‘मानवता कहाँ छ ?’ : कारागारमा रहेका पूर्वपाकिस्तानी प्रधानमन्त्री इमरान खानप्रति उनका छोराहरू चिन्तित ¤

(सुलेमान र कासिम खानले अल जजीरालाई भनेका छन् कि आफ्ना ७३ वर्षीय पिता ‘अशान्त’ भएको र ‘गम्भीर चिन्ता’ बाट पीडित रहेको सुनेपछि उनीहरू झन् बढी चिन्तित भए ।)
लन्डन, संयुक्त अधिराज्य – सुलेमान र कासिम खानले करिब छ महिनादेखि आफ्नो बुबाको आवाज सुन्न पाएका छैनन् ।
पाकिस्तानका कारागारमा रहेका पूर्वप्रधानमन्त्री तथा क्रिकेट दिग्गज इमरान खानसँग उनीहरूले अन्तिम पटक गत मार्चमा इद अल–फित्रको अवसरमा कुरा गरेका थिए । त्यो फोन वार्ता २० मिनेटसम्म चलेको थियो ।
“हामीलाई थाहा छैन, कति समय कुरा गर्न पाइन्छ,” २७ वर्षीय कासिमले लन्डनमा अल जजिरासँग भने । “सामान्यतया करिब २० मिनेट हुन्छ । उहाँले हतारमा हाम्रो जीवनबारे सोध्छन् र सल्लाह दिन्छन् । तर जब हामी उहाँको अवस्थाबारे सोध्छौं, उहाँ तुरुन्तै कुरा टार्छन् । उहाँ आफ्ना बारेमा धेरै कुरा गर्न चाहँदैनन् ।
“तिमीलाई थाहा छ, जे छ त्यही हो,” कासिमले बाबुको भनाइ सम्झिए ।
७३ वर्षीय खानलाई रावलपिण्डीको अदियाला जेलमा कैद गरिएको तीन वर्ष बितिसकेको छ । सन् २०२२ मा विश्वासको मतमार्फत पदच्युत भएपछि उनले १०० भन्दा बढी कानुनी मुद्दा सामना गरेका छन्, जसमा घूस लिएको, राज्यको गोप्य जानकारी चुहाएको र राज्यका उपहार अवैध रूपमा बेचेको आरोपहरू छन् । उनले सबै आरोप अस्वीकार गरेका छन् ।
उनका सबैमध्ये एकवटा सजायबाहेक बाँकी सबै निलम्बन वा खारेज भएका छन्, जसमा अपिलहरू अझै बाँकी छन् ।
खानको परिवार र उनको पाकि

इमरान खानका छोराहरू, सुलेमान (बायाँ) र कासिम, जेलमा आफ्ना बुबाको स्वास्थ्य बिगँ्रदै गएकोमा चिन्तित छन् र उनीहरू भन्छन् कि उनलाई ‘मानसिक यातना’ दिइएको छ, यो दाबीलाई पाकिस्तान सरकारले अस्वीकार गरेको छ । (अल जजीरा)

स्तान तहरीक–ए–इन्साफ (पीटीआई) पार्टीले लगाइएका आरोपहरू राजनीतिक उद्देश्यप्रेरित भएको विश्वास व्यक्त गरेका छन् ।
उनकी दुई बहिनीहरू, उज्मा र नोरीनलाई हालै उनलाई भेट्न अनुमति दिइएको थियो । उनीहरूले भनेका छन् कि महिनौँपछि भएको यो पहिलो भेट थियो ।
“उहाँ कति अशान्त देखिएका थिए भनेर दुवै बहिनी निकै विचलित भएका थिए । एकान्त कारावासले उनलाई मानसिक रूपमा यातना दिएको छ,” २९ वर्षीय सुलेमानले भने ।
“उहाँको (जेलको) कोठामा हृदयगति असामान्य रूपमा बढ्छ । गम्भीर चिन्ताका कारण उहाँलाई धड्कनको समस्या भइरहेको छ,” कासिमले भने । “उहाँ मेरो जीवनमा भेटिएका सबैभन्दा शान्त र मानसिक रूपमा सबल व्यक्ति हुन् । उहाँलाई चिन्ताले

पूर्वपाकिस्तानी प्रधानमन्त्री इमरान खानले तीन वर्ष जेलमा बिताएका छन् । (अख्तर सुमरो/रोयटर्स)

ग्रसित भएको सुन्नु असह्य छ ।”
खानका वकिलहरूले गत फेब्रुअरीमा बताएका थिए कि उनको दायाँ आँखाको दृष्टि ८५ प्रतिशत गुमिसकेको छ ।
“हाम्रो फुपूसँग भेट्दा उहाँ अझै पनि आँखामा पट्टी लगाइरहेका थिए,” सुलेमानले भने । “१० महिनासम्म उनलाई कुनै पनि आगन्तुक भेट्न अनुमति दिइएको थिएन । बिहिनीहरूको छोटो भेटबाहेक अन्य आदेशहरू पालना गरिएको छैन ।”
पाकिस्तानको सूचना तथा प्रसारण मन्त्रालय (एमआईबी) ले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै इमरान खानलाई “दण्डात्मक एकान्त कारावास, क्रूरता वा वञ्चित” गरिएको आरोपलाई स्पष्ट रूपमा अस्वीकार गरेको छ ।
विज्ञप्तिमा भनिएको छ, “दोषी ठहर गरिएको कैदी कार्यकारी हिरासतमा राखिएको व्यक्ति होइन ।”
“उनको कैद न्यायिक प्रक्रियापछि सक्षम अदालतद्वारा दिइएका सजायअनुसार भएको हो, र उनी पाकिस्तानी कानुनअनुसार उप

अगस्ट २१, २०२६ मा पाकिस्तानको इस्लामाबादमा खानकी दिदीबहिनीहरूसँगै जेलमा रहेका पूर्व–प्रधानमन्त्री इमरान खानका निजी चिकित्सक फैसल सुल्तानले पत्रकार सम्मेलनलाई सम्बोधन गर्दै । (अख्तर सोमरो/रोयटर्स)

लब्ध सबै कानुनी उपायहरू खोज्न अधिकारप्राप्त छन्,” विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।
यसमा थप भनिएको छ कि “दोषी कैदीलाई घरमै पकाएको खाना, व्यायाम उपकरण र उपयुक्त आहार सुविधा उपलब्ध गराइएको छ ।”
उनलाई पूर्ण रूपमा अलग गरिएको वा परिवारसँग सम्पर्कबाट वञ्चित गरिएको दाबी आधिकारिक कारागार अभिलेखले पुष्टि नगरेको मन्त्रालयले जनाएको छ ।”
अगस्ट १८ मा सर्वोच्च अदालतको तीन न्यायाधीशीय इजलासले इमरान खानलाई दुई दिनभित्र निजी शिफा इन्टरनेसनल अस्पतालमा सार्न, साप्ताहिक रूपमा परिवारसँग भेट गर्न र छोराहरूसँग हप्तामा दुई पटक फोन सम्पर्क गर्न अनुमति दिन आदेश दिएको थियो । साथै, उनका निजी चिकित्सक र बहिनी (दुवै चिकित्सक) लाई उनको उपचारमा सहभागी गराउन आदेश दिइएको थियो । यसअघि कार्डियाक बोर्डको समीक्षाले खानको रक्तचाप अस्थिर रहेको र परिवारसँग सीमित सम्पर्कका कारण चिन्ता बढेको निष्कर्ष निकालेको थियो ।
तर, उनलाई त्यसको सट्टा सरकारी अस्पताल पिम्समा छोटो स्वास्थ्य परीक्षणका लागि लगेर अगस्ट २० मा पुनः जेल फर्काइएको थियो । त्यसपछि खानको पार्टीले अवहेलनाको निवेदन दायर गरेको थियो ।
“यी सरकारी चिकित्सकहरूलाई के भन्नुपर्ने हो त्यो मात्र सुनाइन्छ,” सुलेमानले भने । हामी चाहन्छौँ कि उनलाई स्वतन्त्र रूपमा परीक्षण गरियोस्, ताकि प्रमाण रहोस् । उनीहरूले के लुकाइरहेका छन् ?
“शासक सत्ताले अहिले पूर्ण शक्ति नियन्त्रणमा राखेको छ । सर्वोच्च अदालतका प्रयासहरू प्रभावकारी देखिँदैनन्,” कासिमले भने । “हामी सकेसम्म आवाज उठाउने प्रयास गरिरहेका छौँ ।”
सूचना तथा प्रसारण मन्त्रालय (एमआईबी) ले भने खानको स्वास्थ्यसम्बन्धी रिपोर्टहरू “कारागार वा चिकित्सकीय अभिलेखले समर्थन नगरेको” दाबी गरेको छ ।
मन्त्रालयले जनाएको छ कि खानले कैद सुरु भएदेखि ३० पटक स्वास्थ्य परीक्षण गरिसकेका छन्, “जेल चिकित्सकद्वारा गरिने नियमित परीक्षणबाहेक,” र चिकित्सकहरूले हालै निष्कर्ष निकालेका छन् कि उनी “सचेत, स्थिर छन् र कुनै गम्भीर वा नियन्त्रणबाहिरको स्वास्थ्य समस्या अभिलेखमा छैन ।”
संयुक्त राष्ट्र सङ्घदेखि क्रिकेटरहरूको सहयोग
इमरान खानको रिहाइको लागि संयुक्त राष्ट्र सङ्घ, एम्नेस्टी इन्टरनेसनल, वासिङ्टन र लन्डनका राजनीतिज्ञहरूसहित २१ पूर्व क्रिकेट कप्तानहरूले समर्थन गरेका छन् ।
“हामी आशा गर्छौँ कि बेलायतले केही फरक गर्न सक्छ,” कासिमले भने । “हाम्रो बुबा यहाँ लामो समय बस्नुभएको थियो र उनले सधैं इङ्गल्यान्डको प्रशंसा गर्नुभएको छ ।”
उनीहरूका आमा तथा खानकी पूर्वपत्नी जेमिमा गोल्डस्मिथले प्रधानमन्त्री एन्डी बर्नहाम र विदेशमन्त्री एड् मिलिब्यान्डलाई सहयोगका लागि आग्रह गर्दै भनिन् कि खानले “तीन वर्षको एकान्त कारावास सहनुपरेको छ,” जुन अहिले ‘मानव अधिकार आपत्काल’ बनेको छ ।
उनले थपिन् कि उनका छोराहरू, जो बेलायती नागरिक हुन्, उनीहरूलाई भिसा अस्वीकृत गरिएको छ र यदि उनीहरू खानलाई भेट्न पाकिस्तान गए भने पक्राउ पर्ने जोखिम छ, यसलाई उनले ‘मानव अधिकार आपत्काल’ भनेकी छिन् ।”
खानका छोराहरूले उनलाई अन्तिम पटक सन् २०२२ नोभेम्बरमा भएको हत्या प्रयासपछि भेटेका थिए ।
“हामीसँग योजनाहरू छन्, तर ती सार्वजनिक रूपमा खुलाउन सक्दैनौँ, किनकि हामीले भनिएको कुरा छिट्टै पाकिस्तानमा निगरानीमा पर्छ,” कासिमले भने ।
“अहिले सबैभन्दा कठिन समय हो, सबैभन्दा अन्धकारमय देखिएको छ । तर, कम्तीमा अहिले बढी ध्यान केन्द्रित पनि भएको छ,” सुलेमानले थपे । “हामी भाग्यशाली छौँ कि राम्रो साथीहरू र बलियो पारिवारिक एकता छ, जसले हामीलाई मानसिक रूपमा स्थिर राख्छ ।”
सूचना तथा प्रसारण मन्त्रालय (एमआईबी) ले खानलाई अलग गरिएको वा सम्पर्कबाट वञ्चित गरिएको दाबी अस्वीकार गर्दै भन्यो, “अभिलेखले करिब १९८ अन्तर्वार्ता सत्रहरू देखाउँछ, जसमा ९०० भन्दा बढी आगन्तुक प्रवेशहरू छन् । यसमा उनका बिहिनीहरू, परिवारका सदस्य, वकिल, चिकित्सक, राजनीतिक प्रतिनिधि र अन्य स्वीकृत आगन्तुकहरू समावेश छन् ।”

डिसेम्बर ९, २०२५ मा पाकिस्तानको रावलपिंडीस्थित अदियाला जेल जाने बाटोमा जेलमा रहेका पूर्वप्रधानमन्त्री तथा पाकिस्तान तहरीक–ए–इन्साफ (पीटीआई) पार्टीका नेता इमरान खानका समर्थकहरू आफ्ना नेताको स्वास्थ्यको बारेमा चिन्ता व्यक्त गर्दै विरोध प्रदर्शनको क्रममा भेला भए । (सलाहुद्दीन/रोयटर्स)

मन्त्रालयले उनको कारावास अवस्था मानवीय भएको दाबी गर्दै भन्यो कि सुविधा ‘निद्रा, सरसफाइ र व्यायाम’ को लागि पर्याप्त छन् ।
“उहाँलाई छुट्टै तयार गरिएका भोजनहरू दिइन्छ, जसमा मासु, कुखुरा, फलफूल, दूध, बदाम, रस र बोतलको पानी समावेश छन्,” विज्ञप्तिमा भनिएको छ । “त्यसै समयमा, कैदीसँगको पहुँचलाई जेलभित्रबाट अनियन्त्रित राजनीतिक सम्प्रेषण वा गतिविधिको प्लेटफर्मको रूपमा प्रयोग गर्न सकिँदैन ।”
खानले आफ्ना छोराहरूलाई सधैँ सार्वजनिक जीवनबाट टाढा राखेका थिए र उनीहरू पनि क्यामेराको अगाडि जीवन खोज्ने प्रयासमा थिएनन् ।
कासिमले बाबुको स्वास्थ्य बिग्रनुमा सरकारलाई जिम्मेवार ठहर गरे ।
“कसैलाई आधारभूत स्वास्थ्य परीक्षण वा उपचार गर्न नदिनेमा मानवता कहाँ छ ? यो तुच्छता हो, सानो यातना दिने प्रविधि हो – पुस्तकहरू नदिनु, छोराहरूसँग फोन सम्पर्क गर्न नदिनु, उनलाई २३ घण्टा एकान्त कोठामा राख्नु,” उनले प्रश्न गरे ।
“यदि दुव्र्यवहारको दाबी अस्वीकार गर्छन् भने प्रमाण देखाओस् । उनलाई निष्पक्ष चिकित्सक र अस्पतालमा लगेर स्वास्थ्य प्रतिवेदन सार्वजनिक गरियोस् । यसले हाम्रो मनलाई शान्त पार्नेछ र पाकिस्तानका जनतालाई देखाउँनेछ कि उनीहरूको निर्वाचित नेता स्वस्थ छन् ।”
तर, उनी अझै पनि बाबुको सबलतामा विश्वास राख्छन् ।