स्वर्ग’ हो भन्ने अर्थ लगाउँछन् । जहाँ कामदारवर्गको शोषणबाट सुखको उपभोग गरिन्छ । तर, कामदारवर्गको निम्ति समाजवाद र साम्यवाद अर्थात् वर्गविहीन र शोषणविहीन समाजको कल्पना गरिएको थियो । पेरिसलाई सन् १८७०–७१ मा मजदुरवर्गले शोषकवर्गको राजधानी वा ‘स्वर्ग’ माथि धावा बोलेको थियो र अस्थायी विजयलाई नै शोषणविहीन राज्य व्यवस्थाको रूपमा सर्वहारावर्गको राज्य स्थापनालाई ‘पेरिस कम्युन’ भनिएको थियो । चीनमा समाजवादी व्यवस्थाको स्थापनापछि अगाडि बढेको सहकारी संस्थालाई ‘चिनियाँ कम्युन’ भनिएको थियो ।
त्यस्तै रामायण र महाभारतलाई दक्षिणपन्थी र हिन्दूहरू इतिहासको रूपमा लिन्छन् । त्यसको निम्ति भारतीय पुरातत्व विभागले वर्षौंसम्म अनुमान गरिएका ठाउँहरूमा उत्खनन गरेर अध्ययन गर्दा ती राम राज्यका अवशेष र महाभारतका भव्यताका अवशेषहरू भेटाएन ।
यसकारण, भारतका महत्वपूर्ण पुरातत्वविद् सांकलियाले रामायण र महाभारत भारतका महाकाव्यहरू हुन्, इतिहास होइन भने । बरु, भारतका अर्को ठाउँहरूमा केही घटनाहरू भएका हुन् । त्यसैलाई कथा र काव्यको रूपमा लिएको देखियो भनी उनले बताए ।
छलफलमा रामायण र महाभारतका पात्रहरूको विषयमा छलफल हुँदा धर्म र इतिहासका पात्रहरूको रूप नलिई महाकाव्यका पात्रहरूको रूपमा लिनु मनासिब हुन्छ । ती पात्रहरूले देशभक्ति र आआफ्नो कर्तव्य पूरा गर्ने असल नागरिक र वीरहरूको रूपमा लिनु उपयुक्त हुन्छ ।
फेरि अद्भूत रामायणको कथा अलगै छलफलको विषय होला !
(‘मजदुर’ दैनिकको आयोजनामा २०८३ साउन ३० गते भएको हरिबहादुर श्रेष्ठद्वारा रचित कवितासङ्ग्रह ‘ए, मेरा रातहरू’ को परिचर्चा एवम् कविता वाचन कार्यक्रममा व्यक्त मन्तव्य)